Nhà nước Hồi giáo và những diễn biến an ninh, thực địa tại khu vực cùng tác động trực tiếp đến cân bằng quyền lực toàn cầu trong bối cảnh chuyển dịch địa chính trị hiện nay

Mở đầu: Vết thương rỉ máu của cộng đồng Hồi giáo và sự chuyển dịch của lá cờ đen

Vào đầu năm 2026, hồ sơ "Nhà nước Hồi giáo" (IS) vẫn là thách thức an ninh và tư tưởng nổi cộm nhất đối với cả cộng đồng Hồi giáo (Ummah) và hệ thống quốc tế. Trong khi nhiều người từng tin rằng sự sụp đổ của "Vương quốc Hồi giáo thực thể" tại Baghouz năm 2019 là dấu chấm hết, thì những diễn biến thực địa gần đây đã chứng minh rằng tổ chức này đã biến chuyển thành một thực thể lai, xuyên biên giới và có khả năng thích nghi cao với các khoảng trống an ninh do sự xung đột giữa các cường quốc để lại. Việc đọc hiểu bối cảnh hiện nay đòi hỏi chúng ta phải vượt qua những lối mòn tự sự truyền thống của phương Tây, nhìn sâu vào cách tổ chức này lợi dụng nỗi bất bình của các dân tộc Hồi giáo và sự thất bại của hệ thống quốc tế trong việc thiết lập công lý, biến các khu vực rộng lớn ở Châu Phi và Trung Á thành những vũ đài mới cho một cuộc xung đột đe dọa cân bằng quyền lực toàn cầu [1.5](https://ict.org.il).

Chiến trường Syria: Hậu Assad và cú sốc trỗi dậy

Syria đã trải qua những biến động kịch tính với sự sụp đổ của chính quyền Bashar al-Assad vào cuối năm 2024 và sự tiếp quản của một chính phủ chuyển tiếp do Ahmed al-Sharaa đứng đầu. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này không chấm dứt mối đe dọa từ IS mà ngược lại, tạo ra môi trường thuận lợi để chúng đầu tư vào sự hỗn loạn an ninh. Các báo cáo tình báo Iraq vào tháng 1 năm 2026 chỉ ra rằng số lượng tay súng của tổ chức này tại Syria đã tăng gấp 5 lần trong vòng một năm, đạt con số gần 10.000 chiến binh [1.26](https://www.washingtonpost.com).

Tổ chức này đã tuyên bố về cái gọi là "giai đoạn hoạt động mới", nhắm trực tiếp vào các biểu tượng của chính phủ Syria mới. Các báo cáo của Liên Hợp Quốc tiết lộ rằng đã có 5 âm mưu ám sát nhắm vào Tổng thống Ahmed al-Sharaa và các bộ trưởng trong chính phủ của ông bị triệt phá vào tháng 2 năm 2026 [1.17](https://www.alarabiya.net). Sự leo thang này đặt cộng đồng Hồi giáo trước một bài toán nan giải: trong khi người dân nỗ lực xây dựng các quốc gia ổn định sau nhiều thập kỷ độc tài, tổ chức này lại cố gắng phá hoại những nỗ lực đó bằng cách gán mác các chính phủ mới là tay sai của phương Tây, lợi dụng việc Syria gia nhập liên minh quốc tế chống IS vào tháng 11 năm 2025 [1.17](https://www.alarabiya.net).

Châu Phi: Trung tâm mới của "Vương quốc Hồi giáo" và sự thất bại của các thế lực bên ngoài

Trọng tâm hoạt động của tổ chức này đã chuyển dịch rõ rệt sang Lục địa Đen, cụ thể là vùng Sahel (Mali, Burkina Faso và Niger) - nơi hiện được coi là "trung tâm khủng bố toàn cầu" [1.14](https://adf-magazine.com). Với việc quân đội Pháp và Mỹ rút khỏi các quốc gia này, các nhánh của IS tại Sahel (ISSP) và Tây Phi (ISWAP) đã nổi lên như những thế lực kiểm soát các vùng lãnh thổ rộng lớn, thực hiện các vai trò giống như một nhà nước từ thu thuế đến thiết lập tòa án [1.24](https://www.wtwco.com).

Việc phụ thuộc vào lính đánh thuê nước ngoài, chẳng hạn như "Quân đoàn Châu Phi" của Nga (trước đây là Wagner), chỉ làm tình hình thêm tồi tệ. Những hành vi vi phạm đối với dân thường Hồi giáo của họ đã làm gia tăng sự phẫn nộ trong dân chúng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tuyển mộ của IS [1.14](https://adf-magazine.com). Từ góc nhìn Hồi giáo chính thống, bối cảnh này đại diện cho sự thất bại thảm hại của các dự án "an ninh nhập khẩu", khẳng định rằng sự thiếu vắng chủ quyền quốc gia và công bằng xã hội chính là nhiên liệu thực sự cho chủ nghĩa cực đoan. Nỗi khổ cực của người Hồi giáo tại lưu vực hồ Chad và vùng Sahel do di cư, nghèo đói và bị gạt ra ngoài lề xã hội là điều mang lại cho tổ chức này tính chính danh ảo tưởng với tư cách là "người bảo vệ những kẻ yếu thế" [1.6](https://www.securitycouncilreport.org).

Tỉnh Khorasan: Thách thức phương Đông đối với các cường quốc đang lên

Tại Trung Á, tổ chức "Nhà nước Hồi giáo - Tỉnh Khorasan" (ISIS-K) đã nổi lên như một nhân tố địa chính trị đe dọa lợi ích của các cường quốc đang lên như Trung Quốc và Nga. Tổ chức này không chỉ dừng lại ở việc nhắm vào nội bộ Afghanistan để làm suy yếu quyền lực của Taliban, mà còn thực hiện các cuộc tấn công tinh vi tại Moscow, Iran và nhắm vào các lợi ích của Trung Quốc tại Kabul [1.16](https://www.cnas.org).

Điểm đáng chú ý trong năm 2025 và 2026 là việc tổ chức này tập trung tuyển mộ các nhóm thiểu số Hồi giáo bị đàn áp, đặc biệt là người Duy Ngô Nhĩ, thông qua một bộ máy truyền thông khổng lồ tấn công "đế chế bạo tàn" Trung Quốc [1.20](https://www.atlanticcouncil.org). Sự phát triển này đặt Trung Quốc và Nga vào thế đối đầu trực tiếp với tổ chức này, buộc họ phải can thiệp sâu hơn vào các vấn đề an ninh khu vực, từ đó làm thay đổi cán cân quyền lực tại Á-Âu và tạo ra các liên minh an ninh mới có thể làm lu mờ vai trò truyền thống của phương Tây [1.11](https://www.un.org).

Công nghệ và Thánh chiến kỹ thuật số: Công cụ của thế kỷ 21

Tổ chức này không còn chỉ dựa vào các phương thức truyền thống mà đã cho thấy khả năng thích ứng vượt trội với công nghệ hiện đại. Vào tháng 2 năm 2026, Liên Hợp Quốc đã cảnh báo về việc gia tăng sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong tuyên truyền và tuyển mộ, sử dụng tiền điện tử để vượt qua sự kiểm soát tài chính, cũng như sử dụng máy bay không người lái (Drones) trong các hoạt động thực địa [1.6](https://www.securitycouncilreport.org) [1.11](https://www.un.org). Sự chuyển đổi kỹ thuật số này biến cuộc đối đầu với IS thành một trận chiến xuyên biên giới vật lý, đòi hỏi nhận thức về công nghệ và giáo luật từ cộng đồng để bảo vệ thanh thiếu niên khỏi rơi vào bẫy cực đoan kỹ thuật số.

Tác động của các diễn biến đối với cân bằng quyền lực toàn cầu

Sự quay trở lại và bành trướng của tổ chức này đang định hình lại các ưu tiên quốc tế. Trong khi các cường quốc (Mỹ, Trung Quốc, Nga) đang tập trung vào "cạnh tranh cường quốc", thì những bước đi của IS vào năm 2026 đã buộc họ phải quay lại với hồ sơ chống khủng bố như một điểm chung, dù vẫn còn nhiều nghi ngại và cạnh tranh [1.22](https://thesoufancenter.org).

1. Hoa Kỳ: Chính quyền Trump vào tháng 1 năm 2026 đã quay lại thực hiện các cuộc không kích dữ dội tại Syria và Nigeria, phản ánh nhu cầu tiếp tục can thiệp quân sự trực tiếp bất chấp mong muốn rút lui [1.25](https://mrktedge.ai) [1.6](https://www.securitycouncilreport.org).
2. Nga và Trung Quốc: Thấy mình buộc phải mở rộng ảnh hưởng an ninh tại Châu Phi và Trung Á để bảo vệ các khoản đầu tư (như Sáng kiến Vành đai và Con đường), tạo ra sự ma sát thường xuyên với IS - tổ chức coi họ là "các thế lực thực dân mới" [1.20](https://www.atlanticcouncil.org).
3. Các cường quốc khu vực: Các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Iran thấy mình phải đối mặt với những thách thức an ninh phức tạp, nơi mối đe dọa từ IS đan xen với các cuộc xung đột nội bộ, gây cản trở các nỗ lực ổn định khu vực [1.7](https://hpacenter.org).

Tầm nhìn giáo luật và địa chính trị: Cộng đồng Hồi giáo giữa gọng kìm của sự cực đoan và bá quyền

Từ góc độ Hồi giáo, tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" đại diện cho một sự lệch lạc về tư tưởng (tư tưởng Khawarij) gây tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh của đạo Hồi và các chính nghĩa công bằng của người Hồi giáo. Tổ chức này sống dựa trên những vết thương; nó phát triển ở bất cứ nơi nào có sự bất công, chẳng hạn như ở Palestine - nơi tổ chức này đã lợi dụng những bi kịch để tuyên truyền dù không mang lại bất kỳ chiến thắng thực sự nào [1.19](https://trincocss.org).

Giải pháp thực sự không nằm ở các cuộc không kích hay lính đánh thuê nước ngoài, mà ở việc các dân tộc Hồi giáo giành lại chủ quyền, thực hiện công bằng xã hội và đưa ra một mô hình Hồi giáo trung dung, bác bỏ cả sự cực đoan lẫn sự lệ thuộc. Sự tồn tại của tổ chức này vào năm 2026 là một minh chứng cho sự bế tắc của hệ thống quốc tế hiện tại vốn áp dụng các tiêu chuẩn kép, và là lời kêu gọi cộng đồng Hồi giáo đoàn kết hàng ngũ, tránh xa các dự án cực đoan vốn chỉ phục vụ cho kẻ thù.

Kết luận: Hướng tới một chiến lược Hồi giáo toàn diện

Những diễn biến an ninh vào tháng 2 năm 2026 khẳng định rằng cuộc chiến của cộng đồng Hồi giáo với "Nhà nước Hồi giáo" là một cuộc chiến sinh tồn, đòi hỏi sự phối hợp giữa các nỗ lực an ninh, tư tưởng và phát triển. Cân bằng quyền lực toàn cầu đang trong giai đoạn biến động, và cộng đồng Hồi giáo sẽ không tìm thấy vị thế xứng đáng trừ khi có thể dập tắt các cuộc nội chiến và đối phó với những tham vọng bên ngoài bằng một tầm nhìn thống nhất xuất phát từ các giá trị và lợi ích địa chính trị tối cao của mình. Sự ổn định của Syria, vùng Sahel và Khorasan không chỉ là một nhu cầu an ninh, mà còn là trụ cột để khôi phục vai trò văn minh của cộng đồng Hồi giáo trong một thế giới đầy biến động.