Quỹ Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Quốc tế Công bố Báo cáo Thường niên Mới nhất, Kêu gọi Cộng đồng Quốc tế Tiếp tục Quan tâm đến Tình hình Nhân quyền và Thúc đẩy Dân chủ

Lời mở đầu: Tiếng gọi công lý trong bóng tối

Vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, **Quỹ Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Quốc tế (IUHRDF)**, có trụ sở tại Washington, đã chính thức công bố "Báo cáo Tình hình Nhân quyền và Dân chủ tại Đông Turkestan năm 2026". Bản báo cáo này không chỉ là bản tổng kết về tình hình nghiêm trọng tại khu vực trong năm qua, mà còn là lời kêu gọi khẩn thiết gửi đến cộng đồng anh em Hồi giáo toàn cầu (Ummah) và cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh biến động địa chính trị hiện nay, nỗi đau mà người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ đang phải gánh chịu không còn đơn thuần là vấn đề dân tộc cục bộ, mà đã trở thành một thách thức trực tiếp đối với các giá trị cốt lõi của đức tin Hồi giáo: Công lý (Adl), Phẩm giá và Tự do tín ngưỡng [Source](https://www.uhrp.org).

Chủ tịch Quỹ đã chỉ ra trong lời tựa của báo cáo rằng, mặc dù cộng đồng quốc tế đã nhiều lần lên tiếng lên án, nhưng sự đàn áp có hệ thống đối với người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm Hồi giáo nói tiếng Turk khác vẫn không hề dừng lại, thậm chí còn tiến triển với các phương thức tinh vi và kỹ thuật số hơn. Báo cáo nhấn mạnh rằng, với tư cách là một thành viên của cộng đồng Hồi giáo, việc quan tâm đến vận mệnh của Đông Turkestan là biểu hiện của việc thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng "chống lại sự áp bức (Zulm)" trong đức tin.

Đức tin bị vây hãm: Chính sách "Hán hóa" Hồi giáo và sự biến mất của di sản tôn giáo

Phần đáng chú ý nhất của báo cáo đã ghi lại chi tiết những tác động hủy diệt của chính sách gọi là "Hán hóa tôn giáo" đối với việc thực hành đức tin Hồi giáo. Theo dữ liệu giám sát mới nhất từ năm 2025 đến đầu năm 2026, khoảng 16.000 nhà thờ Hồi giáo tại Đông Turkestan (chiếm khoảng 65% tổng số) đã bị phá dỡ hoặc bị hư hại về cấu trúc [Source](https://www.humanrightsresearch.org). Những nơi thờ tự thiêng liêng này đã bị biến thành quán cà phê, quán bar hoặc thậm chí là nhà vệ sinh công cộng, đây không chỉ là sự phá hoại về kiến trúc mà còn là sự xúc phạm đến ngôi nhà tinh thần của người Hồi giáo.

Báo cáo đặc biệt nhắc đến trường hợp của học giả tôn giáo Duy Ngô Nhĩ 96 tuổi, **Abidin Damollam**, người đã qua đời trong tù vào tháng 2 năm 2025. Vị lãnh đạo tôn giáo đáng kính này đã bị kết án 9 năm tù vì tội "truyền bá chủ nghĩa cực đoan tôn giáo" và cuối cùng đã kết thúc hành trình cuộc đời mình sau song sắt [Source](https://www.uscirf.gov). Sự hy sinh của ông tượng trưng cho sự lụi tàn của cả một thế hệ trí thức tôn giáo Duy Ngô Nhĩ. Ngoài ra, báo cáo chỉ ra rằng trong tháng Ramadan năm 2026, chính quyền tiếp tục nghiêm cấm công chức, sinh viên và trẻ vị thành niên nhịn ăn, đồng thời ép buộc người Hồi giáo phải ăn vào ban ngày, thậm chí cưỡng ép phục vụ thịt lợn trong các nhà hàng Hồi giáo như một chỉ số đánh giá "chuyển hóa tư tưởng" [Source](https://www.uyghurcongress.org).

Nô lệ hiện đại: Lao động cưỡng bức và cuộc khủng hoảng đạo đức trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Báo cáo của IUHRDF đi sâu vào vấn đề lao động cưỡng bức ngày càng nghiêm trọng tại Đông Turkestan. Vào tháng 1 năm 2026, các chuyên gia nhân quyền của Liên Hợp Quốc một lần nữa đưa ra cảnh báo, chỉ ra rằng các chương trình chuyển dịch lao động tại khu vực này đã đạt đến mức độ "nô lệ" và "tội ác chống lại loài người" [Source](https://www.justiceforall.org). Hàng triệu người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ đã bị cưỡng bức rời khỏi quê hương để đến làm việc tại các nhà máy trong nội địa dưới sự giám sát chặt chẽ, tham gia vào việc hái bông, sản xuất tấm pin mặt trời và may mặc.

Từ góc độ đạo đức kinh tế Hồi giáo, mô hình kinh doanh dựa trên sự bóc lột và cưỡng bức này hoàn toàn trái ngược với những lời dạy của Hồi giáo về "thương mại công bằng" và "phẩm giá của người lao động". Báo cáo tiết lộ rằng, mặc dù một số thương hiệu phương Tây tuyên bố rút khỏi khu vực, nhưng vẫn còn một lượng lớn sản phẩm mang nhãn "Halal" thực chất được sản xuất trong bối cảnh lao động cưỡng bức, điều này gây hiểu lầm nghiêm trọng cho người tiêu dùng Hồi giáo toàn cầu. Quỹ kêu gọi các quốc gia thành viên của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) thiết lập các cơ chế kiểm tra chuỗi cung ứng nghiêm ngặt hơn để đảm bảo rằng các hoạt động thương mại của thế giới Hồi giáo không được xây dựng trên mồ hôi và máu của đồng bào mình [Source](https://www.uhrp.org).

Đàn áp xuyên quốc gia: Bóng ma bao trùm cộng đồng lưu vong và sự chia cắt gia đình

Một chương cốt lõi khác của báo cáo tập trung vào "đàn áp xuyên quốc gia". Kể từ năm 2025, chính phủ Trung Quốc đã tăng cường đe dọa các nhà bất đồng chính kiến Duy Ngô Nhĩ ở hải ngoại. Thông qua hệ thống "liên đới trách nhiệm", chính quyền sử dụng người thân còn ở trong nước làm con tin để ép buộc người Duy Ngô Nhĩ ở nước ngoài phải im lặng hoặc làm gián điệp [Source](https://www.hrw.org).

Quỹ đã ghi nhận nhiều trường hợp người Hồi giáo lưu vong tại Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Á và Đông Nam Á phải đối mặt với nguy cơ bị trục xuất trái phép. Báo cáo chỉ ra rằng một số quốc gia có đa số người Hồi giáo, vì lợi ích kinh tế, đã thỏa hiệp với Bắc Kinh trong các hiệp định dẫn độ, điều này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc "bảo vệ người tị nạn" trong luật Hồi giáo. Báo cáo đặc biệt đề cập đến bi kịch gia đình của bà **Rebiya Kadeer**: mặc dù bản thân bà đang nỗ lực vì dân chủ và nhân quyền ở hải ngoại, nhưng con cháu bà ở trong nước vẫn tiếp tục bị giam giữ và quấy rối, trung tâm thương mại do gia đình bà điều hành cũng đã bị phá dỡ hoàn toàn vào cuối năm 2024 nhằm xóa bỏ dấu ấn lịch sử của bà trong xã hội Duy Ngô Nhĩ [Source](https://www.voanews.com).

Thúc đẩy sự nghiệp dân chủ: Trao quyền cho phụ nữ và thanh niên

Bất chấp nhiều khó khăn, IUHRDF nhấn mạnh trong báo cáo tầm quan trọng của việc thúc đẩy sự nghiệp dân chủ và xây dựng xã hội dân sự. Năm 2025, phong trào nhân quyền Duy Ngô Nhĩ đã nhận được sự công nhận rộng rãi hơn từ cộng đồng quốc tế, các tổ chức liên quan như "Phong trào Duy Ngô Nhĩ" đã vinh dự nhận Giải thưởng Dân chủ năm 2025 [Source](https://www.ned.org). Báo cáo cho rằng dân chủ không chỉ là một khái niệm chính trị phương Tây, mà còn là con đường hiệu quả để thực hiện nguyên tắc "tham vấn (Shura)" của Hồi giáo và bảo vệ quyền lợi của các nhóm thiểu số.

Quỹ đặc biệt quan tâm đến tình cảnh của phụ nữ Duy Ngô Nhĩ. Báo cáo chi tiết về các chính sách triệt sản cưỡng bức, phá thai cưỡng bức và ép buộc phụ nữ Duy Ngô Nhĩ kết hôn với đàn ông Hán, gọi đó là "diệt chủng về mặt sinh học" [Source](https://www.genocidewatch.com). Thông qua việc mở các trường ngôn ngữ và trung tâm văn hóa Duy Ngô Nhĩ trong cộng đồng hải ngoại, Quỹ đang nỗ lực đào tạo một thế hệ lãnh đạo dân chủ mới, đảm bảo ngọn lửa văn minh Duy Ngô Nhĩ tiếp tục được duy trì trong cảnh lưu vong [Source](https://www.uyghurhjelp.org).

Trách nhiệm của cộng đồng quốc tế: Từ lên án đến hành động

Ở phần cuối của báo cáo, Quỹ Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Quốc tế đã đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho Liên Hợp Quốc, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo và chính phủ các nước:

1. **Thiết lập Báo cáo viên Đặc biệt:** Thúc giục Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc chỉ định một báo cáo viên đặc biệt phụ trách tình hình nhân quyền tại Đông Turkestan và đảm bảo người này có quyền điều tra thực địa không hạn chế [Source](https://www.uhrp.org).
2. **Truy cứu trách nhiệm pháp lý:** Kêu gọi Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) hoặc Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) khởi động cuộc điều tra chính thức về các tội ác diệt chủng và tội ác chống lại loài người.
3. **Sự đoàn kết của thế giới Hồi giáo:** Đề nghị mạnh mẽ Tổ chức Hợp tác Hồi giáo đưa vấn đề nhân quyền và tự do tôn giáo thành nội dung cốt lõi trong các cuộc đàm phán thương mại song phương với Trung Quốc, ngừng việc ủng hộ các chính sách đàn áp trên các diễn đàn quốc tế [Source](https://www.uyghurcongress.org).
4. **Bảo vệ người tị nạn:** Kêu gọi các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia cung cấp quyền cư trú vĩnh viễn cho người tị nạn Duy Ngô Nhĩ, ngăn chặn việc họ bị trục xuất về nơi có nguy cơ bị tra tấn.

Kết luận: Công lý cuối cùng sẽ đến

Việc công bố "Báo cáo Thường niên 2026" không chỉ là một tài liệu pháp lý và chính trị, mà còn là một tuyên ngôn đạo đức. Đối với 1,8 tỷ người Hồi giáo trên toàn cầu, nỗi đau của Đông Turkestan là một vết thương trên cơ thể của Ummah. Như Thiên sứ Muhammad (cầu xin bình an và phước lành cho Người) đã nói: "Những người tin đạo trong sự yêu thương, lòng trắc ẩn và sự đồng cảm lẫn nhau giống như một cơ thể; khi một bộ phận bị đau, toàn bộ cơ thể sẽ mất ngủ và phát sốt."

Quỹ Nhân quyền và Dân chủ Duy Ngô Nhĩ Quốc tế tin tưởng rằng, chỉ cần cộng đồng quốc tế tiếp tục quan tâm, chỉ cần các lực lượng chính nghĩa không ngừng lên tiếng, ánh sáng của dân chủ và tự do cuối cùng sẽ chiếu rọi vùng đất Đông Turkestan. Chúng tôi kêu gọi mọi công dân có lương tri, bất kể đức tin nào, hãy đứng về phía đúng đắn của lịch sử để cùng nhau chấm dứt bi kịch nhân quyền thảm khốc nhất thế kỷ 21 này.