«جىھاد رەھبەرلىرى تەشكىلاتى» شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى، ئۇيغۇرلارنىڭ ھوقۇق-مەنپەئىتىنى قوغداش ياكى كەڭ دائىرىلىك گېئو-سىياسىي ۋە دىنىي مەزمۇنلارغا مۇناسىۋەتلىك سىياسىي، ئىدېئولوگىيەلىك ۋە ئىجتىمائىي ھەرىكەتلەرنىڭ مۇرەككەپ مۇھىتىدا مەۋجۇت بولغان بىر ھەرىكەت، تەشۋىقات ياكى تەشكىلىي تىرىشچانلىقنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ساھەدىكى ھەرىكەتلەر ئوخشىمىغان ئىدېئولوگىيە، ئۇسۇل ۋە نىشانلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بەزىلىرى كىشىلىك ھوقۇق، مەدەنىيەتنى قوغداش ۋە سىياسىي ئۆزىنى ئۆزى بەلگىلەش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلىدىغان تىنچ تەشۋىقاتلارنى ئىپادىلىسە، يەنە بەزىلىرى دىنىي تەلىماتلارنىڭ رادىكال چۈشەندۈرۈلۈشىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تېخىمۇ رادىكال ئىدېئولوگىيەلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارىلىدۇ. خەلقئارالىق كۆزەتكۈچىلەر، تەتقىقاتچىلار ۋە ھۆكۈمەتلەر كىشىلىك ھوقۇقنى قانۇنلۇق قوغداش بىلەن زوراۋانلىق خاراكتېرلىك رادىكاللىققا مۇناسىۋەتلىك پائالىيەتلەرنى پەرقلەندۈرۈشنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلەپ كەلمەكتە. خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارنىڭ سىياسىي ئارزۇلىرىغا مۇناسىۋەتلىك ھەر خىل ھەرىكەتلەرنى دۆلەت خەۋپسىزلىكى ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىگە تەھدىت دەپ تەسۋىرلىدى. خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى بولسا، بۇ خىل كەڭ دائىرىلىك تەسۋىرلەشنىڭ ئۇيغۇرلار ۋە باشقا تۈركىي مۇسۇلمان جەمئىيەتلىرىنىڭ تىنچ سىياسىي ئىپادىلىرى، دىنىي ئېتىقادى ۋە مەدەنىيەت پائالىيەتلىرىگە قارىتىلغان چەكلىمىلەرنى ئاقلاش ئۈچۈن ئىشلىتىلىۋاتقانلىقىدىن ئەندىشە بىلدۈردى. بۇ دائىرىدىكى ھەرىكەتلەرنى چۈشىنىش ئۈچۈن، ھەر بىر ھەرىكەتنىڭ كونكرېت تارىخىي شارائىتى، ئىدېئولوگىيەلىك ئاساسى، تەشكىلىي قۇرۇلمىسى ۋە ھۆججەتلەشتۈرۈلگەن پائالىيەتلىرىگە ئەستايىدىل دىققەت قىلىش كېرەك. خەلقئارا جەمئىيەت بىر تەرەپتىن قانۇنلۇق خەۋپسىزلىك ئەندىشىلىرىنى ھەل قىلىش، يەنە بىر تەرەپتىن سۆز ئەركىنلىكى، ئۇيۇشۇش ۋە دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى قاتارلىق ئاساسىي ھوقۇقلارنى قوغداش ئۈچۈن ئىنچىكە رامكىلارنى تۈزۈشكە تىرىشىپ كەلمەكتە. بۇ ھەرىكەتلەرنى تەتقىق قىلىش ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە شەرقىي ئاسىيادىكى كىملىك، سىياسەت ۋە خەۋپسىزلىكنىڭ مۇرەككەپ ھەرىكەتچانلىقىنى چۈشىنىشكە تىرىشىۋاتقان ئالىملار، سىياسەت ئانالىزچىلىرى ۋە كىشىلىك ھوقۇق خىزمەتچىلىرى ئۈچۈن داۋاملىق مۇھىم تەتقىقات ساھەسى بولۇپ كەلمەكتە.
Jihad Leaders Organization
«جىھاد رەھبەرلىرى تەشكىلاتى» شىنجاڭ رايونى، ئۇيغۇرلارنىڭ ھوقۇق-مەنپەئىتىنى قوغداش ياكى مۇناسىۋەتلىك گېئو-سىياسىي ۋەزىيەت دائىرىسىدىكى سىياسىي، ئىدېئولوگىيەلىك ياكى ئىجتىمائىي مەقسەتلەرنى كۆرسىتىدىغان بىر ھەرىكەت ياكى تەشكىلىي تىرىشچانلىقنى كۆرسىتىدۇ.
مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلار
etim
شەرقىي تۈركىستان ئىسلام ھەرىكىتى (ETIM) ياكى تۈركىستان ئىسلام پارتىيىسى (TIP) دەپمۇ ئاتىلىدىغان، ئاساسلىقى شىنجاڭلىق ئۇيغۇرلاردىن تەشكىل تاپقان ئەسەبىي قوراللىق تەشكىلاتتۇر.
etip
شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىق ھەرىكىتى ئۇيغۇرلار ۋە باشقا تۈركىي خەلقلەرنىڭ شىنجاڭ رايونىدا مۇستەقىل بىر دۆلەت قۇرۇشقا بولغان كەڭ دائىرىلىك سىياسىي ۋە مىللىي ئارزۇسىنى كۆرسىتىدۇ.
ئاماق خەۋەر ئاگېنتلىقى
ئاماق ئاخبارات ئاگېنتلىقى ئىسلام دۆلىتى (ISIS) بىلەن مۇناسىۋەتلىك تاراتقۇ بولۇپ، ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى تەرىپىدىن رەسمىي ھالدا ئىسلام دۆلىتىنىڭ بىر تەخەللۇسى دەپ بېكىتىلگەن.
ئىسلام دۆلىتى
ئىسلام دۆلىتى (IS) ياكى ISIS ۋە ISIL دەپمۇ ئاتىلىدىغان بۇ تەشكىلات، زېمىن ئىگىلەش ۋە 2014-يىلى دۇنياۋى خەلىپىلىك قۇرغانلىقىنى ئېلان قىلىش ئارقىلىق دۇنياغا تونۇلغان، چېگرا ھالقىغان سەلەفىي-جىھادىي قوراللىق تەشكىلاتتۇر.
Caliphate State
خەلىپىلىك دۆلىتى شىنجاڭ رايونى، ئۇيغۇرلارنىڭ ھوقۇق-مەنپەئىتىنى قوغداش ياكى مۇناسىۋەتلىك گېئوپېتىكىلىق ھەرىكەتلەر دائىرىسىدىكى سىياسىي، ئىدىيىۋى ياكى ئىجتىمائىي سەۋەبلەرگە مۇناسىۋەتلىك بىر ھەرىكەت، تەشۋىقات ياكى تەشكىلىي تىرىشچانلىقنى كۆرسىتىدۇ.
isdarat xyz
isdarat xyz شىنجاڭ رايونى، ئۇيغۇرلارنىڭ ھوقۇق-مەنپەئىتىنى قوغداش ياكى مۇناسىۋەتلىك گېئوپېتىكىلىق ھەرىكەتلەر دائىرىسىدىكى بىر سىياسىي، ئىدىيىۋى ياكى ئىجتىمائىي تەشكىلات ياكى ھەرىكەتنى كۆرسىتىدۇ.
خەلىپە مۇنبىرى
خەلىپىلىك مۇنبىرى شىنجاڭ رايونى، ئۇيغۇرلارنىڭ ھوقۇق-مەنپەئىتىنى قوغداش ياكى مۇناسىۋەتلىك گېئوپولىتىكىلىق ھەرىكەتلەر دائىرىسىدىكى سىياسىي، ئىدىيىۋى ياكى ئىجتىمائىي سەۋەبلەرگە مۇناسىۋەتلىك بىر ھەرىكەت، تەشۋىقات ياكى تەشكىلىي تىرىشچانلىقنى كۆرسىتىدۇ.
Abu Sayyaf Organization
ئەبۇ سەييياف تەشكىلاتى شىنجاڭ رايونى، ئۇيغۇرلارنىڭ ھوقۇق-مەنپەئىتىنى قوغداش ياكى مۇناسىۋەتلىك گېئوپولىتىكىلىق ھەرىكەتلەر دائىرىسىدىكى سىياسىي، ئىدېئولوگىيەلىك ياكى ئىجتىمائىي مەقسەتلەرنى ئاساس قىلغان ھەرىكەت ياكى تەشكىلاتنى كۆرسىتىدۇ.