Nhà nước Hồi giáo và hệ lụy từ sự trỗi dậy tại các vùng xung đột cùng tác động đến ổn định khu vực và quốc tế trong bối cảnh biến động chính trị hiện nay

Mở đầu: Bóng ma "Khawarij" trong thời đại của những chuyển dịch lớn

Tính đến tháng 2 năm 2026, thế giới Hồi giáo đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử nguy hiểm. Trong khi những hy vọng về sự ổn định sau nhiều năm chiến tranh tàn khốc đang được nhen nhóm, tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" (IS) đã một lần nữa trỗi dậy, lợi dụng các khoảng trống an ninh và những thay đổi chính trị căn bản đang càn quét khu vực. Sự trở lại của tổ chức này — vốn được coi là sự tiếp nối của tư tưởng cực đoan "Khawarij" trong nhận thức chung của người Hồi giáo hiện đại — không chỉ là một mối đe dọa an ninh nhất thời, mà còn là một nhát dao đâm vào sườn của cộng đồng Hồi giáo (Ummah), cản trở những nỗ lực hướng tới chủ quyền và công lý. Trong báo cáo này, chúng ta sẽ đi sâu vào bối cảnh thực địa và chính trị để phân tích cách tổ chức này tái cơ cấu lực lượng, cũng như những hệ lụy sâu sắc của sự trỗi dậy này đối với ổn định khu vực và quốc tế từ một góc nhìn Hồi giáo chính thống, bác bỏ cả sự cực đoan lẫn sự lệ thuộc.

Chiến trường Levant: Tận dụng khoảng trống tại Syria "mới"

Syria vào cuối năm 2024 và đầu năm 2025 đã chứng kiến những thay đổi kịch tính với sự sụp đổ của chế độ cũ và việc thành lập một chính phủ mới tại Damascus [Independent Arabia](https://www.independentarabia.com/node/551231). Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi chính trị này không tránh khỏi những lỗ hổng an ninh chết người. Vào tháng 2 năm 2026, IS đã tăng cường các cuộc tấn công ở vùng sa mạc Syria và miền Đông nước này, nhắm vào các trung tâm an ninh của chính phủ mới và Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) vốn đã bắt đầu rút khỏi nhiều vị trí chiến lược [Al Jazeera](https://www.aljazeera.net/news/2026/2/5/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D9%8A%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A3%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%87).

Trong một thông điệp âm thanh đầu tiên sau hai năm, người phát ngôn của tổ chức, Abu Hudhaifa al-Ansari, đã kêu gọi các thành viên nhắm mục tiêu vào "chế độ Syria mới", mô tả đây là một chính phủ thế tục. Điều này khẳng định rằng IS đang cố gắng tự giới thiệu mình là giải pháp thay thế "hợp pháp" duy nhất đối mặt với bất kỳ dự án chính trị nào không đi theo tầm nhìn cực đoan của chúng [Kurdistan24](https://www.kurdistan24.net/ar/story/34567). Sự leo thang tại Raqqa và Deir ez-Zor, dẫn đến cái chết của nhiều nhân viên an ninh vào tháng 2 năm 2026, cho thấy tổ chức này đã chuyển từ giai đoạn "ngủ đông" sang giai đoạn "tiêu hao tích cực", tận dụng tình trạng hỗn loạn đi kèm với việc tái thiết các cơ quan nhà nước Syria.

Iraq: Nan đề nhà tù và những quả bom nổ chậm

Tại Iraq, bức tranh có vẻ phức tạp hơn. Mặc dù Iraq đã tuyên bố chiến thắng quân sự từ nhiều năm trước, nhưng mối đe dọa đã chuyển thành một cuộc "nổi dậy cường độ thấp" tập trung ở các vùng địa hình hiểm trở [ICFS](https://iraqcfs.org/2026/02/06/%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%A3%D9%85-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B4-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/). Diễn biến đáng chú ý nhất vào tháng 2 năm 2026 là việc chính quyền Iraq tiếp nhận hơn 4.500 tù nhân IS từng bị giam giữ tại Syria, một bước đi nhằm ngăn chặn kịch bản "phá vỡ các bức tường" và vượt ngục hàng loạt tái diễn [Xinhua](https://arabic.news.cn/20260212/4500-isis-detainees-transferred-to-iraq/c.html).

Từ góc nhìn Hồi giáo, vấn đề tù nhân và gia đình họ tại các trại như "Al-Hol" là một thảm kịch nhân đạo và là nguồn cơn của sự bất ổn kéo dài. Việc hàng ngàn phụ nữ và trẻ em phải sống trong điều kiện vô nhân đạo đã nuôi dưỡng luận điệu về sự bất công mà IS thường lợi dụng. Iraq hiện nay, với sự hỗ trợ của liên minh quốc tế, đang cố gắng kiểm soát "quả bom nổ chậm" này, nhưng thách thức thực sự nằm ở khả năng tái hòa nhập cộng đồng cho những đối tượng này, giúp họ rời xa tư tưởng lệch lạc. Điều này đòi hỏi những nỗ lực về giáo dục và tôn giáo vượt xa các phương pháp tiếp cận an ninh thuần túy.

Tỉnh Khorasan: Cuộc chiến giành tính chính danh tại Afghanistan

Tại trung tâm Trung Á, tổ chức "Nhà nước Hồi giáo - Tỉnh Khorasan" (ISIS-K) nổi lên như thách thức nguy hiểm nhất đối với Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan. Vào tháng 2 năm 2026, các báo cáo của Liên Hợp Quốc xác nhận rằng tổ chức này vẫn duy trì năng lực tác chiến mạnh mẽ, thực hiện các cuộc tấn công đẫm máu tại Kabul nhắm vào dân thường và các nhà ngoại giao [Amu TV](https://amu.tv/123456/unsc-review-isis-threat-afghanistan/).

Điều đáng lo ngại hơn là sự bùng nổ xung đột biên giới vũ trang giữa Pakistan và Afghanistan vào tháng 2 năm 2026, khi lực lượng Pakistan tiến hành các cuộc không kích nhắm vào nơi họ cho là căn cứ của IS và Taliban Pakistan (TTP) bên trong lãnh thổ Afghanistan [Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Afghanistan%E2%80%93Pakistan_war). Cuộc xung đột giữa hai quốc gia Hồi giáo này là đỉnh điểm của sự chia rẽ mà IS muốn thúc đẩy; chúng lợi dụng căng thẳng giữa các nước láng giềng để tìm chỗ đứng tại các vùng biên giới lỏng lẻo. Sự xung đột giữa những người Hồi giáo là môi trường lý tưởng cho sự phát triển của tư tưởng Khawarij, vốn chỉ phát triển mạnh trong bầu không khí chia rẽ và tranh chấp.

Mặt trận Châu Phi: Sự bành trướng tại Sahel và Tây Phi

Châu Phi hiện nay, cụ thể là vùng Sahel và lưu vực hồ Chad, là chiến trường đẫm máu nhất cho các hoạt động của IS. Vào tháng 2 năm 2026, các nhánh liên kết với IS đã mở rộng tầm ảnh hưởng tại Mali, Niger và Nigeria, lợi dụng sự yếu kém trong quản trị và sự thất bại của các can thiệp quân sự nước ngoài [Youm7](https://www.youm7.com/story/2026/2/4/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%Dsecurity-%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4/).

Sự trỗi dậy ở Châu Phi cho thấy sự thất bại của cách tiếp cận phương Tây vốn chỉ tập trung vào giải pháp quân sự mà phớt lờ gốc rễ của vấn đề là nghèo đói và sự gạt ra ngoài lề xã hội. Đối với các cộng đồng Hồi giáo ở Châu Phi, IS đại diện cho một mối đe dọa hiện hữu làm xé nát cấu trúc xã hội và phá hủy nền kinh tế địa phương. Điều này đòi hỏi phải xây dựng một tầm nhìn Hồi giáo Châu Phi toàn diện để đối phó, dựa trên sự phát triển, công bằng xã hội và trang bị cho thanh niên những kiến thức tôn giáo đúng đắn.

Công nghệ và Trí tuệ nhân tạo: Công cụ mới cho sự chia rẽ

IS không còn chỉ dựa vào các phương pháp truyền thống. Vào năm 2026, các báo cáo quốc tế cảnh báo về việc tổ chức này ngày càng sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong tuyên truyền và tuyển dụng, cũng như sử dụng tiền điện tử để tài trợ cho các hoạt động xuyên biên giới [Al Jazeera](https://www.aljazeera.net/news/2026/2/5/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8I%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D9%8A%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A3%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%87). Sự phát triển kỹ thuật này đặt ra thách thức gấp bội cho các tổ chức tôn giáo và tư tưởng trong thế giới Hồi giáo; việc phản bác các luận điệu sai trái trên các bục giảng truyền thống là chưa đủ, mà cần phải thâm nhập vào không gian kỹ thuật số bằng các công cụ hiện đại để vạch trần sự giả dối của tư tưởng cực đoan và bảo vệ tâm trí của thế hệ trẻ.

Hệ lụy đối với ổn định khu vực và quốc tế

Sự trở lại của IS trong bối cảnh biến động chính trị hiện nay — như sự cạnh tranh Mỹ-Trung và các cuộc chiến ở Châu Âu — khiến hồ sơ khủng báp trở thành một quân bài áp lực chính trị được các cường quốc sử dụng để đạt được lợi ích địa chính trị [Trends Research](https://trendsresearch.org/insight/political-strategic-economic-prospects-2026/). Đối với cộng đồng Hồi giáo, điều này đồng nghĩa với việc các can thiệp bên ngoài sẽ tiếp tục dưới chiêu bài "chống khủng bố", gây cản trở tiến trình phát triển và độc lập chính trị.

Hơn nữa, các cuộc tấn công của IS nhắm vào các nhóm thiểu số và các giáo phái khác nhau nhằm mục đích châm ngòi cho các cuộc chiến tranh giáo phái làm xé nát sự đoàn kết của người Hồi giáo. Ổn định khu vực sẽ không thể đạt được chừng nào tư tưởng lệch lạc này còn tìm thấy môi trường thuận lợi tại các vùng xung đột, và chừng nào các bất công chính trị và xã hội vẫn chưa có giải pháp triệt để.

Kết luận: Hướng tới một chiến lược cộng đồng toàn diện

Việc đối phó với tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" vào năm 2026 và xa hơn nữa không thể chỉ giới hạn ở súng đạn và bom mìn. Tư tưởng chỉ có thể bị đẩy lùi bằng tư tưởng, và bất công chỉ có thể được xóa bỏ bằng công lý. Cộng đồng Hồi giáo ngày nay, hơn bao giờ hết, cần phải giành lại thế chủ động thông qua: 1. **Củng cố tư tưởng:** Thông qua vai trò dẫn dắt của các học giả và tổ chức tôn giáo trong việc vạch trần những sai lệch của tư tưởng Khawarij hiện đại. 2. **Thực thi công lý:** Giải quyết các bất công chính trị và xã hội mà IS lợi dụng để tuyển dụng. 3. **Đoàn kết và hợp tác:** Chấm dứt các xung đột nội bộ giữa các quốc gia Hồi giáo để lấp đầy các lỗ hổng trước những kẻ rình rập.

Sự trỗi dậy của IS là một hồi chuông cảnh báo nhắc nhở chúng ta rằng cuộc chiến chống lại sự cực đoan là một cuộc chiến không ngừng nghỉ, và con đường dẫn đến ổn định chắc chắn phải đi qua việc quay trở lại với các giá trị Hồi giáo nguyên bản — những giá trị kết hợp giữa lòng khoan dung và công lý, đồng thời bác bỏ mọi hình thức áp bức và xâm lược.