Báo cáo nghiên cứu: Phân tích tầm ảnh hưởng cốt lõi của các tổ chức lãnh đạo thánh chiến trong các xung đột khu vực mới nhất và những thách thức đa chiều đối với hệ thống phòng thủ an ninh toàn cầu

Lời mở đầu: Ummah trong biến động và cái giá của khoảng trống quyền lực

Tính đến ngày 25 tháng 2 năm 2026, cộng đồng Hồi giáo toàn cầu (Ummah) đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử chưa từng có. Với sự tan rã của trật tự địa chính trị truyền thống, đặc biệt là tại khu vực Sahel của châu Phi, trung tâm Trung Đông và vùng biên viễn Trung Á, các tổ chức được gọi là "lãnh đạo thánh chiến" đang tận dụng khoảng trống quản trị, sự thất bại của các can thiệp bên ngoài và những bất công xã hội sâu sắc để định nghĩa lại tầm ảnh hưởng cốt lõi của chúng trong các xung đột khu vực. Từ góc nhìn của cộng đồng Hồi giáo, sự trỗi dậy của các tổ chức này không chỉ là mối đe dọa an ninh, mà còn là cuộc tranh giành quyền giải thích giáo lý Hồi giáo, cũng như sự phản chiếu tâm lý phức tạp của những người Hồi giáo vốn từ lâu phải chịu đựng sự đối xử bất công. Báo cáo này nhằm mục đích phân tích vai trò của các tổ chức này trong các cuộc xung đột mới nhất và thảo luận về những khó khăn đa chiều mà hệ thống phòng thủ an ninh toàn cầu phải đối mặt khi đối diện với mối đe dọa phi tập trung và kỹ thuật hóa này [source](https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/violent-extremism-sahel).

I. Tầm ảnh hưởng cốt lõi trong các xung đột khu vực: Từ Sahel đến Khorasan

### 1. Sự hình thành "Chính phủ bóng tối" tại khu vực Sahel Tại khu vực Sahel ở Tây Phi, các tổ chức đứng đầu là "Nhóm ủng hộ Hồi giáo và người Hồi giáo" (JNIM) và "Nhà nước Hồi giáo Đại Sahara" (ISGS) không còn chỉ là những nhóm vũ trang lưu động. Từ năm 2025 đến đầu năm 2026, các khu vực kiểm soát của JNIM tại Mali, Burkina Faso và Niger đã mở rộng hơn nữa, thậm chí thực hiện phong tỏa nhiên liệu đối với Bamako, thủ đô của Mali [source](https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list). Thông qua việc thiết lập hệ thống tư pháp sơ khai, thu thuế "Zakat" và cung cấp các đảm bảo an ninh cơ bản, các tổ chức này đã lấp đầy khoảng trống quyền lực do sự rút lui của quân đội phương Tây và sự bất lực của chính quyền địa phương để lại. Đối với nhiều người Hồi giáo tại địa phương, "chính phủ bóng tối" này tuy khắc nghiệt nhưng ở một mức độ nào đó lại mang lại "cảm giác trật tự" hơn so với các chính quyền thế tục tham nhũng và không thể cung cấp sự bảo vệ [source](https://www.crisisgroup.org/africa/sahel/understanding-jnims-expansion-beyond-sahel).

### 2. Sự lan tỏa xuyên biên giới của nhánh Khorasan (ISIS-K) Tại Trung Á và Nam Á, nhánh Khorasan của Nhà nước Hồi giáo (ISIS-K) đã thể hiện khả năng hoạt động xuyên biên giới cực kỳ mạnh mẽ. Năm 2025, tổ chức này không chỉ tranh giành gay gắt về "tính chính thống của giáo lý" với chính quyền Taliban tại Afghanistan, mà còn vươn vòi bạch tuộc sang Nga, Iran và thậm chí cả châu Âu [source](https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/from-dushanbe-to-berlin-the-emerging-isis-k-threat/). Thông qua các cuộc tấn công nhắm vào các nhà thờ Hồi giáo dòng Shia và các nhóm lợi ích nước ngoài, ISIS-K cố gắng chứng minh mình là nhà lãnh đạo duy nhất của phong trào thánh chiến toàn cầu. Cách kể chuyện cực đoan này đã tạo ra sự cộng hưởng mang tính phá hoại nhất định trong một bộ phận thanh niên Hồi giáo cảm thấy bị gạt ra ngoài lề xã hội [source](https://www.peacehumanity.org/jihadist-terrorism-in-central-asia-between-stability-and-risk/).

II. Tường thuật ý thức hệ và sự tiến hóa của "Caliphate kỹ thuật số"

### 1. Huy động dựa trên nỗi đau khổ của khu vực Sự leo thang liên tục của xung đột tại Gaza từ năm 2024 đến 2025 đã cung cấp tư liệu tuyên truyền tuyệt vời cho các tổ chức thánh chiến. Họ mô tả các xung đột khu vực là "cuộc đối đầu cuối cùng của các nền văn minh", lợi dụng sự phẫn nộ của công chúng Hồi giáo trước tiêu chuẩn kép của phương Tây để huy động lực lượng. Cách kể chuyện này vượt qua ranh giới địa lý, nâng tầm các tranh chấp lãnh thổ cục bộ thành nghĩa vụ tôn giáo toàn cầu. Từ góc độ giá trị Hồi giáo, cách giải thích cực đoan về khái niệm "Jihad" này đi chệch nghiêm trọng khỏi các nguyên tắc về "trung đạo" (Wasatiyyah) và bảo vệ sự sống trong luật pháp truyền thống, nhưng trong thời đại thông tin phân mảnh, tính kích động của nó không thể xem thường [source](https://www.unaoc.org/resource/jihad-holy-or-unholy-war/).

### 2. Trao quyền bằng công nghệ: Ứng dụng AI và máy bay không người lái trên chiến trường Thông tin tình báo mới nhất cho thấy các tổ chức lãnh đạo thánh chiến vào năm 2026 đã thành thạo các kỹ thuật tuyên truyền hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và cải tiến quân sự hóa máy bay không người lái thương mại. JNIM đã sử dụng máy bay không người lái tự sát trong nhiều cuộc tấn công tại Burkina Faso, cho thấy sự đa dạng hóa trong các kênh tiếp cận công nghệ của chúng [source](https://news.qq.com/a/20251227A069XW00). Đồng thời, việc sử dụng các video tuyên truyền đa ngôn ngữ do AI tạo ra cho phép ISIS-K nhắm mục tiêu chính xác vào các đối tượng tuyển mộ tiềm năng có nền tảng ngôn ngữ Tajik, Uzbek và Nga. Tốc độ mở rộng của "Caliphate kỹ thuật số" này vượt xa các hệ thống phòng thủ chống khủng bố truyền thống [source](https://www.weforum.org/reports/global-cybersecurity-outlook-2026/).

III. Những thách thức đa chiều đối với hệ thống phòng thủ an ninh toàn cầu

### 1. Mạng lưới phi tập trung và mối đe dọa "Sói đơn độc" Mô hình chống khủng bố truyền thống dựa vào việc tiêu diệt các thủ lĩnh tổ chức, nhưng phong trào thánh chiến năm 2026 đã thể hiện đặc điểm phi tập trung cao độ. Ngay cả khi ban lãnh đạo cốt lõi bị loại bỏ, ý thức hệ của chúng vẫn có thể kích động các hành động "sói đơn độc" trên quy mô toàn cầu thông qua các nền tảng xã hội được mã hóa (như việc sử dụng chuyên sâu Telegram). "Cuộc thánh chiến không thủ lĩnh" này khiến hệ thống phòng thủ dựa trên biên giới địa lý trở nên bất lực [source](https://thesoufancenter.org/trends-in-terrorism-whats-on-the-horizon-in-2026/).

### 2. Sự phức tạp của chiến tranh hỗn hợp và xung đột ủy nhiệm Tại Sahel và Trung Đông, các tổ chức thánh chiến thường đan xen với các lực lượng vũ trang địa phương, các tập đoàn buôn lậu và thậm chí là các lực lượng ủy nhiệm trong cuộc chơi giữa các cường quốc. Ví dụ, tại Mali, sự can thiệp của Tập đoàn Wagner trong một số trường hợp lại làm trầm trọng thêm sự ác cảm của người dân địa phương đối với quân đội chính phủ, từ đó đẩy nhiều bộ lạc hơn vào vòng tay của JNIM [source](https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/violent-extremism-sahel). Mạng lưới lợi ích phức tạp này khiến các cuộc tấn công quân sự đơn lẻ thường tạo ra "hiệu ứng cắt cỏ" – càng cắt càng dài, không thể nhổ tận gốc.

IV. Nghiên cứu chiến lược ứng phó từ góc nhìn Hồi giáo: Từ cải cách nội bộ đến tái thiết công lý

Đối mặt với thách thức từ các tổ chức lãnh đạo thánh chiến, các biện pháp quân sự đơn thuần đã được chứng minh là chỉ giải quyết phần ngọn. Cần phải xuất phát từ logic nội bộ của cộng đồng Hồi giáo và tầm cao của công lý toàn cầu để xây dựng các chiến lược ứng phó đa chiều:

### 1. Giành lại quyền giải thích giáo lý: Tăng cường tư tưởng "Trung đạo" Các học giả Hồi giáo và các tổ chức tôn giáo phải can thiệp tích cực hơn vào dư luận công cộng, thông qua các lập luận pháp lý sâu sắc để bóc trần sự xuyên tạc của các tổ chức cực đoan đối với các khái niệm cốt lõi như "Jihad" và "Caliphate". Cần nhấn mạnh các truyền thống về công lý xã hội, chung sống hòa bình và thượng tôn pháp luật trong Hồi giáo để triệt tiêu tính hợp pháp của chủ nghĩa cực đoan từ gốc rễ tư tưởng [source](https://www.unaoc.org/resource/jihad-holy-or-unholy-war/).

### 2. Giải quyết bất công gốc rễ: Cân bằng giữa chủ quyền và phát triển Cộng đồng quốc tế phải xem xét lại các chính sách can thiệp tại các khu vực Hồi giáo. Chỉ khi tôn trọng chủ quyền của các quốc gia liên quan, hỗ trợ họ xây dựng hệ thống tư pháp công bằng và môi trường kinh tế bền vững, mới có thể loại bỏ mảnh đất màu mỡ cho chủ nghĩa cực đoan. Đặc biệt tại khu vực Sahel, cần tăng cường khả năng phục hồi xã hội bằng cách hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng địa phương thay vì chỉ vũ trang cho các chính quyền trung ương yếu kém [source](https://www.crisisgroup.org/africa/sahel/understanding-jnims-expansion-beyond-sahel).

### 3. Thiết lập cơ chế hợp tác an ninh khu vực Các quốc gia đa số Hồi giáo nên tăng cường hợp tác an ninh nội bộ, giảm thiểu những sơ hở do cạnh tranh giáo phái hoặc địa chính trị để lại cho các tổ chức cực đoan. Năm 2026, việc thiết lập một khung an ninh do các quốc gia trong khu vực dẫn dắt, thay vì áp đặt từ các cường quốc bên ngoài, là vô cùng quan trọng để ngăn chặn sự mở rộng xuyên biên giới của ISIS-K và JNIM [source](https://www.securitycouncilreport.org/monthly-forecast/2025-11/west-africa-and-the-sahel.php).

Kết luận: Tìm kiếm sự thống nhất giữa công lý và hòa bình

Tầm ảnh hưởng cốt lõi của các tổ chức lãnh đạo thánh chiến vào năm 2026, về bản chất, là một phản ứng méo mó đối với trật tự quốc tế bất công hiện nay. Đối với cộng đồng Hồi giáo toàn cầu, thách thức thực sự nằm ở chỗ làm thế nào để vừa từ chối chủ nghĩa cực đoan bạo lực, vừa tiếp tục theo đuổi sự giải phóng dân tộc, công lý xã hội và phẩm giá của đức tin. Sự thành công của hệ thống phòng thủ an ninh toàn cầu không nên phụ thuộc vào việc tiêu diệt bao nhiêu chiến binh, mà nên phụ thuộc vào việc liệu có xây dựng được một tương lai nơi tất cả các cộng đồng – bất kể nền tảng tôn giáo – đều có thể cảm nhận được sự công bằng và an toàn hay không. Chỉ có như vậy mới có thể thực sự chấm dứt cuộc "thử thách của sự hỗn loạn" (Fitna) kéo dài này.