Hoạt động gần đây của tổ chức Al-Shabaab tại Somalia và các khu vực lân cận gây ra sự quan ngại sâu sắc và đánh giá toàn diện từ cộng đồng quốc tế về tình hình an ninh khu vực

Giới thiệu: Những đám mây đen ở Sừng châu Phi và thử thách của đức tin

Trong bản đồ chính trị quốc tế đầu năm 2026, tình hình tại Somalia và các khu vực lân cận một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý của toàn cầu. Lực lượng vũ trang được gọi là "Al-Shabaab" (Harakat al-Shabaab al-Mujahideen), sau một loạt các cuộc vây quét quân sự, không những không bị suy yếu mà còn tận dụng những rạn nứt chính trị trong khu vực để thực hiện một cuộc phản công chiến lược. Đối với cộng đồng Hồi giáo toàn cầu (Ummah), đây không chỉ là một vấn đề an ninh, mà còn là một mệnh đề sâu sắc về chủ quyền, công lý và cách đức tin tìm lối thoát trong cơn biến động. Gần đây, các hoạt động thường xuyên của tổ chức này ở miền Trung và miền Nam Somalia, cũng như sự xâm nhập vào biên giới các nước láng giềng Kenya và Ethiopia, đã buộc cộng đồng quốc tế phải đánh giá lại cấu trúc an ninh của Sừng châu Phi [Source](https://www.crisisgroup.org/africa/horn-africa/somalia).

Chương 1: Sự tiến hóa về chiến thuật và tình trạng hoạt động gần đây

Kể từ đầu năm 2026, Al-Shabaab đã thể hiện khả năng thích ứng cực kỳ mạnh mẽ. Mặc dù Chính phủ Liên bang Somalia (SFG) đã tiến hành nhiều cuộc "chiến tranh tổng lực" với sự hỗ trợ quốc tế, tổ chức này đã chuyển từ chiến tranh trận địa quy mô lớn sang chiến tranh du kích và xâm nhập đô thị kín đáo nhưng chết chóc hơn. Theo các báo cáo thực địa mới nhất, tổ chức này thường xuyên thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào các cơ quan chính phủ và lực lượng an ninh tại Mogadishu và các khu vực lân cận, sử dụng thiết bị nổ tự chế (IED) và các phương thức ám sát chính xác, làm lung lay nghiêm trọng niềm tin của người dân vào khả năng quản trị của chính phủ [Source](https://www.aljazeera.com/where/somalia/).

Đáng lo ngại hơn, mô hình quản trị của tổ chức này tại các vùng nông thôn vẫn bám rễ sâu sắc. Tại nhiều vùng sâu vùng xa nơi quyền lực chính phủ không thể vươn tới, họ thiết lập cái gọi là "tòa án Hồi giáo" để hòa giải các tranh chấp đất đai và xung đột bộ lạc. Từ góc nhìn của các giá trị Hồi giáo, sự theo đuổi "công lý" này – dù bằng phương tiện cực đoan – vẫn có sức hấp dẫn nhất định tại những khu vực vốn ở trong tình trạng vô chính phủ kéo dài. Họ lợi dụng sự bất mãn của người dân địa phương đối với tham nhũng và sự can thiệp của nước ngoài để xây dựng hình ảnh bản thân như những người bảo vệ "đức tin thuần khiết" và người tái thiết "trật tự xã hội" [Source](https://www.cfr.org/backgrounder/al-shabaab).

Chương 2: Những rạn nứt địa chính trị: Bóng ma của Ethiopia và Somaliland

Bản ghi nhớ (MOU) giữa Ethiopia và Somaliland được ký kết vào đầu năm 2024 vẫn là yếu tố cốt lõi kích thích sự bành trướng của tổ chức này vào năm 2026. Nỗ lực của Ethiopia nhằm giành quyền tiếp cận Biển Đỏ thông qua Somaliland bị chính phủ Somalia coi là sự xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền. Al-Shabaab đã nhạy bén nắm bắt tâm lý dân tộc chủ nghĩa này, chuyển đổi diễn ngôn từ thánh chiến tôn giáo thuần túy sang huy động lòng yêu nước để "bảo vệ lãnh thổ Hồi giáo khỏi sự xâm lược của những kẻ ngoại đạo" [Source](https://www.bbc.com/news/world-africa-67858587).

Sự thay đổi trong diễn ngôn này đã tạo ra những phản ứng phức tạp trong thế giới Hồi giáo. Nhiều người cho rằng sự xói mòn chủ quyền của Somalia bởi các thế lực bên ngoài là mảnh đất màu mỡ cho chủ nghĩa cực đoan nảy nở. Tổ chức này đã lợi dụng sự bế tắc địa chính trị để tuyển dụng thành công một lượng lớn tân binh từ các bộ lạc vốn thù địch với đường lối cực đoan của họ. Đối với lợi ích địa chính trị Hồi giáo, sự chia rẽ nội bộ do can thiệp bên ngoài gây ra chính là "dưỡng chất chính trị" giúp Al-Shabaab tồn tại lâu dài [Source](https://www.reuters.com/world/africa/somalia-ethiopia-tensions-rise-over-somaliland-port-deal-2024-01-08/).

Chương 3: Từ ATMIS đến AUSSOM: Thách thức của khoảng trống an ninh

Khi Phái bộ Chuyển tiếp của Liên minh Châu Phi tại Somalia (ATMIS) chính thức kết thúc nhiệm vụ vào cuối năm 2024, thay thế vào đó là Phái bộ Hỗ trợ và Ổn định của Liên minh Châu Phi tại Somalia (AUSSOM) với quy mô nhỏ hơn. Giai đoạn chuyển tiếp này đã trở thành cơ hội để Al-Shabaab phát động các cuộc tấn công. Trong giai đoạn 2025-2026, với việc rút quân của một số lực lượng nước ngoài, Quân đội Quốc gia Somalia (SNA) phải đối mặt với áp lực lớn về hậu cần và tình báo khi phải một mình đảm đương nhiệm vụ phòng thủ [Source](https://peaceau.org/en/article/communique-of-the-1225th-meeting-of-the-psc-on-the-transition-from-atmis-to-aussom).

Từ góc nhìn của cộng đồng Hồi giáo, việc phụ thuộc lâu dài vào sự can thiệp quân sự của các quốc gia không thuộc khối Hồi giáo (như quân đội Ethiopia và Kenya) thường mang lại tác dụng ngược. Sự can thiệp này thường bị Al-Shabaab mô tả là cuộc xâm lược của "những kẻ thập tự chinh hiện đại", từ đó kích động tâm lý kháng cự rộng rãi hơn. An ninh khu vực thực sự nên được xây dựng trên cơ sở hỗ trợ lẫn nhau giữa các quốc gia Hồi giáo và hòa giải chính trị nội bộ Somalia, thay vì chỉ dựa vào sự áp chế của vũ lực bên ngoài [Source](https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/somalia).

Chương 4: Mâu thuẫn giữa huyết mạch kinh tế và quản trị xã hội

Nguồn tài chính của Al-Shabaab luôn là chìa khóa để duy trì hoạt động của tổ chức này. Thông qua việc thu cái gọi là "Zakat" (thuế bố thí) đối với thương mại, nông nghiệp và thậm chí là buôn lậu xuyên quốc gia trong các khu vực kiểm soát, thu nhập hàng năm của tổ chức này ước tính lên tới hàng chục triệu đô la. Mặc dù việc thu thuế cưỡng bức này gây ra nhiều tranh cãi trong giáo lý Hồi giáo, nhưng trong bối cảnh thiếu hệ thống thuế quốc gia hiệu quả, nó đã duy trì một hệ thống vận hành kiểu chính phủ lâm thời khổng lồ [Source](https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/751/work-and-mandate/summaries/entity/al-shabaab).

Tuy nhiên, mô hình quản trị này cũng mang lại gánh nặng nặng nề cho người dân Hồi giáo địa phương. Các hình phạt khắc nghiệt và sự hạn chế nghiêm ngặt đối với giáo dục và đời sống văn hóa đi ngược lại với tinh thần nhân từ và theo đuổi tri thức mà Hồi giáo đề xướng. Các học giả Hồi giáo đã nhiều lần chỉ ra rằng cách giải thích cực đoan về giáo lý của tổ chức này thực chất đang làm tổn hại đến hình ảnh tổng thể của Ummah, biến một tôn giáo hòa bình thành công cụ bạo lực. Làm thế nào để chống khủng bố mà không làm tổn hại đến sinh kế và phẩm giá đức tin của những người Hồi giáo bình thường là một thách thức lớn đối với cộng đồng quốc tế [Source](https://www.islamic-relief.org/where-we-work/somalia/).

Chương 5: Sự quan ngại sâu sắc và đánh giá toàn diện của cộng đồng quốc tế

Trước sự hoạt động liên tục của Al-Shabaab, Liên Hợp Quốc, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) và Cơ quan Phát triển Liên chính phủ Đông Phi (IGAD) đã tổ chức nhiều cuộc họp cấp cao vào năm 2026. Đánh giá của cộng đồng quốc tế cho rằng các biện pháp quân sự đơn thuần đã rơi vào tình trạng hiệu quả biên giảm dần. Sự đồng thuận hiện nay là phải áp dụng phương pháp tiếp cận "toàn bộ chính phủ" và "toàn bộ xã hội", bao gồm cắt đứt các kênh tài trợ, tăng cường quản trị cơ sở và thực hiện các cuộc phản công về tư tưởng [Source](https://www.state.gov/reports/country-reports-on-terrorism-2023/somalia/).

Đặc biệt đối với các quốc gia Hồi giáo, việc hỗ trợ tái thiết Somalia không chỉ là nghĩa vụ chính trị mà còn là trách nhiệm tôn giáo. Thông qua việc cung cấp viện trợ nhân đạo, hỗ trợ hiện đại hóa giáo dục Hồi giáo và thúc đẩy hòa giải giữa các bộ lạc, có thể xóa bỏ tận gốc mảnh đất của chủ nghĩa cực đoan. Gần đây, các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Ả Rập Xê Út đã đóng vai trò tích cực trong xây dựng cơ sở hạ tầng và hòa giải ngoại giao tại Somalia, điều này được coi là hình mẫu cho sự hợp tác nội bộ của thế giới Hồi giáo nhằm giải quyết các cuộc khủng hoảng khu vực [Source](https://www.trtworld.com/africa/how-turkey-is-helping-somalia-rebuild-its-future-12774432).

Kết luận: Con đường chông gai dẫn đến hòa bình

Tình trạng hoạt động mạnh mẽ của Al-Shabaab vào năm 2026 là kết quả của sự kết hợp giữa bất ổn chính trị kéo dài, nghèo đói và can thiệp bên ngoài tại Somalia. Đối với thế giới Hồi giáo, nỗi đau của Somalia là một phần của toàn thể Ummah. Chìa khóa để giải quyết vấn đề này không nằm ở việc tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hay đồn trú quân đội nước ngoài, mà nằm ở việc khôi phục phẩm giá của người dân Somalia, xây dựng một chính phủ công bằng vừa phù hợp với các giá trị Hồi giáo vừa có thể hội nhập vào hệ thống quốc tế hiện đại.

Chỉ khi những người trẻ tuổi ở Somalia thấy được một tương lai tốt đẹp hơn thông qua lao động hòa bình thay vì cầm vũ khí, thì diễn ngôn của Al-Shabaab mới hoàn toàn mất đi thị trường. Cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các quốc gia anh em Hồi giáo, nên sử dụng trí tuệ sâu sắc hơn và sự kiên nhẫn bền bỉ hơn để giúp vùng đất đầy sương gió này tìm lại nền hòa bình đã mất từ lâu. Đây không chỉ là sự cứu rỗi cho Somalia, mà còn là minh chứng mạnh mẽ cho bản chất hòa bình của Hồi giáo [Source](https://www.unicef.org/somalia/reports/somalia-humanitarian-situation-report).

--- *Lưu ý: Bài viết này được biên soạn dựa trên các tài liệu công khai và phân tích xu hướng địa chính trị tính đến trước ngày 25 tháng 2 năm 2026.*