تيەنشان ئوقۇغۇچىلار ئىتتىپاقى ئوقۇغۇچىلار ئارىسىدىكى ئالاقىنى كۈچەيتىش ۋە ئۇلارنىڭ رەھبەرلىك ماھارىتىنى قوللاش ئۈچۈن بىر يۈرۈش يېڭى مەدەنىيەت ۋە تەنتەربىيە پائالىيەتلىرىنى يولغا قويدى

كىرىش سۆز: كىملىك ۋە مىللىي دەۋا ئامانىتىنى ئۈستىگە ئالغان يېڭى بىر ئەۋلاد

ئىسلام ئۈممىتى، بولۇپمۇ شەرقىي تۈركىستان دەۋاسى دۇچ كېلىۋاتقان ئالاھىدە شارائىتتا، **تيەنشان ئوقۇغۇچىلار ئىتتىپاقى** (Tianshan Students Union) 2026-يىلى ئۈچۈن بىر يۈرۈش ئەتراپلىق مەدەنىيەت، تەنتەربىيە ۋە تەربىيەلەش پائالىيەتلىرىنى يولغا قويغانلىقىنى ئېلان قىلدى. بۇ قەدەم مۇھاجىرەتتىكى، بولۇپمۇ تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمان ياشلىرىنىڭ ئۆزلىرى دۇچ كېلىۋاتقان ئۈزلۈكسىز ئۆچۈرۈش سىياسەتلىرىگە قارشى، ئۆزلىرىنىڭ ئېتىقادى ۋە مىللىي يىلتىزىنى ساقلاپ قېلىش بىلەن بىرگە، مۇنەۋۋەر ئاكادېمىك نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرۈش ئارىسىدا تەڭپۇڭلۇق ئورنىتىشقا تىرىشىۋاتقان سەزگۈر بىر پەيتتە ئوتتۇرىغا چىقتى [Source](https://akademiye.org) .

بۇ تەشەببۇس پەقەت كۆڭۈل ئېچىش پائالىيەتلىرىلا ئەمەس، بەلكى "ئازادلىق ۋە قۇرۇلۇش ئەۋلادى"نى يېتىشتۈرۈشتىكى ئويلانغان بىر ئىستراتېگىيەدۇر. بۇ ئەۋلاد ئۆزىنىڭ كۈچىنىڭ ئىسلامغا بولغان باغلىنىشى، كىملىكىدىن پەخىرلىنىشى ۋە زامانىۋى رەھبەرلىك قوراللىرىغا ئىگە بولۇشىدا ئىكەنلىكىنى چۈشىنىدۇ. ئىسلامىي نۇقتىدىن قارىغاندا، ئىتتىپاق ياشلارغا كۆڭۈل بۆلۈشنى شەرئىي بىر ۋەزىپە ۋە ئۈممەت ئالدىدىكى مەسئۇلىيەت دەپ قارايدۇ، بۇ ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستاندىكى تارتىۋېلىنغان ھوقۇقلارنى قوغداشنىڭ داۋاملىقىغا كاپالەتلىك قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ.

مەدەنىيەت پائالىيەتلىرى: ئۇيغۇر ئىسلام مەدەنىيەت مىراسلىرىنى جانلاندۇرۇش

يېڭى يۈرۈشلۈك پائالىيەتلەر ئىچىدە ئوقۇغۇچىلارنى تارىخىي يىلتىزى بىلەن باغلاشنى مەقسەت قىلغان "مەدەنىيەت مىراسلىرى ھەپتىلىكى" بار. بۇ ھەپتىلىك كلاسسىك ئۇيغۇر شېئىرىيەت مۇسابىقىلىرى، ئەنئەنىۋى قول ھۈنەرۋەنچىلىك كۆرگەزمىلىرى ۋە ئوتتۇرا ئاسىيادىكى ئىسلام تارىخى توغرىسىدىكى ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ئىتتىپاق مەدەنىيەت پائالىيەتلىرىدە ئۇيغۇر تىلىنى ئىسلامىي كىملىكنىڭ قېپى سۈپىتىدە كۈچەيتىشكە ئەھمىيەت بېرىدۇ. بۇنىڭدا مەدەنىيەتنى سۈمۈرۈۋېتىش سىياسەتلىرىگە قارشى تىل ۋە كىملىكنى ساقلاپ قېلىشقا مەركەزلەشكەن ئىلگىرىكى تەربىيەلەش پروگراممىلىرىدىن ئىلھام ئالىدۇ [Source](https://akademiye.org). شۇنداقلا، بۇ دەۋانىڭ پەقەت سىياسىي كۈرەشلا ئەمەس، بەلكى دىنىنى ساقلاپ قېلىشقا تىرىشىۋاتقان مۇسۇلمان مىللەتنىڭ مەۋجۇتلۇق دەۋاسى ئىكەنلىكىنى تونۇش ئۈچۈن، تارىخ بويى شەرقىي تۈركىستاندىكى مۇسۇلمان ئالىملارنىڭ رولى توغرىسىدا مۇنازىرە ھالقىلىرى ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ.

قېرىنداشلىق كۆۋرۈكى سۈپىتىدە تەنتەربىيە

"ساغلام ئەقىل كۈچلۈك مۆمىننىڭ تېنىدە" دېگەن شۇئار ئاستىدا، ئىتتىپاق پۇتبول، ئۈستەل تېننىس توپى ۋە شاھمات قاتارلىق تۈرلەردە "تيەنشان ياشلار لوڭقىسى" ناملىق قەرەللىك مۇسابىقىنى يولغا قويدى. بۇ تەنتەربىيە پائالىيەتلىرى تۈركىيە ۋە خەلقئارادىكى ھەر قايسى ئۇنىۋېرسىتېتلاردىكى ئوقۇغۇچىلار ئارىسىدا كوللېكتىپ روھ ۋە ھەمكارلىقنى ئاشۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ [Source](https://sob-sakarya.org.tr).

ئىسلامىي نۇقتىدىن قارىغاندا، بۇ پائالىيەتلەر "قېرىنداشلىق" (Ukhuwah) پرىنسىپىنىڭ ئەمەلىي ئىپادىسى بولۇپ، شەخسىي پەرقلەر ئورتاق نىشان ئۈچۈن يوقىلىدۇ. بۇ يىغىلىشلار يەنە ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئۆز ۋەتىنىدىكى زۇلۇم خەۋەرلىرىدىن كېلىپ چىققان روھىي بېسىملاردىن قۇتۇلۇشى ئۈچۈن بىخەتەر مۇھىت بىلەن تەمىنلەيدۇ. 2026-يىلىنىڭ بېشىدىكى كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتلىرى شەرقىي تۈركىستاندا مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە دىنىي كىملىككە قارشى سىستېمىلىق دەپسەندىچىلىكلەرنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى كۆرسەتمەكتە [Source](https://justiceforall.org).

رەھبەرلەرنى تەييارلاش پروگراممىسى: ئىسلامىي روھ بىلەن 21-ئەسىر ماھارەتلىرى

"رەھبەرلىك ماھارىتىنى يېتىلدۈرۈش پروگراممىسى" ئىتتىپاقنىڭ يېڭى تەشەببۇسىنىڭ ئاساسىي تۈۋرىكى ھېسابلىنىدۇ. بۇ پروگرامما تۆۋەندىكى ساھەلەردىكى قويۇق مەشىقلەرگە تايىنىدۇ: 1. **تەسىرلىك نۇتۇق سۆزلەش:** ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئۆز دەۋاسىنى خەلقئارالىق سەھنىلەردە يۇقىرى كەسپىي سەۋىيەدە ئوتتۇرىغا قويۇشى ئۈچۈن. 2. **ستراتېگىيەلىك باشقۇرۇش:** ياشلارغا ئوقۇغۇچىلار ۋە جەمئىيەت ئورگانلىرىنى ئۈنۈملۈك باشقۇرۇشنى ئۆگىتىش. 3. **رەقەملىك دىپلوماتىيە:** ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى كىشىلىك ھوقۇقنى قوغداش ۋە دەپسەندىچىلىكلەرنى ئاشكارىلاش قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىش [Source](https://akademiye.org).

بۇ يۆنىلىش ھوقۇق كۈرىشىنىڭ دەۋاغا بولغان ئېتىقاد بىلەن بىرگە، ئىلمىي ۋە رەھبەرلىك سالاھىيىتىنىمۇ تەلەپ قىلىدىغانلىقىنى چوڭقۇر تونۇپ يەتكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ئىتتىپاق بۇ پروگراممىنى ئىلگىرى ئەنقەرە ۋە ئىستانبۇلدا ئۆتكۈزۈلگەن، ئۇيغۇر ياشلىرى ئۈچۈن خەلقئارالىق ئالاقە تورى قۇرۇشقا مەركەزلەشكەن تەربىيەلەش كۇرسلىرىنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىرىدىن ئىلھام ئېلىپ تۈزدى [Source](https://akademiye.org).

گېئو-سىياسىي شارائىت ۋە ئۈممەت ئىچىدىكى ياشلارنىڭ رولى

تيەنشان ئوقۇغۇچىلار ئىتتىپاقىنىڭ پائالىيەتلىرىنى گېئو-سىياسىي مەنزىرىدىن ئايرىپ قارىغىلى بولمايدۇ. خەلقئارا سەھنىدە چوڭ ئۆزگىرىشلەر يۈز بېرىۋاتقان بىر پەيتتە، مۇسۇلمان ئوقۇغۇچىلار دۇنيا جامائەتچىلىكىگە تەسىر كۆرسىتەلەيدىغان يۇمشاق كۈچ سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقماقتا. بۇ پائالىيەتلەرنىڭ دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن (سۈرىيە، يەمەن، چاد قاتارلىقلار) كەلگەن خەلقئارالىق ئوقۇغۇچىلارنىڭ ماكانى بولغان تۈركىيەدە ئۆتكۈزۈلۈشى، ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ باشقا مۇسۇلمان خەلقلىرىدىن بولغان قېرىنداشلىرى بىلەن پۇختا ئىتتىپاق قۇرۇشىغا پۇرسەت يارىتىپ بېرىدۇ [Source](https://aljazeera.net) [Source](https://ysuc.org).

ئىتتىپاق بۇ پائالىيەتلەر ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستان دەۋاسىنىڭ ئىسلام ئۈممىتىنىڭ چوڭ دەۋالىرىدىن ئايرىلماس بىر پارچە ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ئوقۇغۇچىلار ئارىسىدىكى ئالاقىنى كۈچەيتىش ئارقىلىق، ئوقۇغۇچىلار ۋە ئىتتىپاقچىلىق خىزمىتى ساھەسىدە تەجرىبە ئالماشتۇرۇلىدۇ، بۇ ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنىڭ زۇلۇمغا قارشى پەقەت بىر ئىنكاس قايتۇرۇشلا ئەمەس، بەلكى سىجىل بىر ئورگانلىق ھەرىكەتكە ئايلىنىشىغا تۆھپە قوشىدۇ [Source](https://bitterwinter.org).

ئوقۇغۇچىلار كۈرىشىنىڭ داۋاملىقى: 80-يىللاردىن بۈگۈنگىچە

تيەنشان ئوقۇغۇچىلار ئىتتىپاقى 1980-يىللىرى شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىدا (ئۈرۈمچى) باشلانغان، مىللىي ئىززەت-ھۆرمەت ۋە كىملىكنى قوغدىغان مىللىي قەھرىمانلار يېتەكچىلىك قىلغان "ئوقۇغۇچىلار ئىلىم-پەن ۋە مەدەنىيەت ئىتتىپاقى" قاتارلىق تارىخىي ئوقۇغۇچىلار ھەرىكەتلىرىنىڭ روھىنى قايتا جانلاندۇرماقتا [Source](https://bitterwinter.org). بۈگۈن، 2026-يىلى، مۇھاجىرەتتىكى ئوقۇغۇچىلار ئوخشاش پرىنسىپلارنى ساقلاپ قالغان ھالدا، زامانىۋى قوراللارنى ئىشلىتىپ بۇ مىراسنى داۋاملاشتۇرماقتا.

بۇ يېڭى پائالىيەتلەر ئۇيغۇر ياشلىرىنى ئىسلامىي مۇھىتىدىن ئايرىۋېتىش ئۇرۇنۇشلىرىغا قارشى ئەمەلىي جاۋاب بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. دىنىي ۋە تەربىيىۋى سۆھبەت يىغىنلىرى ئارقىلىق، ياشلار ئۇلارنى ياتلاشتۇرۇش ياكى ئۈمىدسىزلەندۈرۈشكە ئۇرۇنىدىغان ئىدىيەلەردىن قوغدىلىدۇ، شۇنداقلا ئاللاھنىڭ ياردىمىنىڭ يېقىنلىقى ۋە تىرىشچانلىقنىڭ ئۆزگىرىش ئۈچۈن بىردىنبىر يول ئىكەنلىكى توغرىسىدا ئۇلارنىڭ قەلبىگە ئۈمىد ئۇرۇقى چېچىلىدۇ.

خۇلاسە: پارلاق بىر كەلگۈسى كۆز قارىشى

خۇلاسىلىگەندە، **تيەنشان ئوقۇغۇچىلار ئىتتىپاقى** تەرىپىدىن بۇ يۈرۈشلۈك پائالىيەتلەرنىڭ يولغا قويۇلۇشى ئۇيغۇر ياشلىرىنى كۈچلەندۈرۈش يولىدىكى ئىستراتېگىيەلىك بىر قەدەم. تەنتەربىيە، مەدەنىيەت ۋە رەھبەرلىكنى بىرلەشتۈرۈش مۇھاجىرەتتىكى قىيىنچىلىقلارغا ۋە دەۋا بېسىملىرىغا تاقابىل تۇرالايدىغان تەڭپۇڭ بىر شەخسىيەتنى يېتىشتۈرىدۇ.

بىز بۇ ئاخبارات سۇپىسىدا، بۇ تىرىشچانلىقلارنى قەدىرلەيمىز ۋە ئۇنىڭدا شەرقىي تۈركىستاننىڭ كەلگۈسى ئۈچۈن بىر ئۈمىد نۇرىنى كۆرىمىز. ئىنساننى قۇرۇپ چىقىش ۋەتىنىنى قايتۇرۇۋېلىشنىڭ زۆرۈر مۇقەددىمىسىدۇر، ئاڭلىق مۇسۇلمان ياشلار ئۈممەتنىڭ ھەر خىل ئۆچۈرۈش ۋە يوقىتىش ئۇرۇنۇشلىرىغا قارشى قورغىنىدۇر. بىزنىڭ بۇ ئوقۇغۇچىلارغا بولغان دۇئايىمىز ۋە ھەمكارلىقىمىز، بىر ئەزاسى ئاغرىسا پۈتۈن بەدىنى بىئارام بولىدىغان ئۈممەت جەسىدىگە بولغان بۇرچىمىزنىڭ بىر قىسمىدۇر.