Hiệp hội Duy Ngô Nhĩ Canada kêu gọi cộng đồng quốc tế không im lặng và hành động khẩn cấp trước các vi phạm nhân quyền tại Đông Turkestan

Lời mở đầu: Bài kiểm tra lương tâm của cộng đồng Hồi giáo

Ngày nay, nạn diệt chủng mà người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ ở Đông Turkestan đang phải đối mặt đã trở thành một bài kiểm tra lương tâm cho toàn nhân loại, đặc biệt là cộng đồng Hồi giáo (Ummah). Hiệp hội Duy Ngô Nhĩ Canada (Uyghur Association of Canada) và Dự án Vận động Quyền của người Duy Ngô Nhĩ (URAP) trong các tuyên bố gần đây đã chỉ trích mạnh mẽ sự im lặng của cộng đồng quốc tế, đặc biệt là thế giới Hồi giáo, trước sự đàn áp có hệ thống tại Đông Turkestan. Trong lời kêu gọi khẩn cấp đưa ra ngày 25 tháng 2 năm 2026, các tổ chức này yêu cầu hành động ngay lập tức chống lại các chính sách của chính quyền Trung Quốc nhằm xóa bỏ bản sắc Hồi giáo, phá hủy các nhà thờ Hồi giáo và tăng cường giám sát thông qua trí tuệ nhân tạo trong khu vực [1.1](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFlP63Zlj-D9lgp2G309EA6XjJMs2Cwfs3FsprH6yL5fxiT-2TAuCPb0KMT6ojY63UxtjSFNlIoaHdag19zwroiPLNhEthk3CdpGF1eNb5E0tc0udR5x6KghSt_LWTuw0oqjTk6g1kPa_6qmjk7gQx5qnrYvXJpHmJ5yhOywL-Pz2BsbsAvocYHxlO1Y5PHTBNTx_eyAoJvlmI=).

Loại hình đàn áp mới tại Đông Turkestan: Trí tuệ nhân tạo và nhà tù kỹ thuật số

Báo cáo "Chỉ số vi phạm nhân quyền Đông Turkestan năm 2025" công bố tại Istanbul vào tháng 2 năm 2026 cho thấy chính phủ Trung Quốc đã trang bị công nghệ cao hơn cho các chính sách đàn áp trong khu vực. Báo cáo nhấn mạnh rằng cơ chế kiểm soát vật lý của năm 2024 đã chuyển đổi hoàn toàn thành hệ thống giám sát tự động được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI) vào năm 2025 và 2026 [1.1](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFlP63Zlj-D9lgp2G309EA6XjJMs2Cwfs3FsprH6yL5fxiT-2TAuCPb0KMT6ojY63UxtjSFNlIoaHdag19zwroiPLNhEthk3CdpGF1eNb5E0tc0udR5x6KghSt_LWTuw0oqjTk6g1kPa_6qmjk7gQx5qnrYvXJpHmJ5yhOywL-Pz2BsbsAvocYHxlO1Y5PHTBNTx_eyAoJvlmI=). Hệ thống này theo dõi cuộc sống hàng ngày của người Duy Ngô Nhĩ, thậm chí gắn nhãn các hoạt động tôn giáo cơ bản nhất như cầu nguyện hoặc thảo luận tôn giáo là "cực đoan" và tự động đưa họ vào danh sách bắt giữ.

Từ góc độ các giá trị Hồi giáo, đây không chỉ là sự đàn áp đối với một dân tộc, mà còn là một cuộc tấn công công khai vào quyền tự do thờ phụng trên đất của Allah. Dưới chính sách "Hán hóa tôn giáo" của Trung Quốc, việc tịch thu các bản Kinh Qur'an, biến các nhà thờ Hồi giáo thành địa điểm giải trí và việc các học giả tôn giáo bị sát hại trong tù (ví dụ như cái chết của Imam Abidin Damollam trong tù) đang làm tan nát trái tim của cộng đồng Hồi giáo [1.5](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE7tFxyTzOHvhWqNu1noD6BlYG9oHprJXnfEYVMriWCg2fZAgBCDg1ip34OruHuxJhKg3vLP5R9HHdZPFU0-c7mAdLuKti-coyAML0BoTVOG_A9Kn64xnIIFzkgLjQTuqIHypHsYXn0AbloGjNfQZ4HHJRXKtdskZTgrU2ttXDNu3uDzApsLfJiTxMmdQcnoIi_hMAwWRwJGqJMrwmDOWS6sELADdIsndWxuDRf-DuBc5Si96jYLTj1XYOcrpqSBJnVgsrw6l-cD6qXh-JCFNZ4CscFiBf9xGp1nIQy4EXbdjYafJXsmMTbvEA=).

Phong trào Duy Ngô Nhĩ tại Canada và chương trình M-62

Nhờ những nỗ lực kiên trì của Hiệp hội Duy Ngô Nhĩ Canada và URAP, chính phủ Canada đã thực hiện nghị quyết M-62 về việc tiếp nhận 10.000 người tị nạn Duy Ngô Nhĩ. Từ tháng 5 năm 2025, URAP đã được Bộ Di trú Canada chính thức công nhận là tổ chức đối tác [1.6](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFLnAYeSInw2MkZdCPAqIt6QIJ1WjLCqJSbjEBJwgQ8q1bNn2hx96X8ZExurVw4YEM0zhLWTHjQ2w1nqUX7SY_TRV75aKuyK50YDQ00J6-X3mCofJVNDurYWkovxldCRZP_xDC0F8fQyvsjd6gyDGy55bM8q1H3ZInVnkln2Iwe4HA6Nw==). Thông qua chương trình này, một số anh chị em Duy Ngô Nhĩ đang gặp nguy hiểm tại Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và các nước thứ ba khác đã bắt đầu đến Canada. Ví dụ, việc Idris Hasan, người bị giam giữ lâu ngày tại Maroc, được đến Canada đoàn tụ với gia đình là một thắng lợi của những nỗ lực này [1.6](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFLnAYeSInw2MkZdCPAqIt6QIJ1WjLCqJSbjEBJwgQ8q1bNn2hx96X8ZExurVw4YEM0zhLWTHjQ2w1nqUX7SY_TRV75aKuyK50YDQ00J6-X3mCofJVNDurYWkovxldCRZP_xDC0F8fQyvsjd6gyDGy55bM8q1H3ZInVnkln2Iwe4HA6Nw==).

Trong quá trình này, chính quyền Trung Quốc đã gia tăng áp lực đối với các nhà hoạt động Duy Ngô Nhĩ tại Canada, bao gồm cả ông Mehmet Tohti. Mặc dù vào cuối năm 2024, chính phủ Trung Quốc đã công bố lệnh trừng phạt đối với 12 nhân viên của URAP, ông Mehmet Tohti đã gọi đây là một "huy hiệu danh dự" và tuyên bố rằng cuộc đấu tranh chống lại sự áp bức sẽ không dừng lại [1.18](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHtTmf9UlZHcjVtwXOC79GFHzwc-w3G4uHqPU7o5vPIQtGtHT5Lh6sz3HF62wM39qYtVrcsXyqDLc1zkquSPzfjSSoP9lctJq-HKD6TC6RM3_K7Zd8Tqbgcq5WVUyjF63gx4KTUSKNDBSOyw4c8lgoghgbpxu0FZ-TqRHKZFk5z2wK_uaOGmxZMbbPcM4LHLnHLnlGKrh5wKnVmADPtF0Lln_Y=). Tại Quốc hội Canada, một dự luật nhằm ngăn chặn các sản phẩm được sản xuất từ lao động cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ thâm nhập vào thị trường Canada cũng đang được thúc đẩy [1.6](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFLnAYeSInw2MkZdCPAqIt6QIJ1WjLCqJSbjEBJwgQ8q1bNn2hx96X8ZExurVw4YEM0zhLWTHjQ2w1nqUX7SY_TRV75aKuyK50YDQ00J6-X3mCofJVNDurYWkovxldCRZP_xDC0F8fQyvsjd6gyDGy55bM8q1H3ZInVnkln2Iwe4HA6Nw==).

Trách nhiệm của thế giới Hồi giáo và sự im lặng chính trị

Một điểm nhấn đặc biệt trong lời kêu gọi của Hiệp hội Duy Ngô Nhĩ Canada là thái độ của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) và các quốc gia Hồi giáo. Như lời dạy trong Hadith: "Các tín đồ như một cơ thể thống nhất, nếu một bộ phận bị đau, các bộ phận còn lại cũng sẽ cảm thấy bất an." Tuy nhiên, việc nhiều quốc gia Hồi giáo đặt lợi ích kinh tế với Trung Quốc lên trên tình anh em tôn giáo và công lý đang khiến sự đàn áp tại Đông Turkestan kéo dài thêm.

Các tin tức gần đây cho thấy chính phủ Trung Quốc đang lợi dụng sự hợp tác với các nước Ả Rập để thực hiện "áp lực xuyên biên giới" nhằm dẫn độ và làm câm lặng những người Duy Ngô Nhĩ ở nước ngoài [1.13](https://urap.ca/reports/). Hiệp hội Duy Ngô Nhĩ Canada kêu gọi các nhà lãnh đạo Hồi giáo không tin vào những tuyên truyền sai lệch của Trung Quốc và có thái độ rõ ràng chống lại việc phá hủy các nhà thờ Hồi giáo cũng như hạn chế giáo dục Hồi giáo trong khu vực. Họ nhấn mạnh rằng vấn đề Đông Turkestan không chỉ là vấn đề chính trị, mà còn là vấn đề bảo vệ những điều thiêng liêng của Hồi giáo.

Áp lực quốc tế và các bước đi trong tương lai

Vào tháng 1 năm 2026, trước chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Canada Mark Carney, các tổ chức Duy Ngô Nhĩ đã yêu cầu ông đặt vấn đề nhân quyền, đặc biệt là nạn diệt chủng Duy Ngô Nhĩ, làm trọng tâm của cuộc hội đàm [1.14](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFfmkmlH5WEWRjeRjaqcDvdTvRya77lPx9L9x0gXFdpV5vlajacVRflj3F_noZChF4WdlY7RROnM6MRwKSuKZcwRs5N2pfJOjea4pmjax691QoGwqep4Gcik2GHjQVQeJ3vHZWNa-GV1fLxZllPc4AOs_mie5hL-qWeez-IBPnbZEog9A==). Họ cũng kêu gọi cộng đồng quốc tế thực hiện các biện pháp khẩn cấp sau:

1. **Chính thức công nhận nạn diệt chủng:** Thêm nhiều quốc gia xác định các hành động của Trung Quốc là diệt chủng về mặt pháp lý. 2. **Cấm các sản phẩm lao động cưỡng bức:** Cắt đứt lợi nhuận từ việc nô dịch người Duy Ngô Nhĩ. 3. **Bảo vệ người tị nạn:** Ngăn chặn việc dẫn độ người Duy Ngô Nhĩ ở các nước thứ ba về Trung Quốc. 4. **Vai trò của Liên Hợp Quốc:** Phá vỡ sự im lặng sau báo cáo năm 2022 của Cao ủy Nhân quyền LHQ và kích hoạt các cơ chế điều tra thực tế [1.8](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFyQ1-YKtYjF0ebSwFLqfq5lEbpmR6LaqFXwUSBxvErma33VOgxdt6Xx6Hr26Hx0o2Spy34eABJg7R4bRIZOVjQXSwTIlSUFZhgR1996jWWsMOhoYwN95rAKOKSsmNwgdfROt_lhtZhmAQ9ylnYQ4wMfyWKeTptQn8Ulq-EkFvB1vswL8zxr-aIUdnEDwA2Ki_qn_0Iog==).

Kết luận: Đoàn kết vì công lý

Lời kêu gọi này của Hiệp hội Duy Ngô Nhĩ Canada nhắc nhở chúng ta rằng chống lại sự áp bức không chỉ là nghĩa vụ của riêng người Duy Ngô Nhĩ, mà còn là trách nhiệm của toàn nhân loại và cộng đồng Hồi giáo. Khi tiếng Adhan tại các nhà thờ Hồi giáo ở Đông Turkestan đang bị dập tắt, khi những người mẹ bị chia lìa khỏi con cái, sự im lặng chính là đồng lõa với kẻ ác. Là những người Hồi giáo, dù ở bất cứ đâu trên thế giới, chúng ta có nghĩa vụ phải nói lên sự thật, dang tay giúp đỡ những người bị áp bức và trở thành tiếng nói của anh chị em Duy Ngô Nhĩ trên trường quốc tế. Công lý có thể đến muộn, nhưng sẽ không bao giờ mất đi. Đã đến lúc cùng nhau hành động vì tự do của Đông Turkestan và sự phục hồi phẩm giá con người của nhân dân Duy Ngô Nhĩ.