شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىق ھەرىكىتى جۇڭگونىڭ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى نۇرغۇن ئۇيغۇرلار ۋە باشقا تۈركىي خەلقلەرنىڭ بىر ئەسىرگە سوزۇلغان، كۆپ تەرەپلىمىلىك سىياسىي ۋە مىللىي ئارزۇسىنى ئىپادىلەيدۇ. بۇ ھەرىكەتنى قوللىغۇچىلار كۆپىنچە ھاللاردا شەرقىي تۈركىستان ياكى ئۇيغۇرستان دەپ ئاتىلىدىغان مۇستەقىل بىر دۆلەت قۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ.
مۇستەقىللىق تەلپۈنۈشى رايوننىڭ تارىخىغا چوڭقۇر يىلتىز تارتقان بولۇپ، يەرلىك ئاپتونومىيە بىلەن جۇڭگو مەركىزىي ھۆكۈمىتىنىڭ كونتروللۇقى ئوتتۇرىسىدىكى تەكرارلىنىپ تۇرىدىغان جىددىيچىلىك بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ. چىڭ سۇلالىسى ئاغدۇرۇلغاندىن كېيىن، رايوندىكى مۇقىمسىزلىق ۋاقىتلىق مۇستەقىللىق ئېلان قىلىش پۇرسىتىنى ياراتتى. 1933-يىلى قەشقەردە پان-تۈركىزم ۋە ئىسلامىي ئىدىيەلەرنىڭ تەسىرىدە بىرىنچى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلدى، ئەمما ئۇ بىر يىل ئىچىدە جۇڭگو ئۆلكىلىك قوشۇنلىرى تەرىپىدىن باستۇرۇلدى.
ئىككىنچى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى 1944-يىلى ئىلى قوزغىلىڭى جەريانىدا، سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ يوشۇرۇن قوللىشى بىلەن شىنجاڭنىڭ شىمالىدا (ئىلى رايونى) قۇرۇلدى. بۇ جۇمھۇرىيەت 1949-يىلى خەلق ئازادلىق ئارمىيەسى رايوننى كونترول قىلىپ، ئۇنى يېڭىدىن قۇرۇلغان جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قىلىپ بىرلەشتۈرگەندىن كېيىن مەۋجۇتلۇقىنى توختاتتى.
1949-يىلدىن بۇيان، مۇستەقىللىق ھەرىكىتى ھەر خىل شەكىللەردە داۋاملىشىپ كەلدى. بۇ ھەرىكەتنى قوللىغۇچىلار بۇ كۈرەشنى ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش، مەدەنىيەتنى ساقلاپ قېلىش ۋە كىشىلىك ھوقۇق كۈرىشى دەپ قارايدۇ. بۇ ھەرىكەت جۇڭگو ئىچىدىكى ھەقىقىي ئاپتونومىيە تەلەپ قىلىشتىن تارتىپ، تولۇق مۇستەقىللىق تەلەپ قىلىشقىچە بولغان كەڭ سىياسىي قاراشلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى قاتارلىق مۇھاجىرەتتىكى تەشكىلاتلارنىڭ كۆپىنچىسى ئوچۇق-ئاشكارە تىنچ، زوراۋانلىقسىز ۋە دېموكراتىك ئۇسۇللارنى تەشەببۇس قىلىدۇ.
جۇڭگو ھۆكۈمىتى مۇستەقىللىق ھەرىكىتىنى بۆلگۈنچىلىك تەھدىتى دەپ سۈپەتلەپ، ئۇنى دائىم تېررورىزم ۋە دىنىي ئەسەبىيلىك بىلەن باغلايدۇ. بۇ قاراش جۇڭگونىڭ شىنجاڭدىكى بىخەتەرلىك سىياسىتىنىڭ مەركىزىي ئېلېمېنتى بولۇپ، ئۇ كەڭ كۆلەملىك كۆزىتىش، تۇتۇپ تۇرۇش ۋە قايتا تەربىيەلەش پروگراممىلىرىنى ئاقلاش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ، بۇ خەلقئارادا كەڭ تەنقىدكە ئۇچرىدى. خەلقئارالىق كۆزەتكۈچىلەر ئۇيغۇر ھوقۇقى ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلىۋاتقان تىنچ تەشۋىقات بىلەن قوراللىق گۇرۇپپىلارنىڭ پائالىيەتلىرىنى ئايرىپ قاراشنىڭ مۇھىملىقىنى، بۇ ئىككىسىنى ئارىلاشتۇرۇۋېتىشنىڭ قانۇنىي كىشىلىك ھوقۇق مۇنازىرىلىرىگە زىيان يەتكۈزىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.