تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقى يېڭى نۆۋەتلىك ئىختىساسلىقلارنى يېتىشتۈرۈش مۇنبىرى ئۆتكۈزۈپ، رايون ئىقتىسادىنىڭ تەرەققىياتىغا يېڭى ھەرىكەت ئېنېرگىيەسى قوشتى

مۇقەددىمە: بىلىم ۋە ئىقتىسادنىڭ كېسىشىش نۇقتىسىدىكى يېڭى پۇرسەت

2026-يىلى 2-ئاينىڭ 25-كۈنى، تىيانشان رايونى ۋە پۈتۈن ئوتتۇرا ئاسىيا ئىقتىسادىنىڭ تېز سۈرئەتتە ئۆزگىرىۋاتقان، رەقەملىك تېخنىكا ۋە يېڭى ئېنېرگىيە كەسىپلىرى يېتەكچى ئورۇنغا ئۆتۈۋاتقان بىر تارىخىي پەيتتە، «تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقى» (Tianshan Talents Alliance) ئۆزىنىڭ يېڭى نۆۋەتلىك ئىختىساسلىقلارنى يېتىشتۈرۈش مۇنبىرىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۆتكۈزدى. بۇ مۇنبەر پەقەت بىر قېتىملىق ئىلىم ئالماشتۇرۇش يىغىنى بولۇپلا قالماستىن، بەلكى رايون ئىقتىسادىنىڭ يۇقىرى سۈپەتلىك تەرەققىياتىغا يېڭى ھەرىكەت ئېنېرگىيەسى قوشۇش، بولۇپمۇ مۇسۇلمان ياشلىرىنىڭ زامانىۋى ئىقتىسادىي سىستېمىدىكى ئورنىنى كۈچەيتىش جەھەتتە زور ئەھمىيەتكە ئىگە. ئىسلام دۇنياسىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە، بۇ رايوندىكى ئىختىساسلىقلار قۇرۇلۇشى «ئىلىم تەلەپ قىلىش ھەر بىر مۇسۇلمانغا پەرزدۇر» دېگەن ئۇلۇغۋار غايىنى ئەمەلىيەتكە تەتبىقلاشنىڭ جانلىق ئىپادىسىدۇر.

مۇنبەرنىڭ ئاساسىي مەزمۇنى ۋە ئىستراتېگىيەلىك نىشانلىرى

بۇ قېتىملىق مۇنبەر «كەلگۈسى ماھارەت ۋە رەقەملىك يىپەك يولى» تېمىسىدا ئېلىپ بېرىلدى. يىغىن جەريانىدا، سۈنئىي ئىدراك (AI)، تور بىخەتەرلىكى، پىن تېخنىكىسى (Fintech) ۋە يېشىل ئېنېرگىيە قاتارلىق ساھەلەردە ئىختىساسلىقلارنى يېتىشتۈرۈش مەسىلىسى مۇھىم نۇقتا قىلىندى [Source](https://www.newscentralasia.net/2025/12/04/tianshan-forum-for-central-asia-economic-cooperation/). تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقى بۇ مۇنبەر ئارقىلىق، رايوندىكى ياشلارنىڭ دۇنياۋى رىقابەت كۈچىنى ئاشۇرۇشنى، شۇنداقلا ئۇلارنى رايون ئىقتىسادىنىڭ تۈۋرۈكلىرىگە ئايلاندۇرۇشنى مەقسەت قىلغان.

بولۇپمۇ 2026-يىلىغا كەلگەندە، رايونلۇق ھۆكۈمەت ئالىي مەكتەپ پۈتتۈرگەن ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئىشقا ئورۇنلىشىش نىسبىتىنى %90 تىن ئاشۇرۇشنى نىشان قىلغان بولۇپ، بۇ خىل مۇنبەرلەر شۇ نىشانغا يېتىشتىكى كۆۋرۈكلۈك رولىنى ئوينايدۇ [Source](https://www.ts.cn/xwzx/shxw/202602/t20260210_23894561.shtml). مۇنبەردە يەنە «كەلگۈسى ماھارەت ئىتتىپاقى» (Future Skills Alliance) قۇرۇلۇپ، ياشلارنىڭ تېخنىكىلىق ساپاسىنى ئۆستۈرۈش ئۈچۈن مەبلەغ ۋە تېخنىكا جەھەتتىن قوللاش پىلانلىرى ئوتتۇرىغا قويۇلدى.

رايون ئىقتىسادىنىڭ تەرەققىياتى ۋە ئىختىساسلىقلار ئېھتىياجى

2025-يىلى تىيانشان رايونىنىڭ (شىنجاڭ) ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى (GDP) %5.5 ئېشىپ، 2.15 تىرىليون يۈەنگە يەتتى [Source](https://www.brasildefato.com.br/2026/01/29/despite-u-s-and-european-sanctions-xinjiang-posts-economic-growth-above-china-s-national-average). تاشقى سودا مىقدارى بولسا %19.9 ئېشىپ، رايوننىڭ دۇنيا ئىقتىسادى بىلەن بولغان باغلىنىشىنىڭ كۈچىيىۋاتقانلىقىنى كۆرسەتتى [Source](https://news.cgtn.com/news/2026-01-29/China-s-Xinjiang-reports-vigorous-foreign-trade-growth-in-2025-1sYfXvXvXvX/index.html). بۇ خىل تېز سۈرئەتلىك ئېشىش تەبىئىي ھالدا يۇقىرى ساپالىق، كۆپ تىللىق ۋە تېخنىكىغا پىششىق ئىختىساسلىقلارغا بولغان ئېھتىياجنى ئاشۇردى.

مۇسۇلمانلار جەمئىيىتى نۇقتىسىدىن قارىغاندا، بۇ ئىقتىسادىي يۈكسىلىش پەقەت سان-سىپىرلارنىڭ ئېشىشىلا ئەمەس، بەلكى ئۈممەتنىڭ ئىقتىسادىي جەھەتتىن ئۆزىنى قامداش ئىقتىدارىنىڭ سىنىقىدۇر. تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقىنىڭ بۇ مۇنبىرى ياشلارنى پەقەت «ئىشچى» بولۇشقىلا ئەمەس، بەلكى «يېتەكچى» ۋە «كارخانىچى» بولۇشقا رىغبەتلەندۈرۈش ئارقىلىق، رايون ئىقتىسادىنىڭ يادرولۇق قىسمىغا ئايلىنىشىنى نىشان قىلماقتا. بولۇپمۇ ئۈرۈمچى تىيانشان خەلقئارا ئايرودرومىنىڭ يۈك توشۇش مىقدارىنىڭ %152 ئېشىشى، رايوننىڭ خەلقئارالىق ئەشيا ئوبوروت مەركىزىگە ئايلىنىۋاتقانلىقىنى، بۇ ساھەدە كەسپىي خادىملارنىڭ كەم بولسا بولمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ [Source](https://news.cgtn.com/news/2026-01-29/China-s-Xinjiang-reports-vigorous-foreign-trade-growth-in-2025-1sYfXvXvXvX/index.html).

ئىسلامىي نۇقتىئىنەزەر: بىلىم، ئەمەل ۋە ئادالەت

ئىسلام دىنى بىلىم ئىگىلەشنى ۋە ئۇنى جەمئىيەتنىڭ مەنپەئەتى ئۈچۈن ئىشلىتىشنى «پەرزى كىپايە» (جامائەت مەجبۇرىيىتى) دەپ قارايدۇ. خەلقئارا ئىسلام فىقھى ئاكادېمىيەسى (IIFA) تەكىتلىگەندەك، ئىنسان كۈچى بايلىقىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش يەر يۈزىنى ئاباد قىلىش ۋە ئاللاھنىڭ خەلىپىسى بولۇش مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلىشنىڭ ئالدىنقى شەرتىدۇر [Source](https://iifa-aifi.org/en/human-resource-development-in-the-muslim-world/). تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقىنىڭ پائالىيەتلىرى دەل مۇشۇ روھقا ئۇيغۇن كېلىدۇ.

بۇ يەردە بىر مۇھىم نۇقتا شۇكى، ئىختىساسلىقلارنى يېتىشتۈرۈش جەريانىدا ياشلارنىڭ كىملىكى ۋە ئېتىقادىنى ساقلاپ قېلىش، ئۇلارنى ئەخلاقلىق تىجارەت ۋە ئادالەتلىك ئىقتىسادنىڭ بايراقدارلىرىدىن قىلىپ چىقىش تولىمۇ مۇھىم. رايوندىكى «ئەمگەك كۈچى يۆتكەش» ۋە باشقا ئىجتىمائىي مەسىلىلەر ھەققىدىكى تالاش-تارتىشلار مەۋجۇت بولۇۋاتقان بىر شارائىتتا [Source](https://www.thebureauinvestigates.com/stories/2025-05-29/chinas-economy-runs-on-uyghur-forced-labour/), تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقى ياشلارنىڭ ئۆز يۇرتىدا، ئۆز كىملىكى بىلەن يۇقىرى تېخنىكىلىق ساھەلەردە پۇت تىرەپ تۇرۇشىنى قوللايدۇ. بۇ، مۇسۇلمانلارنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتىنى ساقلاش ۋە ئىقتىسادىي جەھەتتىن بېقىندىلىقتىن قۇتۇلۇشنىڭ بىردىنبىر يولىدۇر.

ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئۈممەت باغلىنىشى: گېئوپولىتىكىلىق ئەھمىيىتى

2026-يىلىغا كەلگەندە، ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرى (قازاقىستان، ئۆزبېكىستان قاتارلىقلار) رۇسىيەنىڭ «ئارقا ھويلىسى» بولۇشتىن قۇتۇلۇپ، يەرشارى دىپلوماتىيەسى ۋە ئىقتىسادىنىڭ يېڭى مەركىزىگە ئايلاندى [Source](https://uysi.org/2026/02/16/2026-yili-yevro-asiya/). «ئوتتۇرا كارىدور» (Middle Corridor) نىڭ تەرەققىي قىلىشى بىلەن، تىيانشان رايونى خىتاي بىلەن ئىسلام دۇنياسىنى تۇتاشتۇرىدىغان ئەڭ مۇھىم تۈگۈنگە ئايلاندى.

بۇ جەرياندا ئىسلام مالىيەسى (Islamic Finance) نىڭ ئوتتۇرا ئاسىيادا گۈللىنىشى، 2033-يىلىغا بارغاندا ئىسلام بانكىسى مۈلكىنىڭ 6.3 مىليارد دوللارغا يېتىشى مۆلچەرلەنمەكتە [Source](https://eabr.org/en/press/news/central-asia-is-poised-for-significant-growth-in-the-islamic-finance-sector/). تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقى يېتىشتۈرۈۋاتقان ئىختىساسلىقلار دەل مۇشۇنداق ئىسلامىي مالىيە سىستېمىسى ۋە ھالال تىجارەت تورىنى باشقۇرالايدىغان، رايونلار ئارا سودىنى ئەخلاقىي ئاساستا تەرەققىي قىلدۇرالايدىغان كىشىلەردۇر. بۇ خىل تەرەققىيات ئۈممەتنىڭ ئىقتىسادىي بىر گەۋدىلىشىشىگە ۋە رايوننىڭ مۇقىملىقىغا زور تۆھپە قوشىدۇ.

خۇلاسە: كەلگۈسىگە نەزەر

تىيانشان تالىپلار ئىتتىپاقىنىڭ يېڭى نۆۋەتلىك ئىختىساسلىقلارنى يېتىشتۈرۈش مۇنبىرى، رايون ئىقتىسادىنىڭ تەرەققىياتىغا يېڭى قان قوشۇش بىلەن بىرگە، مۇسۇلمان ياشلىرىغا ئۈمىد ۋە ئىشەنچ بېغىشلىدى. بىلىم بىلەن ئەخلاقنى، تېخنىكا بىلەن ئېتىقادنى بىرلەشتۈرگەن بۇ ياشلار، كەلگۈسىدە تىيانشان باغرىنىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن يىپەك يولى بويىدىكى مۇسۇلمان ئەللىرىنى تۇتاشتۇرىدىغان ئالتۇن كۆۋرۈككە ئايلىنىدۇ. بىز شۇنىڭغا ئىشىنىمىزكى، ھەقىقىي تەرەققىيات پەقەت ماددىي بايلىق بىلەنلا ئەمەس، بەلكى ئىنساننىڭ قەلبى ۋە ئەقلىنى نۇرلاندۇرىدىغان بىلىم بىلەن ئەمەلگە ئاشىدۇ.

---

**مەنبەلەر:** 1. [Brasil de Fato: Xinjiang posts economic growth above China's national average](https://www.brasildefato.com.br/2026/01/29/despite-u-s-and-european-sanctions-xinjiang-posts-economic-growth-above-china-s-national-average) 2. [CGTN: China's Xinjiang reports vigorous foreign trade growth in 2025](https://news.cgtn.com/news/2026-01-29/China-s-Xinjiang-reports-vigorous-foreign-trade-growth-in-2025-1sYfXvXvXvX/index.html) 3. [News Central Asia: Tianshan Forum for Central Asia Economic Cooperation](https://www.newscentralasia.net/2025/12/04/tianshan-forum-for-central-asia-economic-cooperation/) 4. [Tianshan Net: 2026-يىللىق خەلق تۇرمۇشىغا ئائىت 10 ناقتى ئىش](https://www.ts.cn/xwzx/shxw/202602/t20260210_23894561.shtml) 5. [Eurasian Development Bank: Islamic Finance market Outlook for Central Asia](https://eabr.org/en/press/news/central-asia-is-poised-for-significant-growth-in-the-islamic-finance-sector/) 6. [Uyghur Study Institute: 2026-يىلىدىكى ياۋرو-ئاسىيا گېئوپولىتىكىسى](https://uysi.org/2026/02/16/2026-yili-yevro-asiya/) 7. [International Islamic Fiqh Academy: Human Resource Development in the Muslim World](https://iifa-aifi.org/en/human-resource-development-in-the-muslim-world/)