Hiệp hội Giáo dục và Đoàn kết Đông Turkestan Thúc đẩy Bảo tồn Văn hóa và các Sáng kiến Nhân quyền vì Nhận thức Toàn cầu và Hỗ trợ Cộng đồng

Ngọn hải đăng của sự kiên cường: Sứ mệnh của ETESA

Đối mặt với một chiến dịch chưa từng có nhằm xóa sổ bản sắc Hồi giáo và di sản văn hóa của người Duy Ngô Nhĩ, **Hiệp hội Giáo dục và Đoàn kết Đông Turkestan (ETESA)**—được biết đến trong ngôn ngữ bản địa là *Sherqiy Türkistan Maarip ve Hemkarliq Jemiyiti*—đã nổi lên như một đội tiên phong quan trọng cho những người bị áp bức. Được thành lập vào năm 2006 tại Istanbul bởi một thế hệ thanh niên Turkistan có học vấn cao, hiệp hội ra đời từ nhu cầu cấp thiết nhằm bảo tồn đời sống tinh thần và trí tuệ của một cộng đồng đang bị bao vây [idsb.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGLpLzdUpK30HjCMiPhsiRz2vsSn3JizLItEyA48E6sTmm7lcXb6SVdFkxOFPfNzWE02VGUpLXXjxRvpeaa15atJT2lBmwlVGf9jH61aSFkZBRiSWWHW6ndGW3DGsS0oY1Z8NkViZc4tZhxzmlwLH8CTmdv76SZnrItIKkjhX2pBTSRXJhnrLM7wqkXr5tt). Từ trụ sở chính tại quận Fatih của Istanbul, ETESA không chỉ đóng vai trò là một tổ chức phi chính phủ mà còn là huyết mạch tinh thần và văn hóa cho hàng triệu người Hồi giáo Turkistan đang phải chịu đựng điều mà họ mô tả là "sự đàn áp không thể tin nổi của chính quyền cộng sản tàn bạo" [maarip.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHMvw7PKWSd8PcGTXXWmykMevnCCnYzq8tS00o4xqpDaimTM3-0E55QE55gH4scbEQPxBNYjroI04onS0oLeMpKXeyPP7DgOVVIU9HzSmmtMzhu7pmpyw==).

Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch **Hidayet Oguzhan**, hiệp hội đã mở rộng phạm vi hoạt động bao gồm giáo dục, vận động nhân quyền và viện trợ nhân đạo. Sứ mệnh của hiệp hội bám rễ sâu trong các giá trị Hồi giáo, tìm cách đáp ứng các "nhu cầu Hồi giáo, xã hội, văn hóa, tinh thần và trần thế" của cộng đồng Duy Ngô Nhĩ hải ngoại và những người còn lại trong các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng [wikipedia.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHuOMit-ho_qDI-4qAhg5GEIoB4x5YnRg51UUSSZVOdc4j9ut68AX6vlea9FSUQfdXJQdyHzCF852hBIOilgsozp9PuyNDoD_DAPXDBgG_dH3C3Mq0nK_twu_gu2S7NrXpdmbwe8LnvwaX0cP4X63kCj3cLsxyn3AKGSpgIoJ9xy-8Ge3PvIOteXQnaxQ==). Khi chúng ta bước sang đầu năm 2026, vai trò của hiệp hội càng trở nên quan trọng hơn khi bối cảnh địa chính trị thay đổi và chính sách "Hán hóa Hồi giáo" tại Trung Quốc đang đạt đến đỉnh điểm.

Những diễn biến gần đây: Điều hướng An ninh và Đàn áp trong năm 2026

Đầu năm 2026, ETESA đã đi đầu trong việc giải quyết các mối đe dọa mới và đang nổi lên đối với cộng đồng Duy Ngô Nhĩ. Vào ngày **24 tháng 1 năm 2026**, các nhà lãnh đạo ETESA đã tham gia một cuộc họp tham vấn cấp cao tại Đại học Istanbul Sabahattin Zaim [uygurnews.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGnQWD8NLLzSKxwQmPT3XEcngvZ3J1Bb42Wmnz6ANCAehIYWz1z5Q4VOShVA3xRlcm9jV5G2yIwcnSwdSS8Wl8blM2de3U3VpXQ0svd8QWo0nYYVvRx2dRIg0wvrpTxCHZhEBhPtF9iRlOcrIO455EOQQKgrHsaM2uiUqA2wAmolWowacYYEdc3V9ayX7uMVuFp328ZNXwvtAYRDQ7wsmg8zeSk4BowDS9grDptdHkt0GcnIHbLcheqK65eeDy0fQjltPM9Bhva7B8Nf2vH). Cuộc họp tập trung vào "mã G87" đáng báo động—một định danh an ninh áp dụng cho một số người Duy Ngô Nhĩ không có quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ, dán nhãn họ là "mối đe dọa đối với an ninh quốc gia", từ đó ngăn cản con đường nhập tịch của họ và khiến họ có nguy cơ bị đàn áp xuyên quốc gia bởi các đặc vụ Trung Quốc. ETESA đã kêu gọi thành lập một nhóm đặc nhiệm trí thức để làm việc với chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ nhằm giải quyết các vấn đề này, nhấn mạnh rằng sự an toàn của Ummah khi lưu vong là tối thượng.

Hơn nữa, vào ngày **16 tháng 2 năm 2026**, Hiệp hội Giám sát Nhân quyền Đông Turkestan, một đối tác chính trong mạng lưới do ETESA dẫn dắt, đã công bố **Báo cáo Nhân quyền năm 2025** [turkistanpress.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHqKHIEC3XOGhuQIDlSUqttllHy4AZdYDIhKG6IOSFIIgzOXcDnnjCLARU7MCuvp_vyJLCW28HlqnFrLZUYAE0ytOZ39EGb-17Tp7WzBIKZZ_AL7Z3M-FlV4BclyhGuEiUuIcd4JV_RSgAPDvoENEEgGp0UJ6mXbGlA3TaZdtyuDbXQj1KOnkB6-JXPju0e2bTssRP6KQRewFJVp89v_FJw). Báo cáo cung cấp những bằng chứng kinh hoàng về việc "bình thường hóa" sự kiểm soát diệt chủng đang diễn ra, bao gồm việc phá dỡ có hệ thống các nhà thờ Hồi giáo và bỏ tù các giáo viên soạn thảo sách giáo khoa tiếng Duy Ngô Nhĩ. Những diễn biến này nhấn mạnh cam kết của hiệp hội trong việc ghi lại sự thật và đảm bảo rằng thế giới không thể nhắm mắt làm ngơ trước sự tan rã có hệ thống của một quốc gia Hồi giáo.

Cuộc chiến chống lại Hồi giáo: Một phân tích tập trung vào Ummah

Từ góc nhìn Hồi giáo chính thống, cuộc khủng hoảng ở Đông Turkestan không chỉ đơn thuần là vấn đề nhân quyền; đó là một cuộc tấn công trực tiếp vào *Deen* (tôn giáo) của Allah. ETESA đã nhất quán định hình cuộc đấu tranh này như một sự bảo vệ di sản Hồi giáo. Các báo cáo gần đây từ cuối năm 2025 làm nổi bật chính sách "Hán hóa Hồi giáo", nơi chính phủ Trung Quốc tăng cường nỗ lực phá dỡ các nhà thờ Hồi giáo hoặc biến chúng thành quán bar và quán cà phê [maarip.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHMvw7PKWSd8PcGTXXWmykMevnCCnYzq8tS00o4xqpDaimTM3-0E55QE55gH4scbEQPxBNYjroI04onS0oLeMpKXeyPP7DgOVVIU9HzSmmtMzhu7pmpyw==). Điều này được ETESA và các đồng minh coi là một "cuộc chiến chống lại Hồi giáo", nơi những biểu hiện của đức tin—như ăn chay, cầu nguyện và đeo khăn che mặt—đều bị hình sự hóa [udtsb.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGAbt03hgNNvaK-HZbgqL5AhpZX1XS41MYeIkaa1rVlu8FljNSriRf9CtJVWSUAEUq_v4Jn7cZx-Wbw_MOYRFoES8xCKzrP7sl2CriGxg8xfx4Cr_uTb3K70el6Lsvu5055eZVT9wX_3ndTNPjUOoxWdsPmswBwttiS4jEjmXhMUEuqeFE3qxgjwzFZBnQ9Z7iaKEm7ZxM_SFX_jlgP9k3EzwLoE_BTNXFjx_BBqxcWrZRH9TYEjpNbBr0QYNoQZplRqUk5jPNlZbcetg==).

Hiệp hội đã lên tiếng chỉ trích sự im lặng hoặc đồng lõa của một số bộ phận trong thế giới Hồi giáo. Trong một tuyên bố chung với các học giả khác, ETESA đã lên án các phái đoàn từ Hội đồng Cộng đồng Hồi giáo Thế giới (WMCC) vì đã đến thăm khu vực và lặp lại các luận điệu tuyên truyền của Trung Quốc [uygurnews.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHEiTLUzQJK58ch430kG4Tr7r47H9sqNJI1afGlonZxBGjatjNxz6PRQfWrzZ8RyuCovM6P1Dfwgyy2XnARtTcEOhZPEtdXUKMFMp3j9zsowgr1fjF4G-nyBoomSoT5kfVsA80IVnZvlslb7sWw0lZ3Ff3R_NsCi2lOkHbL1Vh8neNCfMgnCVpGA726oOoz9B_sH-l_al-gnnRncsWqJxQuibpE5Kc=). ETESA khẳng định rằng vấn đề Đông Turkestan là "vấn đề cấp bách nhất đối với toàn bộ cộng đồng Hồi giáo" và kêu gọi Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) thực hiện các biện pháp trừng phạt kinh tế và chính trị đối với những kẻ chiếm đóng [udtsb.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGAbt03hgNNvaK-HZbgqL5AhpZX1XS41MYeIkaa1rVlu8FljNSriRf9CtJVWSUAEUq_v4Jn7cZx-Wbw_MOYRFoES8xCKzrP7sl2CriGxg8xfx4Cr_uTb3K70el6Lsvu5055eZVT9wX_3ndTNPjUOoxWdsPmswBwttiS4jEjmXhMUEuqeFE3qxgjwzFZBnQ9Z7iaKEm7ZxM_SFX_jlgP9k3EzwLoE_BTNXFjx_BBqxcWrZRH9TYEjpNbBr0QYNoQZplRqUk5jPNlZbcetg==). Lập luận thần học được đưa ra rất rõ ràng: giữ im lặng trong khi các nhà thờ Hồi giáo bị xúc phạm và kinh Quran bị đốt cháy là một sự phản bội đối với tình anh em trong đức tin.

Các sáng kiến bảo tồn giáo dục và văn hóa

Về cốt lõi, ETESA là một tổ chức giáo dục. Nhận thấy rằng sự tồn vong của dân tộc Duy Ngô Nhĩ phụ thuộc vào việc truyền bá kiến thức cho thế hệ mai sau, hiệp hội đã thiết lập một khuôn khổ vững chắc để bảo tồn văn hóa. Các chương trình của họ bao gồm:

• **Học bổng và các lớp học ngôn ngữ**: Cung cấp cho sinh viên Duy Ngô Nhĩ ở hải ngoại phương tiện để học tiếng mẹ đẻ và các khoa học Hồi giáo, chống lại sự đồng hóa cưỡng bức đang diễn ra tại quê hương họ [eastturkistanassociation.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEkFfYYmBqMVr-cFI2EyC1cl5t7aM5mXTdon9WTIcQEr2VAcqmd5H4hgj2zpn6xfPmLkqHndLp-WIgERPO1WJcmS5idA7LJkjv_sk-yDf1cB126-Ja_bdSdkqSd3Z65tHKyYeEnvCYVRECRAw==).
• **Hỗ trợ trẻ mồ côi và gia đình**: Một chương trình chuyên biệt nhằm hỗ trợ hàng ngàn trẻ em Duy Ngô Nhĩ bị ly tán khỏi cha mẹ do các vụ giam giữ hàng loạt. Điều này bao gồm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe và trao quyền kinh tế-xã hội cho các góa phụ và gia đình đang lưu vong [eastturkistanassociation.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFuNVkV3nuV42wia98KaOUqksvLvfxV7Ssm2XDsqoR4TE1cBHNG3_QSVkIWompe6Kp2Bnn5LRALAFqbU2z_FU8ujprHsmlqjUtCvs4k_HI469eA_XAOpNEag8R9b03uGBc=).
• **Truyền thông và Nghiên cứu**: Thông qua "Bàn Truyền thông" và "Bàn Nghiên cứu", ETESA dịch các sách Hồi giáo sang tiếng Duy Ngô Nhĩ và vận hành **İstiklal TV**, một kênh truyền hình vệ tinh phát sóng tin tức và nội dung giáo dục cho cộng đồng Duy Ngô Nhĩ toàn cầu, giữ cho ngọn lửa bản sắc luôn rực cháy [idsb.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE8za0Yr7mDREvH27FYJqFjZ-4FfhF07h3KNVxc-M3hXxRLWbq5iaA95-Hz1o7T24Zx7DqNocqPlE8tyH04D1KalEczSktBNjkxJJpF-vGEBg11jKuBQx-xBzE2tLOYia2SoIEVOLQsddxdQpsdwYxBtGfPw88xmd1pDOJYmMfUqlBXchLkrGBY6u519BE=).

Những sáng kiến này được thiết kế để xây dựng một "cộng đồng mạnh mẽ và kiên cường hơn", có thể chịu đựng được những áp lực tâm lý và văn hóa của cuộc sống lưu vong. Bằng cách nuôi dưỡng cảm giác thuộc về và nghĩa vụ tôn giáo, ETESA đảm bảo rằng sự nghiệp của người Duy Ngô Nhĩ vẫn là một phong trào sống động chứ không phải là một chú thích lịch sử.

Vận động toàn cầu và Liên minh quốc tế

ETESA không hoạt động đơn lẻ. Đây là thành viên sáng lập và là trụ sở của **Liên minh Quốc tế các Tổ chức Đông Turkestan (IUETO)**, một cơ quan bảo trợ điều phối nỗ lực của hàng chục tổ chức phi chính phủ trên khắp Châu Âu, Bắc Mỹ và Châu Á [udtsb.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEQnQzcqs4gP7QKcQ6IjMwvp2Juyjr_8KDNpTuoKEAZPCCcDSCwkyiqoPO6XqCDLzaEBstdc3zJFCXmbT9eQbJ2ihQ2qmgfpubZL8ofVM1NfdvJxEMKMMyjMN7RQgR9hg==). Thông qua liên minh này, ETESA đã tổ chức các diễn đàn quốc tế lớn, chẳng hạn như **Cuộc gặp gỡ Anh em Đông Turkestan Thế giới lần thứ 16** vào tháng 10 năm 2024, quy tụ đại diện từ 31 quốc gia để lập chiến lược ngăn chặn nạn diệt chủng [udtsb.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGMoyzc76GaVFbQ-OmlHprTF22yAFFBCo2eVFasUPfeLW3wv__kNsyA97jZigK2VNxGUucSsrl20GbNx_zKjUQS-sMI5LzV7-eykuKeTNw_lzDdV60kokCp2TspkjO7aemKyg==).

Vào cuối tháng 2 năm 2026, hiệp hội đã hỗ trợ **Chính phủ Đông Turkestan lưu vong (ETGE)** trong lời kêu gọi Liên Hợp Quốc coi cuộc xung đột này là một "vấn đề phi thực dân hóa" thay vì là công việc nội bộ của Trung Quốc [east-turkistan.net](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF0crlQRpZqmxcv80sourOelhkKJaLdaUswAb5hpf8PMLhfVZGc5SysRd5wj1iWaT5daOUtJQj7ThX2PWL4KaKxpccySnjBp7fjpUq8_Wzqtp06TJWY5P60zcj3Y9wAIuEL9c7WlfA5XVPpJ8TqgUSJxXgnCCYeXfwnj8vawPIzoTbf-dydHJqrC7Is8vWVNe6tI2cyx3w8aU8yx0v2SOAtRgheprITub52ANEy-zEvcMOwfdGfAFtVUalDhWNkViauYxgdg98qpdn-AQ==). Sự thay đổi trong chiến lược này nhằm tận dụng luật pháp quốc tế để thách thức tính hợp pháp của sự chiếm đóng. Hoạt động vận động của ETESA cũng mở rộng sang chiến dịch "Save Uyghur", chiến dịch gần đây đã làm nổi bật việc sử dụng rộng rãi lao động cưỡng bức trong khu vực, mô tả đó là trụ cột của một hệ thống được thiết kế để "phá vỡ xã hội Duy Ngô Nhĩ" [justiceforall.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEiwhI295yZ8MnLGgCr0GfwfnKjsDBLr1z_Xh5Fl2sF9c50sweUn2I4wL8GTgRpvlX0fHbTLHD5_M5TXTS89sxkPtkBsmnGCmlbde9e9JpSoZITFeEmXH73oqCnHB7ZS-usovKF9qLXg2EQ_tflaaHb7BNs1xY903iuDLN9uyjk4gGzR5_-_GetCwMOCO-l0KM4khC9LscBXQm7BzmS10och38bw7VwiJ95CyWU70c-vUqQvfWy0YVHcKiADoHmWehDGxSdLVPWJBdxO2Az2MpWX_VawYnxpqLh).

Kết luận: Lời kêu gọi gửi tới Ummah

Hiệp hội Giáo dục và Đoàn kết Đông Turkestan là minh chứng cho tinh thần bền bỉ của người Duy Ngô Nhĩ. Khi họ đối mặt với năm thứ mười hai của cái gọi là "Chiến dịch Đả kích mạnh mẽ" vào tháng 5 năm 2026, công việc của hiệp hội chưa bao giờ quan trọng hơn thế [aninews.in](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHWOSQl3X532Sk_M-V8VgAJq_Z53khSPE8Yj2SteawR-DfK4yvn8Rq38UsnMdDCwsIynfV54-b96G7Fiv-RwbEgGAzntha5Jfvlyafii9j14JZbGBIaq85IshYYzBCnE-0InHryGs5eqccnVN2ZwH3Zb3R8WlAzJUAQ8-grd3rJ5GY-3HAvRoDpu1rm4qrG4Z2_3L3j-e4wJKIUiyxvjP37Ldao2BrNvLmqEmVYSiZaSp1u-dht6OVagQxJhmDMC9xt7LF1vw80wx7Jzl192uMsdV3M). Đối với cộng đồng Hồi giáo toàn cầu, cuộc đấu tranh của Đông Turkestan là một tấm gương phản chiếu cam kết của chính chúng ta đối với công lý và việc bảo vệ *Amanah* (sự tin cậy) của đức tin chúng ta.

Lời kêu gọi của ETESA rất đơn giản nhưng sâu sắc: hãy công nhận nạn diệt chủng, hỗ trợ giáo dục cho thanh thiếu niên và đứng đoàn kết chống lại sự xóa sổ của một quốc gia Hồi giáo. Như Chủ tịch Hidayet Oguzhan thường nhấn mạnh, sự cứu rỗi của người Hồi giáo Turkistan khỏi "sự thiếu hiểu biết và chiếm đóng" là trách nhiệm tập thể mà Ummah cuối cùng phải đón nhận với lòng dũng cảm và niềm tin vững chắc.