كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتى ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئەركىنلىك كۈرىشىنى قوللاش ئۈچۈن خەلقئارا جەمئىيەتكە جىددىي چاقىرىق ئېلان قىلدى

كىرىش سۆز: زۇلۇم ئاستىدىكى نىدا ۋە ئۈممەتنىڭ مەسئۇلىيىتى

بۈگۈنكى دۇنيادا، ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بىر پارچىسى بولغان ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى تارىختىكى ئەڭ ئېغىر سىناقلارنىڭ بىرىنى باشتىن كەچۈرمەكتە. شەرقىي تۈركىستاندا داۋاملىشىۋاتقان سىستېمىلىق زۇلۇم، ئېتىقاد ئەركىنلىكىنىڭ بوغۇلۇشى ۋە كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرىگە قارشى، كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتى (Uyghur Association of Canada) خەلقئارا جەمئىيەتكە، خۇسۇسىيەتەن ئىسلام دۇنياسىغا جىددىي چاقىرىق ئېلان قىلدى. بۇ چاقىرىق پەقەت بىر سىياسىي باياناتلا ئەمەس، بەلكى ئادالەت، ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە ئىسلامىي قېرىنداشلىق مەجبۇرىيىتىنى ئەسكەرتىدىغان بىر نىدادۇر. [Uyghur Rights Advocacy Project](https://urap.ca/)

كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ جىددىي چاقىرىقى: مەزمۇن ۋە ئەھمىيىتى

كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتى يېقىنقى باياناتىدا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇر ۋە باشقا مۇسۇلمان مىللەتلەرگە قاراتقان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» سىياسىتىنىڭ يەنىلا جىددىي داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. جەمئىيەت رەھبەرلىرىنىڭ تەكىتلىشىچە، مىليونلىغان كىشىنىڭ لاگېرلارغا قامىلىشى، مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنىشى ۋە دىنىي كىملىكىنىڭ يوقىتىلىشقا ئۇرۇنۇشى خەلقئارا قانۇنلارغا خىلاپ بولۇپلا قالماي، بەلكى پۈتكۈل ئىنسانىيەتنىڭ ۋىجدانىغا قىلىنغان ھۇجۇمدۇر. [World Uyghur Congress](https://www.uyghurcongress.org/en/)

بۇ چاقىرىقتا تۆۋەندىكى نۇقتىلار ئالاھىدە گەۋدىلەندۈرۈلدى: 1. **خەلقئارالىق نازارەت:** بېيجىڭ ھۆكۈمىتىنىڭ رايونغا مۇستەقىل تەكشۈرۈش ئۆمەكلىرىنى كىرگۈزۈشىگە بېسىم ئىشلىتىش. 2. **ئىقتىسادىي جازا:** ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكى بىلەن چېتىشلىق شىركەتلەرگە قارىتا جازا تەدبىرلىرىنى كۈچەيتىش. 3. **مۇساپىرلارنى قوغداش:** ئۈچىنچى ئەللەردە خەتەر ئاستىدا قالغان ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنى قوغداش ۋە ئۇلارنىڭ خىتايغا قايتۇرۇلۇشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش. [Human Rights Watch](https://www.hrw.org/)

كانادا ھۆكۈمىتىنىڭ مەسئۇلىيىتى ۋە مۇساپىرلار مەسىلىسى

كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ تىرىشچانلىقى نەتىجىسىدە، كانادا پارلامېنتى ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان زۇلۇمنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ تونۇغان تۇنجى دۆلەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. بولۇپمۇ، 2023-يىلى قوبۇل قىلىنغان M-62 نومۇرلۇق تەكلىپ لايىھەسى بويىچە، كانادا ھۆكۈمىتى 10,000 ئۇيغۇر مۇساپىرنى قوبۇل قىلىشقا ۋەدە بەرگەن ئىدى. [CBC News](https://www.cbc.ca/news/politics/canada-uyghur-refugees-1.6733831)

بىراق، كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتى بۈگۈنكى چاقىرىقىدا بۇ جەرياننىڭ سۈرئىتىنى ئاشۇرۇشنى تەلەپ قىلماقتا. 2026-يىلىغا كەلگەندە، نۇرغۇن ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى يەنىلا ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئوتتۇرا شەرق دۆلەتلىرىدە خىتاينىڭ بېسىمى ۋە قايتۇرۇپ كېتىش تەھدىتى ئاستىدا ياشىماقتا. جەمئىيەت كانادا ھۆكۈمىتىنى بۇ ئىنسانپەرۋەرلىك ۋەدىسىنى تېزدىن ئەمەلگە ئاشۇرۇشقا ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ بىخەتەرلىكىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىشقا چاقىردى. [Radio Free Asia](https://www.rfa.org/uyghur/)

ئىسلام دۇنياسىنىڭ سۈكۈتى ۋە ئۈممەتنىڭ مەجبۇرىيىتى

ئۇيغۇر مەسىلىسى پەقەت بىر سىياسىي مەسىلە ئەمەس، بەلكى ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئىمانىي ۋە ئەخلاقىي سىنىقىدۇر. كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتى ئۆز باياناتىدا ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) ۋە مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ بۇ مەسىلىدىكى سۈكۈتىنى تەنقىد قىلدى. قۇرئان كەرىمدە تەكىتلەنگەن «مۇئمىنلەر بىر-بىرى بىلەن قېرىنداشتۇر» دېگەن پىرىنسىپ بويىچە، دۇنيانىڭ قەيىرىدە بىر مۇسۇلمان زۇلۇمغا ئۇچرىسا، باشقا مۇسۇلمانلارنىڭ ئۇنىڭغا ياردەم بېرىشى بىر پەرزدۇر.

خىتاينىڭ ئىقتىسادىي كۈچىدىن قورقۇپ، شەرقىي تۈركىستاندىكى مەسچىتلەرنىڭ ۋەيران قىلىنىشىغا، قۇرئانلارنىڭ كۆيدۈرۈلۈشىگە ۋە روزا تۇتۇشنىڭ چەكلىنىشىگە كۆز يۇمۇش، ئىسلامىي قىممەت قاراشلارغا زىتتۇر. كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتى مۇسۇلمان رەھبەرلەرنى بېيجىڭ بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلىرىدە ئادالەتنى ئالدىنقى ورۇنغا قويۇشقا ۋە ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىنىڭ ھوقۇقىنى قوغداشقا دەۋەت قىلدى. [Al Jazeera](https://www.aljazeera.com/)

خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئىستراتېگىيەلىك پوزىتسىيەسى

يېقىنقى يىللاردا، غەرب دۆلەتلىرى ئۇيغۇر مەسىلىسىدە بەزى ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈردى. ئامېرىكا ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ بەزى مەھسۇلاتلارغا قويغان چەكلىمىلىرى خىتايغا بېسىم ئېلىپ كەلدى. بىراق، كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتى بۇ تەدبىرلەرنىڭ يەنىلا يېتەرلىك ئەمەسلىكىنى، خىتاينىڭ تەشۋىقات ماشىنىسىنىڭ دۇنيانى ئالداشقا داۋام قىلىۋاتقانلىقىنى ئەسكەرتتى. [United Nations Human Rights](https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/08/ohchr-assessment-human-rights-concerns-xinjiang-uyghur-autonomous-region)

جەمئىيەتنىڭ تەكىتلىشىچە، خەلقئارا جەمئىيەت بىرلىشىپ، خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» دېگەن نام ئاستىدا ئېلىپ بېرىۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنى پاش قىلىشى كېرەك. بۇ كۈرەش پەقەت ئۇيغۇرلارنىڭلا ئەمەس، بەلكى دۇنيادىكى بارلىق ئەركىنلىك سۆيەر خەلقلەرنىڭ ئورتاق كۈرىشىدۇر.

خۇلاسە: ئادالەت ئۈچۈن بىرلىكتە قەدەم تاشلاش

كانادا ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ بۇ جىددىي چاقىرىقى، شەرقىي تۈركىستاندىكى مىليونلىغان مەزلوملارنىڭ ئاۋازىدۇر. بىز مۇسۇلمانلار سۈپىتىدە، زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش ۋە ھەقنى سۆزلەش مەجبۇرىيىتىمىز بار. كانادا ھۆكۈمىتى، خەلقئارا تەشكىلاتلار ۋە ئىسلام دۇنياسى بۇ سادالارغا قۇلاق سېلىشى، ئەمەلىي تەدبىرلەرنى قوللىنىشى كېرەك. ئادالەت كېچىكسە بولىدۇ، لېكىن ئۇنى ھەرگىز ئۇنتۇشقا بولمايدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ ئەركىنلىك كۈرىشى، ئىنسانىيەتنىڭ ۋىجدان كۈرىشىدۇر.

بىز بارلىق ئوقۇرمەنلىرىمىزنى ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىمىز ئۈچۈن دۇئا قىلىشقا، ئۇلارنىڭ ھوقۇقىنى قوغدايدىغان پائالىيەتلەرنى قوللاشقا ۋە بۇ زۇلۇمنى دۇنياغا ئاڭلىتىشقا چاقىرىمىز. [Uyghur American Association](https://uyghuramerican.org/)