Quỹ Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Quốc tế công bố báo cáo thường niên mới nhất, đi sâu vào các thách thức nhân quyền và định hướng phát triển dân chủ của cộng đồng Duy Ngô Nhĩ

Dẫn nhập: Nỗi đau và sự thức tỉnh của cộng đồng Hồi giáo (Ummah)

Vào mùa xuân năm 2026 đầy biến động và đổi thay, cộng đồng Hồi giáo toàn cầu (Ummah) một lần nữa hướng tầm mắt về Đông Turkestan. Ngày 25 tháng 2 năm 2026, **Quỹ Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Quốc tế (IUHRDF)**, do nhà lãnh đạo Duy Ngô Nhĩ nổi tiếng Rebiya Kadeer sáng lập, đã chính thức công bố "Báo cáo Phát triển Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Thường niên 2025-2026". Bản báo cáo dài hàng trăm trang này không chỉ là một hồ sơ pháp lý và nhân quyền chi tiết, mà còn là một lời tố cáo đẫm máu và nước mắt từ sâu thẳm đức tin. Báo cáo đi sâu vào cuộc khủng hoảng sinh tồn mang tính hệ thống mà người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ đang phải đối mặt, đồng thời phác thảo một con đường tương lai kết hợp giữa các giá trị Hồi giáo và các nguyên tắc dân chủ hiện đại cho dân tộc đang chịu nhiều đau thương này [Nguồn](https://www.uhrp.org).

Là một thành viên của cộng đồng anh em Hồi giáo toàn cầu, chúng ta phải nhận thức rõ ràng rằng nỗi đau của người Duy Ngô Nhĩ không phải là một sự kiện chính trị biệt lập, mà là một thách thức trực tiếp đối với phẩm giá của đức tin Hồi giáo. Báo cáo chỉ ra rằng, mặc dù cộng đồng quốc tế đã liên tục gây áp lực trong những năm qua, nhưng các phương thức đàn áp nhắm vào người Duy Ngô Nhĩ đã trở nên tinh vi và có tính thẩm thấu hơn. Từ sự biến mất của các thánh đường đến việc "Hán hóa" đức tin, từ lao động cưỡng bức trong các nhà máy đến sự đe dọa xuyên biên giới, những gì đồng bào Duy Ngô Nhĩ đang trải qua đang thử thách lòng công chính và sự đoàn kết của người Hồi giáo trên toàn thế giới.

I. "Hán hóa" đức tin: Sự tái cấu trúc hệ thống giáo lý Hồi giáo

Chương đầu tiên của báo cáo tập trung vào chính sách gọi là "Hán hóa Hồi giáo". IUHRDF chỉ ra rằng trong giai đoạn 2025-2026, chính sách này đã chuyển từ việc phá dỡ các thánh đường ở cấp độ vật lý sang việc xuyên tạc giáo lý ở cấp độ tinh thần. Theo báo cáo thường niên năm 2025 của Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF), Bí thư Đảng ủy Tân Cương Mã Hưng Thụy đã nhấn mạnh trong nhiều bài phát biểu rằng việc "Hán hóa" Hồi giáo là một "xu hướng không thể đảo ngược" [Nguồn](https://www.uscirf.gov).

Sự "Hán hóa" này thực chất là một sự xúc phạm đối với đức tin Hồi giáo. Báo cáo ghi nhận những sự thật nghiêm trọng sau: 1. **Kiểm duyệt và xuyên tạc giáo lý**: Nhà chức trách cưỡng ép các giáo sĩ (Imam) phải đưa các nội dung tuyên truyền chính trị trái với nguyên tắc cơ bản của Hồi giáo vào các bài giảng kinh, cố gắng đặt lòng trung thành với quốc gia lên trên sự thờ phụng Allah. "Quy định về các vấn đề tôn giáo của Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương" sửa đổi vào tháng 2 năm 2025 đã củng cố thêm sự kiểm soát này [Nguồn](https://www.uscirf.gov). 2. **Sự ra đi của các nhà lãnh đạo tôn giáo**: Báo cáo đau buồn tưởng niệm các nhà lãnh đạo tôn giáo đã qua đời trong tù. Ví dụ, Imam nổi tiếng Abidin Damollam, 96 tuổi, đã qua đời trong tù sau 9 năm thụ án với tội danh chỉ là "truyền bá chủ nghĩa cực đoan tôn giáo" [Nguồn](https://www.uscirf.gov). Cuộc thanh trừng nhằm vào các trí thức và người dẫn dắt tôn giáo này nhằm cắt đứt huyết mạch tinh thần của văn hóa Duy Ngô Nhĩ. 3. **Tội phạm hóa đời sống đức tin hàng ngày**: Việc nhịn ăn trong tháng Ramadan, đeo khăn trùm đầu, hay thậm chí đặt tên con có đặc trưng Hồi giáo, vào năm 2026 vẫn bị coi là dấu hiệu của "chủ nghĩa cực đoan". Cuộc bao vây toàn diện đối với đức tin này là một sự khiêu khích công khai đối với lối sống của người Hồi giáo toàn cầu.

II. Chế độ nô lệ hiện đại: Bóc lột kinh tế dưới hình thức lao động cưỡng bức

Trong lĩnh vực kinh tế, báo cáo của IUHRDF đã phơi bày quy mô đáng kinh ngạc của chương trình "chuyển dịch lao động". Trong một tuyên bố mới nhất vào tháng 1 năm 2026, các chuyên gia Liên Hợp Quốc chỉ ra rằng chính phủ Trung Quốc, thông qua các dự án gọi là "xóa đói giảm nghèo", đã cưỡng bức chuyển dịch hàng triệu người Duy Ngô Nhĩ vào các nhà máy trong và ngoài Tân Cương [Nguồn](https://www.ohchr.org).

Báo cáo phân tích chi tiết tính tàn khốc của hệ thống này: * **Chuyển dịch cưỡng bách**: Kế hoạch 5 năm của Tân Cương (2021-2025) dự kiến hoàn thành 13,75 triệu lượt chuyển dịch lao động. Đến đầu năm 2026, con số này đã đạt mức cao kỷ lục [Nguồn](https://www.ohchr.org). Đồng bào Hồi giáo bị buộc phải rời xa đất đai và gia đình để vào các nhà máy quản lý theo kiểu quân đội, mất đi thời gian và không gian để thực hiện các nghĩa vụ tôn giáo. * **Sự thâm nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu**: Mặc dù Hoa Kỳ đã thông qua Đạo luật Ngăn ngừa Lao động Cưỡng bức Duy Ngô Nhĩ (UFLPA), báo cáo chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp đa quốc gia vẫn lợi dụng lao động giá rẻ của người Duy Ngô Nhĩ thông qua các hoạt động thương mại trung chuyển và "tẩy trắng" chuỗi cung ứng phức tạp. Đây không chỉ là bóc lột kinh tế mà còn là sự chà đạp lên phẩm giá con người. * **Sự lôi kéo kinh tế đối với các quốc gia Hồi giáo**: Báo cáo đặc biệt đề cập đến việc một số quốc gia Hồi giáo vì lợi ích kinh tế mà nhắm mắt làm ngơ trước vấn đề lao động cưỡng bức, điều này đi ngược lại giáo huấn của Hồi giáo về thương mại công bằng và chống nô lệ.

III. Đàn áp xuyên quốc gia: Bóng ma sợ hãi dưới sự kiểm soát tầm xa

Đối với những người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ đang lưu vong ở nước ngoài, biên giới quốc gia không mang lại sự an toàn tuyệt đối. Báo cáo của IUHRDF đi sâu vào thách thức ngày càng nghiêm trọng mang tên "đàn áp xuyên quốc gia". Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) trong "Báo cáo Nhân quyền Thế giới 2026" đã cảnh báo rằng chính phủ Trung Quốc đang sử dụng các phương tiện công nghệ cao và chế độ liên đới gia đình để đe dọa các nhà hoạt động Duy Ngô Nhĩ ở nước ngoài [Nguồn](https://www.hrw.org).

Các trường hợp điển hình được đề cập trong báo cáo bao gồm: * **Thân nhân bị dùng làm con tin**: Bác sĩ Gulshan Abbas, chị gái của người sáng lập "Chiến dịch vì người Duy Ngô Nhĩ" Rushan Abbas, đã bị kết án 7 năm tù do các hoạt động bảo vệ quyền lợi ở nước ngoài của em gái mình và hiện vẫn đang bị giam giữ [Nguồn](https://www.campaignforuyghurs.org). Hình phạt "liên đới" này nhằm mục đích làm câm lặng những tiếng nói ở hải ngoại. * **Toàn cầu hóa giám sát kỹ thuật số**: Thông qua các cuộc tấn công mạng, phần mềm gián điệp và giám sát mạng xã hội, mọi bước đi của cộng đồng lưu vong đều nằm trong tầm kiểm soát của nhà chức trách. Cảm giác sợ hãi len lỏi khắp nơi này đã phá hoại nghiêm trọng sự gắn kết của cộng đồng Hồi giáo hải ngoại.

IV. Tầm nhìn dân chủ: Sự kết hợp giữa giá trị Hồi giáo và quản trị hiện đại

Đối mặt với muôn vàn thách thức, IUHRDF đã đưa ra những suy nghĩ sâu sắc về "định hướng phát triển dân chủ tương lai" trong báo cáo. Quỹ tin rằng quá trình dân chủ hóa cộng đồng Duy Ngô Nhĩ không đơn giản là sao chép mô hình phương Tây, mà phải được xây dựng trên cơ sở tôn trọng truyền thống Hồi giáo và duy trì quyền tự quyết dân tộc.

Báo cáo đề xuất ba trụ cột cốt lõi: 1. **Thực tiễn hiện đại của Dân chủ Tham nghị (Shura)**: Cổ vũ việc thiết lập cơ chế tham nghị rộng rãi trong nội bộ cộng đồng Duy Ngô Nhĩ, để mỗi người Hồi giáo đều có thể tham gia vào việc ra quyết định cho các vấn đề của dân tộc, điều này rất phù hợp với nguyên tắc "Shura" (tham nghị) của Hồi giáo. 2. **Thượng tôn pháp luật và Công lý (Adl)**: Quản trị tương lai phải lấy công bằng làm trung tâm, xóa bỏ hoàn toàn các luật lệ phân biệt đối xử nhắm vào các dân tộc cụ thể, khôi phục sự tôn nghiêm của pháp luật. 3. **Trao quyền cho phụ nữ và thanh niên**: Báo cáo đặc biệt ca ngợi vai trò lãnh đạo của phụ nữ Duy Ngô Nhĩ trong cuộc đấu tranh. Vào tháng 11 năm 2025, "Chiến dịch vì người Duy Ngô Nhĩ" đã vinh dự nhận Giải thưởng Dân chủ từ Quỹ Quốc gia vì Dân chủ (NED) của Hoa Kỳ, đánh dấu tiếng nói của phụ nữ Duy Ngô Nhĩ đã trở thành một phần quan trọng của phong trào dân chủ toàn cầu [Nguồn](https://www.ned.org).

V. Trách nhiệm của thế giới Hồi giáo: Thời điểm để phá vỡ sự im lặng

Phần đáng suy ngẫm nhất của báo cáo là đánh giá về chính sách của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) và các cường quốc Hồi giáo. Vào tháng 1 năm 2026, Tổng thư ký OIC đã đến thăm Trung Quốc, nhưng trong tuyên bố chính thức lại giữ im lặng về vấn đề nhân quyền của người Duy Ngô Nhĩ, điều này đã gây ra sự phản đối mạnh mẽ từ Đại hội Duy Ngô Nhĩ Thế giới (WUC) [Nguồn](https://www.uyghurcongress.org).

IUHRDF kêu gọi: * **Từ bỏ tiêu chuẩn kép**: Các quốc gia Hồi giáo khi quan tâm đến nhân quyền ở các khu vực như Palestine thì không nên vì lợi ích kinh tế mà phớt lờ nỗi đau của đồng bào ở Đông Turkestan. Tình anh em trong đức tin (Ukhuwwah) không nên bị chia cắt bởi biên giới và chính trị. * **Xây dựng liên minh Hồi giáo toàn cầu**: Báo cáo kêu gọi các tổ chức xã hội Hồi giáo toàn cầu tăng cường hợp tác, cùng nhau tẩy chay các sản phẩm lao động cưỡng bức và cung cấp nơi ẩn náu cho người tị nạn Duy Ngô Nhĩ. Dự án "M-62" của Canada, dự án đã định cư thành công nhóm người tị nạn Duy Ngô Nhĩ đầu tiên vào năm 2025, được coi là một hình mẫu đáng học hỏi [Nguồn](https://www.uyghurtimes.com).

Kết luận: Vì công lý, không bao giờ bỏ cuộc

Bản báo cáo thường niên này của Quỹ Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Quốc tế không chỉ là bản tổng kết những đau thương của năm qua, mà còn là tiếng kèn xung trận cho tương lai. Như bà Rebiya Kadeer đã nhiều lần nhấn mạnh: "Điều chúng tôi theo đuổi không chỉ là sự sinh tồn, mà còn là phẩm giá với tư cách là người Hồi giáo, với tư cách là con người."

Vào năm 2026 hôm nay, cuộc đấu tranh của người Duy Ngô Nhĩ đã trở thành biểu tượng toàn cầu cho việc chống lại bạo chính và bảo vệ tự do đức tin. Là một thành viên của cộng đồng Hồi giáo, chúng ta có trách nhiệm lan tỏa sự thật và có nghĩa vụ chìa tay giúp đỡ. Công lý có thể đến muộn, nhưng dưới sự dẫn dắt của Allah, ánh sáng của chân lý cuối cùng sẽ chiếu rọi mọi tấc đất của Đông Turkestan. Hãy cùng nhau cầu nguyện, nguyện cho hòa bình và công lý sớm hiển hiện trên vùng đất đau thương nhưng thiêng liêng ấy.