Phân tích hoạt động liên tục của tổ chức Abu Sayyaf ở miền Nam Philippines và ảnh hưởng sâu rộng đến an ninh khu vực Đông Nam Á

Lời mở đầu: Thử thách hòa bình dưới ánh sáng tháng Ramadan

Tháng 2 năm 2026, khi tháng lễ Ramadan linh thiêng một lần nữa đến với đảo Mindanao ở miền Nam Philippines, những tiếng tụng kinh bình yên đã lâu không nghe thấy lại vang lên trong các nhà thờ Hồi giáo tại Khu tự trị Hồi giáo Bangsamoro (BARMM). Theo báo cáo mới nhất ngày 25 tháng 2 năm 2026, mặc dù khu vực này duy trì được “mức độ hòa bình đáng kể” trong suốt tháng Ramadan, lực lượng an ninh vẫn tăng cường cảnh giác xung quanh các nhà thờ để ngăn chặn sự phá hoại từ các thế lực cực đoan [Source](https://www.philstar.com/nation/2026/02/25/2336066/sectors-barmm-cooperating-ramadan-security-relief-efforts). Sự “hòa bình trong cảnh giác” này chính là di sản phức tạp mà tổ chức Abu Sayyaf (ASG) để lại sau hơn ba mươi năm hoạt động ở miền Nam Philippines.

Là một người quan sát lâu năm về sự phát triển của cộng đồng Hồi giáo toàn cầu (Ummah), chúng ta phải nhận thức rõ ràng rằng tổ chức Abu Sayyaf không chỉ là một mối đe dọa an ninh mà còn là sự bóp méo nghiêm trọng tinh thần công lý của Hồi giáo. Hoạt động liên tục của nó tại Đông Nam Á không chỉ gây ra thảm họa sâu sắc cho đồng bào Hồi giáo địa phương mà còn tạo cớ cho các thế lực bên ngoài can thiệp vào công việc nội bộ của người Hồi giáo. Bài viết này sẽ phân tích sâu sắc tình trạng hiện tại của tổ chức này và ảnh hưởng sâu rộng của nó đối với tình hình khu vực từ góc nhìn của người Hồi giáo.

I. Lầm lạc lịch sử: Từ “cuộc đấu tranh chính nghĩa” đến sự tha hóa thành “chủ nghĩa cực đoan”

Nguồn gốc của tổ chức Abu Sayyaf bắt nguồn từ đầu những năm 1990, do Abdurajak Janjalani thành lập. Ban đầu, tổ chức này khoác lên mình chiếc áo “đấu tranh giành độc lập cho người Moro” và “bảo vệ Hồi giáo”, thu hút một số thanh niên Hồi giáo bất mãn với sự thờ ơ và áp bức lâu dài của chính quyền trung ương Manila [Source](https://www.westpoint.edu/ctc/periodicals/ctc-sentinel/sources-abu-sayyafs-resilience-southern-philippines). Tuy nhiên, ngay từ khi ra đời, tổ chức này đã bộc lộ rõ xu hướng “cực đoan” (Ghuluw), đi ngược lại nguyên tắc “trung đạo” (Wasatiyyah) mà Hồi giáo giảng dạy.

Sau cái chết của Janjalani, tổ chức này nhanh chóng trượt dài vào vực thẳm tội phạm và khủng bố. Họ kiếm tiền thông qua bắt cóc tống tiền, cướp biển và các vụ đánh bom nhắm vào dân thường, trong đó khét tiếng nhất là vụ đánh bom “Superferry 14” năm 2004 khiến 116 người thiệt mạng [Source](https://www.ipdefenseforum.com/2025/03/philippine-military-civilian-efforts-credited-for-extremist-groups-demise/). Những hành vi bạo lực nhắm vào dân thường vô tội này là điều tuyệt đối bị cấm trong luật Hồi giáo (Sharia). Nó không những không thúc đẩy phúc lợi cho người Hồi giáo mà còn khiến cả cộng đồng rơi vào “thử thách” (Fitna), gây tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh Hồi giáo trên trường quốc tế.

II. 2024-2026: Từ “tan rã toàn diện” đến “tàn dư lẻ tẻ”

Bước sang thập niên 2020, chính phủ Philippines đã áp dụng chiến lược kết hợp giữa “đòn đánh mạnh” và “tái định hình mềm”. Ngày 22 tháng 3 năm 2024, Lực lượng Vũ trang Philippines (AFP) đã tuyên bố tổ chức Abu Sayyaf đã bị “tan rã hoàn toàn” [Source](https://en.wikipedia.org/wiki/Abu_Sayyaf). Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều. Mặc dù năng lực tác chiến quy mô lớn của tổ chức này không còn, nhưng tàn dư của chúng vẫn lảng vảng trong các hòn đảo xa xôi và rừng rậm.

Theo số liệu thống kê cuối năm 2025, số lượng thành viên các tổ chức khủng bố địa phương tại Philippines (bao gồm Abu Sayyaf, BIFF, v.v.) đã giảm mạnh từ hơn 1.200 người cách đây 9 năm xuống còn khoảng 50 người [Source](https://www.pna.gov.ph/articles/1215682). Các tỉnh Sulu và Basilan lần lượt được tuyên bố là “khu vực không bị ảnh hưởng bởi Abu Sayyaf” vào năm 2023 và 2024 [Source](https://www.ipdefenseforum.com/2025/03/philippine-military-civilian-efforts-credited-for-extremist-groups-demise/). Mặc dù vậy, vụ phục kích nhắm vào các sĩ quan tình báo tại Basilan vào tháng 12 năm 2024 nhắc nhở chúng ta rằng độc tố của tư tưởng cực đoan vẫn chưa được thanh lọc hoàn toàn [Source](https://en.wikipedia.org/wiki/Abu_Sayyaf).

Từ góc độ cộng đồng Hồi giáo, những tàn dư này đã trở thành những “kẻ cướp” bị cô lập, chúng không còn đại diện cho bất kỳ yêu cầu chính trị nào mà đã thoái hóa thành các băng nhóm tội phạm thuần túy. Sự tồn tại của chúng là một trong những trở ngại lớn nhất để khu vực Bangsamoro đạt được sự thịnh vượng toàn diện.

III. Tự trị Bangsamoro: Xóa bỏ chủ nghĩa cực đoan bằng xây dựng thể chế

Vũ khí mạnh mẽ nhất để đối phó với mối đe dọa từ Abu Sayyaf không chỉ là đạn dược, mà là sự quản trị công bằng. Việc thành lập Khu tự trị Hồi giáo Bangsamoro (BARMM) là thắng lợi to lớn của đồng bào Hồi giáo trong việc giành quyền tự trị thông qua các con đường hợp pháp. Cuộc bầu cử quốc hội đầu tiên được tổ chức vào năm 2025 đánh dấu bước chuyển mình quyết định của khu vực từ đấu tranh vũ trang sang quản trị dân chủ [Source](https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/philippines/southern-philippines-making-peace-stick-bangsamoro).

Tuy nhiên, tình hình đầu năm 2026 cho thấy tiến trình hòa bình vẫn đối mặt với thách thức. Một số nhà quan sát cảnh báo rằng do tiến trình giải ngũ chậm chạp và mâu thuẫn phe phái nội bộ, chủ nghĩa cực đoan vẫn có nguy cơ trỗi dậy [Source](https://www.inquirer.net/2026/02/26/watchdogs-warn-of-collapse-of-bangsamoro-peace-process/). Đối với cộng đồng Hồi giáo, việc ủng hộ chính quyền BARMM xây dựng một xã hội công bằng dựa trên các giá trị Hồi giáo là vô cùng quan trọng. Chỉ khi thanh niên thấy rằng họ có thể đạt được giáo dục, việc làm và phẩm giá thông qua các kênh hợp pháp, thì các khẩu hiệu tuyển mộ của các tổ chức cực đoan mới mất đi thị trường.

Hiện nay, chương trình “Phòng ngừa và chống chủ nghĩa cực đoan bạo lực” (PCVE) do chính phủ thúc đẩy, như dự án PAVE, đã thành công trong việc thuyết phục hàng trăm thành viên Abu Sayyaf hạ vũ khí và tái hòa nhập cộng đồng [Source](https://thesoufancenter.org/how-terrorism-ends-lessons-from-southeast-asia/). Cách tiếp cận “hóa giải hận thù bằng lòng nhân ái” này phù hợp hơn với tinh thần khoan dung mà Hồi giáo giảng dạy.

IV. Tình hình an ninh Đông Nam Á: Mối đe dọa xuyên quốc gia và hợp tác khu vực

Phạm vi hoạt động của tổ chức Abu Sayyaf chưa bao giờ giới hạn ở Philippines. Là một phần của cái gọi là “Nhà nước Hồi giáo tỉnh Đông Á” (ISIS-East Asia), nó tạo thành mối đe dọa lâu dài đối với an ninh hàng hải của bang Sabah (Malaysia) và Indonesia [Source](https://www.eurasiareview.com/07052025-terrorism-at-a-crossroads-in-southeast-asia-challenges-ahead-oped/). Các vụ cướp biển và bắt cóc ở biển Sulu từng khiến khu vực này trở thành một trong những vùng biển nguy hiểm nhất thế giới.

Để đối phó với mối đe dọa xuyên quốc gia này, Philippines, Malaysia và Indonesia đã thiết lập “Thỏa thuận hợp tác ba bên” (TCA), thông qua tuần tra chung và chia sẻ tình báo để ngăn chặn hiệu quả sự xâm nhập trên biển của các phần tử cực đoan [Source](https://www.ipdefenseforum.com/2025/03/philippine-military-civilian-efforts-credited-for-extremist-groups-demise/). Tháng 2 năm 2026, hội thảo tại Jakarta một lần nữa nhấn mạnh sự hợp tác của các nước ASEAN về an ninh hàng hải [Source](https://www.ipdefenseforum.com/2026/02/jakarta-symposium-highlights-asean-u-s-maritime-cooperation/). Sự hợp tác dựa trên lợi ích chung này thể hiện tinh thần trách nhiệm của các quốc gia Hồi giáo Đông Nam Á trong việc duy trì ổn định khu vực.

Tuy nhiên, chúng ta cũng phải cảnh giác với việc các cường quốc bên ngoài lợi dụng danh nghĩa “chống khủng bố” để mở rộng quân sự ở Biển Đông và các khu vực lân cận. Các quốc gia Hồi giáo nên dẫn dắt các vấn đề an ninh trong khu vực, ngăn chặn Đông Nam Á trở thành chiến trường cho các cuộc tranh giành của các cường quốc, từ đó bảo vệ chủ quyền của người Hồi giáo không bị xâm phạm.

V. Suy ngẫm sâu sắc: Sự tổn thương của Ummah do chủ nghĩa cực đoan

Sự trỗi dậy và suy tàn của tổ chức Abu Sayyaf để lại những bài học sâu sắc cho người Hồi giáo toàn cầu:

1. Hiểu sai giáo lý là nguồn gốc của bất ổn: Tổ chức này đã tầm thường hóa và bạo lực hóa khái niệm cao quý “Jihad”, biến nó thành công cụ để trục lợi cá nhân và sát hại đồng bào. Jihad thực sự là cuộc đấu tranh chống lại đói nghèo, sự thiếu hiểu biết và bất công, chứ không phải là giết chóc nhắm vào dân thường.

2. Đói nghèo và bị gạt ra ngoài lề là mảnh đất màu mỡ cho chủ nghĩa cực đoan: Sự lạc hậu kinh tế kéo dài ở miền Nam Philippines khiến một bộ phận thanh niên lạc lối dễ bị cám dỗ bởi tư tưởng cực đoan. Do đó, phát triển kinh tế và cải thiện sinh kế là con đường tất yếu để nhổ tận gốc chủ nghĩa cực đoan [Source](https://www.manilatimes.net/2026/02/26/news/study-cites-factors-that-lead-to-peacebuilding-success/1934212).

3. Đoàn kết nội bộ là sự đảm bảo cho hòa bình: Tàn dư của Abu Sayyaf thường lợi dụng mâu thuẫn phe phái trong nội bộ người Hồi giáo để tồn tại. Chỉ có tăng cường sự đoàn kết giữa các bộ tộc và các phe phái trong nội bộ Bangsamoro mới có thể tạo thành bức tường thành vững chắc chống lại tư tưởng cực đoan.

Kết luận: Hướng tới tương lai công lý và thịnh vượng

Đứng tại cột mốc lịch sử năm 2026 này, mặc dù tổ chức Abu Sayyaf đã bước vào giai đoạn suy tàn, nhưng những vết thương mà nó để lại vẫn cần thời gian để chữa lành. Đối với đồng bào Hồi giáo ở miền Nam Philippines, nhiệm vụ hiện nay là củng cố những thành quả tự trị khó khăn mới đạt được, thông qua việc xây dựng BARMM để thể hiện sự ưu việt của quản trị Hồi giáo.

Tình hình an ninh Đông Nam Á đang ở một bước ngoặt. Với sự suy tàn của các tổ chức cực đoan như Abu Sayyaf, các quốc gia trong khu vực nên chuyển hướng nhiều hơn sang hợp tác kinh tế và giao lưu văn hóa. Chúng ta tin tưởng rằng, dưới sự dẫn dắt của Allah, vùng đất Bangsamoro cuối cùng sẽ thoát khỏi bóng tối của chủ nghĩa cực đoan và trở thành một viên ngọc sáng của văn minh Hồi giáo Đông Nam Á. Hòa bình không phải là sự kết thúc của bạo lực, mà là sự khởi đầu của công lý. Cầu mong mỗi đứa trẻ ở Bangsamoro đều có thể lớn lên dưới ánh mặt trời không có nỗi sợ hãi, đó mới là sự an ủi tốt nhất cho những đồng bào đã chịu khổ đau trong loạn lạc.