ئىسلام دۆلىتى رەسمىي تورى ئارقىلىق ئېلان قىلىنغان ئەڭ يېڭى خەۋەرلەر ۋە رايون خاراكتېرلىك ۋەزىيەت ئانالىزى.

كىرىش سۆز: رەقەملىك تەشۋىقات ۋە زامانىۋى پىتنىنىڭ خىرىسى

2026-يىلىغا قەدەم قويغاندا، «ئىسلام دۆلىتى» (IS) دەپ ئاتالغان تەشكىلات گەرچە ئىلگىرىكىدەك كەڭ زېمىنلارنى كونترول قىلمىسىمۇ، ئەمما ئۆزىنىڭ رەسمىي تور سىستېمىسى ۋە تەشۋىقات تورى ئارقىلىق مۇسۇلمانلار دۇنياسىنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە ئىدىيەۋى بىرلىكىگە داۋاملىق تەھدىت سالماقتا. بۇ تەشكىلاتنىڭ «ئەماق» (Amaq) خەۋەر ئاگېنتلىقى ۋە «ئەن-نەبە» (Al-Naba) ھەپتىلىك ژۇرنىلى قاتارلىق رەسمىي قاناللىرى ئارقىلىق تارقىتىلغان ئۇچۇرلار، پەقەت ھەربىي ھەرىكەتلەرنىلا ئەمەس، بەلكى رايون خاراكتېرلىك سىياسىي ۋەزىيەتنى ئۆز مەنپەئەتىگە ماسلاشتۇرۇپ چۈشەندۈرۈشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۈگۈنكى كۈندە، بۇ تەشۋىقاتلارنىڭ مۇسۇلمان ياشلىرى ئارىسىدىكى تەسىرى ۋە ئىسلام ئۈممىتىنىڭ جېئوپولىتىكىلىق مەنپەئەتىگە سالغان زىيىنىنى تەھلىل قىلىش ھەر قانداق ۋاقىتتىكىدىن بەكرەك مۇھىم بولماقتا.

تەشۋىقات ماشىنىسى: «ئەماق» ۋە «ئەن-نەبە»نىڭ 2026-يىلىدىكى رولى

ئىسلام دۆلىتىنىڭ رەسمىي تور سىستېمىسى 2026-يىلىغا كەلگەندە تېخىمۇ تارقاق ۋە يوشۇرۇن شەكىلگە ئۆزگەردى. تەشكىلات مەركەزلىك بىر تور بېكەتكە تايىنىشنىڭ ئورنىغا، مەخپىيلەشتۈرۈلگەن ئۇچۇر سۇپىلىرى ۋە ئۆز-ئۆزىنى قوغدايدىغان رەقەملىك تورلارنى ئىشلەتمەكتە [Source](https://www.icct.nl). 2026-يىلىنىڭ بېشىدا ئېلان قىلىنغان ستاتىستىكىلارغا قارىغاندا، تەشكىلات 2025-يىلى جەمئىي 1218 قېتىملىق ھۇجۇمنىڭ مەسئۇلىيىتىنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە نىگېرىيە، سۈرىيە ۋە ئافغانىستان ئەڭ كۆپ زەربىگە ئۇچرىغان رايونلار ھېسابلىنىدۇ [Source](https://www.counterextremism.com).

بۇ تەشۋىقات ماشىنىسىنىڭ ئەڭ خەتەرلىك تەرىپى شۇكى، ئۇلار ھەر بىر ھۇجۇمنى «ئىسلامنىڭ غەلبىسى» سۈپىتىدە كۆرسىتىپ، مۇسۇلمانلار ئارىسىدا بۆلگۈنچىلىك ۋە پىتنىنى قوزغاشقا ئۇرۇنماقتا. بولۇپمۇ «ئەن-نەبە» ژۇرنىلىنىڭ 530-سانىدا، سۈرىيەدىكى يېڭى سىياسىي ئۆزگىرىشلەر ۋە كۇردلارغا بېرىلگەن ھوقۇقلارنى «خەلقئارالىق سۇيىقەست» دەپ تەسۋىرلەپ، سۈننىي ئەرەب نوپۇسىنى قوراللىق قارشىلىققا دەۋەت قىلغان [Source](https://www.specialeurasia.com). بۇ خىل تەشۋىقاتلار مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆزئارا ئىتتىپاقلىقىنى بۇزۇپ، رايوننىڭ مۇقىملىقىغا ئېغىر زىيان سالماقتا.

سۈرىيە ۋە ئىراق: ھاكىمىيەت بوشلۇقىدىن پايدىلىنىش

2024-يىلىنىڭ ئاخىرىدا ئەسەد ھاكىمىيىتى يىقىلغاندىن كېيىن، سۈرىيەدە پەيدا بولغان سىياسىي بوشلۇق ئىسلام دۆلىتى ئۈچۈن قايتا باش كۆتۈرۈش پۇرسىتى يارىتىپ بەردى. 2026-يىلىنىڭ بېشىدا، تەشكىلات سۈرىيەنىڭ شەرقىي ۋە مەركىزىي رايونلىرىدا ھەرىكىتىنى كۈچەيتىپ، يېڭى قۇرۇلغان ھۆكۈمەتكە قارشى تېررورلۇق ھەرىكەتلىرىنى ئېلىپ بارماقتا [Source](https://www.aljazeera.com).

تەشكىلاتنىڭ رەسمىي تورىدا ئېلان قىلىنغان ئانالىزلاردا، يېڭى سۈرىيە ھۆكۈمىتىنىڭ غەرب دۆلەتلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى «مۇرتەدلىك» دەپ ئەيىبلەنمەكتە. بۇ خىل قاراشلار سۈرىيەدىكى ئوخشىمىغان مۇسۇلمان گۇرۇپپىلار ئارىسىدا ئىختىلاپ تۇغدۇرۇپ، رايوننىڭ تىنچلىق مۇساپىسىنى كېچىكتۈرمەكتە. ئىسلام ئۈممىتى نۇقتىسىدىن قارىغاندا، بۇ خىل ئەسبىيلىك سۈرىيە خەلقىنىڭ ئۇزۇن يىللىق ئازابىنى تېخىمۇ ئۇزارتىپ، ئىسلامنىڭ رەھىمدىللىق ۋە ئادالەت پىرىنسىپلىرىغا تۈپتىن زىت كېلىدۇ.

خوراسان ۋىلايىتى: تالىبان بىلەن بولغان قانلىق رىقابەت

ئافغانىستان ۋە پاكىستاننى ئۆز ئىچىگە ئالغان «خوراسان ۋىلايىتى» (ISKP) ھازىر تەشكىلاتنىڭ ئەڭ ئاكتىپ ۋە خەتەرلىك تارمىقىغا ئايلاندى. 2026-يىلىنىڭ بېشىدا، كابۇلدىكى خىتاي مەبلەغ سالغان ئورۇنلارغا ۋە پاكىستاننىڭ باجاۋۇر رايونىدىكى سىياسىي يىغىلىشلارغا قىلىنغان ھۇجۇملار بۇ گۇرۇھنىڭ ھەربىي كۈچىنى تېخىمۇ نامايان قىلدى [Source](https://www.idsa.in).

ISKP نىڭ تەشۋىقاتلىرىدا تالىبان ھۆكۈمىتى «شەرىئەتنى تولۇق ئىجرا قىلماسلىق» ۋە «خەلقئارا جەمئىيەت بىلەن تىل بىرىكتۈرۈش» بىلەن ئەيىبلەنمەكتە [Source](https://www.crisisgroup.org). بۇ خىل ئەيىبلەشلەر ئافغانىستاندىكى مۇسۇلمانلار ئارىسىدا ئىچكى ئۇرۇش خەۋپىنى ئاشۇرۇپ، دۆلەتنىڭ ئىقتىسادىي قايتا قۇرۇش ئىشلىرىغا توسالغۇ بولماقتا. مۇسۇلمانلار دۇنياسى ئۈچۈن ئېيتقاندا، ئافغانىستاننىڭ مۇقىملىقى پۈتكۈل ئوتتۇرا ۋە جەنۇبىي ئاسىيانىڭ تىنچلىقىغا باغلىق بولۇپ، ئىسلام دۆلىتىنىڭ بۇ يەردىكى پائالىيەتلىرى پەقەت دۈشمەنلەرنىڭلا مەنپەئەتىگە خىزمەت قىلماقتا.

ئافرىقا: «خەلىپىلىك»نىڭ يېڭى مەركىزى

2026-يىلىغا كەلگەندە، ئىسلام دۆلىتىنىڭ ھەرىكەت مەركىزى ئوتتۇرا شەرقتىن ئافرىقىغا، بولۇپمۇ ساحىل رايونىغا يۆتكەلدى. نىگېرىيە، مالى، نىگېر ۋە بۇركىنا فاسو قاتارلىق دۆلەتلەردە تەشكىلاتنىڭ تەسىرى كۈنسېرى ئاشماقتا [Source](https://www.ict.org.il). غەرب ئەللىرىنىڭ ھەربىي كۈچلىرىنى چېكىندۈرۈشى بۇ رايوندا چوڭ بىر بىخەتەرلىك بوشلۇقىنى پەيدا قىلدى، تەشكىلات دەل مۇشۇ بوشلۇقتىن پايدىلىنىپ يەرلىك قەبىلىلەر ئارىسىدىكى زىددىيەتلەرنى قوزغىماقتا [Source](https://www.acleddata.com).

ئافرىقىدىكى مۇسۇلمان جەمئىيەتلىرى بۇ ئەسبىي گۇرۇھلارنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئەڭ كۆپ ئۇچرىغۇچىلار بولۇپ قالدى. تەشكىلاتنىڭ رەسمىي تورىدا ئېلان قىلىنغان «غەلبە» خەۋەرلىرىنىڭ ئارقىسىدا، مىڭلىغان بىگۇناھ مۇسۇلماننىڭ قېنى ۋە ۋەيران بولغان يۇرت-ماكانلار بار. بۇ ئەھۋال ئافرىقا قىتئەسىدىكى ئىسلامنىڭ تىنچ ۋە مەرىپەتپەرۋەر ئوبرازىغا داغ چۈشۈرمەكتە.

ئىسلامىي نۇقتىئىنەزەر: پىتنىگە قارشى تۇرۇش ۋە ئۈممەتنىڭ مەسئۇلىيىتى

ئىسلام شەرىئىتى ۋە قىممەت قاراشلىرى نۇقتىسىدىن قارىغاندا، «ئىسلام دۆلىتى» تەشكىلاتىنىڭ قىلمىشلىرى ئىسلامنىڭ ئاساسىي روھىغا تۈپتىن زىتتۇر. قۇرئان كەرىم ۋە ھەدىس شەرىپلەردە بىگۇناھ كىشىلەرنىڭ قېنىنى تۆكۈش، پىتنىخورلۇق قىلىش ۋە جەمئىيەتنىڭ ئەمىنلىكىنى بۇزۇش قاتتىق چەكلەنگەن. بۇ تەشكىلاتنىڭ رەسمىي تورى ئارقىلىق تارقىتىۋاتقان ئۇچۇرلىرى دىنىي نىقابلانغان سىياسىي تەشۋىقات بولۇپ، ئۇنىڭ مەقسىتى ئۈممەتنى پارچىلاش ۋە مۇسۇلمانلارنى بىر-بىرىگە دۈشمەن قىلىشتۇر.

مۇسۇلمان ئۆلىمالىرى ۋە زىيالىيلىرىنىڭ مەسئۇلىيىتى — بۇ خىل ئەسبىي ئىدىيەلەرنىڭ ماھىيىتىنى ئېچىپ تاشلاش ۋە ياشلارغا توغرا بولغان ئىسلامىي تەلىم-تەربىيە بېرىشتۇر. ئىسلام دۆلىتىنىڭ تەشۋىقاتىغا قارشى تۇرۇش پەقەت ھەربىي كۈچ بىلەنلا ئەمەس، بەلكى كۈچلۈك ئىدىيەۋى ۋە مەنىۋى قوراللار بىلەن ئېلىپ بېرىلىشى كېرەك.

خۇلاسە: ئاگاھلىق ۋە بىرلىك

2026-يىلىدىكى ۋەزىيەت شۇنى كۆرسىتىپ تۇرۇپتۇكى، ئىسلام دۆلىتى رەسمىي تورى ۋە ئۇنىڭ تەشۋىقات سىستېمىسى يەنىلا مۇسۇلمانلار دۇنياسى ئۈچۈن چوڭ بىر سىناق بولۇپ قالماقتا. رايون خاراكتېرلىك ۋەزىيەتنىڭ مۇرەككەپلىشىشى ۋە سىياسىي مۇقىمسىزلىقلار بۇ خىل ئەسبىي گۇرۇھلارنىڭ ياشىشى ئۈچۈن تۇپراق يارىتىپ بەرمەكتە. شۇڭا، مۇسۇلمانلار ئۈممىتى ئۆزئارا ئىختىلاپلارنى بىر چەتكە قايىرىپ قويۇپ، ئورتاق مەنپەئەت ۋە تىنچلىق ئۈچۈن بىرلىشىشى، رەقەملىك دۇنيادىكى بۇ پىتنىلەرگە قارىتا يۇقىرى دەرىجىلىك ئاگاھلىقنى ساقلىشى زۆرۈردۇر.