شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ خەلقئارا جامائەت پىكىرىدىكى رولى ۋە رايون بىخەتەرلىك مۇھىتىغا كۆرسەتكەن تەسىرى توغرىسىدا چوڭقۇر تەھلىل ۋە ھازىرقى ۋەزىيەت دوكلاتى

كىرىش سۆزى: يەرشارى مۇسۇلمانلىرى نەزەرىدىكى ئادالەت ۋە قېرىنداشلىق

ھازىرقى زامان خەلقئارا سىياسىتىنىڭ مۇرەككەپ خەرىتىسىدە، شەرقىي تۈركىستان (شىنجاڭ) مەسىلىسى پەقەت بىر گېئو-سىياسىي مەركەز بولۇپلا قالماستىن، بەلكى يەرشارى مۇسۇلمانلار جەمئىيىتى (ئۈممەت) نىڭ قەلبىدىكى ئۆچمەس بىر دەرتتۇر. بۇ مەسىلىدىكى تەسىر كۈچى ئىنتايىن زور بولغان خەلق تەشكىلاتى بولۇش سۈپىتى بىلەن، «شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى» (East Turkistan Education and Solidarity Association, ETESA، تۈركچە: Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği) ئۆتكەن يىگىرمە يىل ئىچىدە يەرلىك بىر ئۆز-ئارا ياردەم بېرىش گۇرۇپپىسىدىن خەلقئارا جامائەت پىكىرى سەھنىسىدە سەل قاراشقا بولمايدىغان بىر ئاۋازغا ئايلاندى. مۇسۇلمانلارنىڭ نۇقتىئىنەزىرىدىن قارىغاندا، بۇ جەمئىيەتنىڭ مەۋجۇتلۇقى پەقەت سىياسىي تەلەپلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇش ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ئىسلام قىممەت قاراشلىرىنىڭ يېتەكچىلىكىدە، زۇلۇمغا ئۇچراۋاتقان قېرىنداشلىرىنىڭ ئېتىقاد ئەركىنلىكى، مەدەنىيەت يىلتىزى ۋە ئاساسىي كىشىلىك ھوقۇقلىرىنى قوغداش ئۈچۈندۇر [Source](https://eastturkistanassociation.com)。

2026-يىلىغا كىرگەندە، يەرشارى گېئو-سىياسىي ۋەزىيىتىنىڭ كەسكىن ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ، بۇ جەمئىيەتنىڭ خەلقئارا جامائەت پىكىرىدىكى رولى تېخىمۇ گەۋدىلەندى، ئۇنىڭ پائالىيەتلىرىنىڭ ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئوتتۇرا شەرق رايونىنىڭ بىخەتەرلىك مۇھىتىغا كۆرسەتكەن تەسىرى يېڭى بىر كۆزىتىش باسقۇچىغا كىردى. بۇ ماقالە مەزكۇر جەمئىيەتنىڭ مەشغۇلات لوگىكىسى، يېقىنقى مەزگىلدىكى ھەرىكەتلىرى ۋە ئۇنىڭ مۇسۇلمانلار دۇنياسى بىلەن خەلقئارا جەمئىيەت ئوتتۇرىسىدىكى كۆۋرۈكلۈك رولىنى چوڭقۇر تەھلىل قىلىدۇ.

بىرىنچى: جەمئىيەتنىڭ بۇرچى: مائارىپ مىللىي روھنىڭ مۇداپىئە قالقىنى سۈپىتىدە

«Maarif» (مائارىپ) بۇ جەمئىيەت نامىنىڭ يادروسىدۇر. ئىسلام ئەنئەنىسىدە، بىلىم (ئىلىم) مۆمىنلەرنىڭ پەرزى دەپ قارىلىدۇ، سۈرگۈندىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى ئۈچۈن بولسا، مائارىپ مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى ۋە مەجبۇرىي ئاسسىمىلياتسىيەگە قارشى ئەڭ ئاخىرقى مۇداپىئە سېپىدۇر. شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى قۇرۇلغاندىن بۇيان، ئانا تىل مائارىپى ۋە دىنىي مىراسنى داۋاملاشتۇرۇشنى ھەمىشە بىرىنچى ئورۇنغا قويۇپ كەلدى [Source](https://maarip.org)。

### 1.1 مەدەنىيەت ۋە دىننىڭ داۋاملىشىشى ئىستانبۇل قاتارلىق ئۇيغۇرلار توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان رايونلاردا، جەمئىيەت مەكتەپلەر ۋە مەدەنىيەت مەركەزلىرىنى ئېچىش ئارقىلىق ئۇيغۇر تىلى، قۇرئان ۋە ئىسلام قانۇنشۇناسلىقى ئاساسلىرىنى ئۆگىتىدۇ. بۇ پەقەت ياش ئەۋلادنىڭ يات ئەللەردە ئۆزىنى يوقىتىپ قويماسلىقى ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى خىتاينىڭ يېقىنقى يىللاردىن بۇيان يولغا قويغان «ئىسلامنى خىتايلاشتۇرۇش» سىياسىتىگە قايتۇرۇلغان ئىنكاستۇر. جەمئىيەتنىڭ 2025-يىلنىڭ ئاخىرىدا ئېلان قىلغان دوكلاتىغا ئاساسلانغاندا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مەسچىتلەرنى چېقىشى ۋە دىنىي پائالىيەتلەرنى قاتتىق چەكلىشى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ ئېتىقاد بوشلۇقىنى ئىنتايىن تارايتىۋەتتى [Source](https://maarip.org)。جەمئىيەت مائارىپ ئارقىلىق چەت ئەلدە روھىي جەھەتتىن بىر «شەرقىي تۈركىستان»نى قايتا قۇرۇشقا، ئېتىقاد ئوتىنى داۋاملاشتۇرۇشقا تىرىشماقتا.

### 1.2 ئىنسانپەرۋەرلىك ھەمكارلىقىنىڭ ئىسلامىي روھى «ئۇخۇۋۋە» (قېرىنداشلىق) پرىنسىپى ئاساسىدا، جەمئىيەت تۈركىيە چېگرىسى ئىچىدە كەڭ كۆلەملىك ئىجتىمائىي پاراۋانلىق خىزمەتلىرىنى ئېلىپ باردى. 2025-يىلدىن 2026-يىلنىڭ بېشىغىچە بولغان ئەڭ يېڭى سانلىق مەلۇماتلارغا قارىغاندا، جەمئىيەت يېتىم-يېسىرلار، تۇل ئاياللار ۋە سىياسىي بېسىم سەۋەبىدىن سۈرگۈن بولغان مۇساپىرلارغا بولغان ياردىمىنى كۈچەيتتى. 2026-يىلى 1-ئايدىكى يىللىق خۇلاسە يىغىنىدا، جەمئىيەت رەئىسى ھىدايەت ئوغۇزخان ھەمكارلىقنىڭ پەقەت ماددىي ياردەملا ئەمەس، بەلكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئىززەت-نەپسىنى قوغداش ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى [Source](https://udtsb.com)。

ئىككىنچى: خەلقئارا جامائەت پىكىرىدىكى رولى: رىۋايەتلەرگە قارشى تۇرۇش ۋە ھەقىقەتنى ئاشكارىلاش

خەلقئارا جامائەت پىكىرى سەھنىسىدە، شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى «ھەقىقەتكە گۇۋاھچى» ۋە «رىۋايەتلەرگە قارشى تۇرغۇچى» دېگەن قوش رولنى ئوينايدۇ. ئۇزۇندىن بۇيان، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىگە دائىر رىۋايەتلەرنى كونترول قىلىش ھوقۇقى كۆپىنچە چوڭ دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىنىڭ قولىدا بولۇپ كەلدى، بۇ جەمئىيەت بولسا بىرىنچى قول تەكشۈرۈش دوكلاتلىرىنى ئېلان قىلىش ۋە خەلقئارالىق مۇنبەرلەرنى ئۇيۇشتۇرۇش ئارقىلىق مۇسۇلمانلار دۇنياسىغا باشقىچە بىر نۇقتىئىنەزەر تەمىنلىدى.

### 2.1 2025-2026-يىللىرىدىكى مۇھىم جامائەت پىكىرى ھەرىكەتلىرى 2025-يىلى 5-ئايدا، جەمئىيەت ئىستانبۇلدا ئۆتكۈزۈلگەن «خەلقئارا ئۇيغۇر ئەركىنلىك مۇنبىرى»نى ئۇيۇشتۇرۇشقا قاتناشتى، بۇ مۇنبەر مالايسىيا، ئەنگلىيە، گېرمانىيە ۋە نۇرغۇن مۇسۇلمان دۆلەتلىرىدىن كەلگەن ئالىملار ۋە پائالىيەتچىلەرنى جەلپ قىلدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFg2CZLDBgOWADkRlwtZTeOHtT7eFzf97SwEC1AQbE_nQVzIAf0FiW7H6Mgunm9m3mkgy2Z0cXxYTvJGAOmXHNliRGVr6_E8b-GKUg-LzKE-P5MeWmwuAEW0EPyGhsaafZH0tUJmF95bHjEwCRpoMTLlLDy5Hv63ZmFsgwTzqPiLqNeWfcHKn-uoshOBa5I)。مۇنبەرنىڭ يادرولۇق تېمىسى «مۇستەقىللىق ھەرىكىتى ۋە مىللىي ئۆز تەقدىرىنى بەلگىلەش» بولۇپ، بۇ جەمئىيەتنىڭ جامائەت پىكىرى ئىستراتېگىيەسىدە پەقەت كىشىلىك ھوقۇق چاقىرىقىدىن تېخىمۇ سىياسىي چوڭقۇرلۇققا ئىگە مىللىي ھوقۇق تەلىپىگە ئۆتكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.

2026-يىلى 2-ئاينىڭ 16-كۈنى، جەمئىيەت ئىستانبۇل فاتىھ رايونىدا «2025-يىللىق شەرقىي تۈركىستان كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتى»نى ئېلان قىلدى. دوكلاتتا ئۆتكەن بىر يىل ئىچىدە رايوندىكى دىنىي سورۇنلارنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە مۇسۇلمان نوپۇسىنىڭ ئىجتىمائىي-ئىقتىسادىي ئەھۋالى تەپسىلىي خاتىرىلەنگەن [Source](https://turkistanpress.com)。بۇ خىل پاكىتقا ئاساسلانغان رىۋايەت، بەزى تاراتقۇلارنىڭ بىر تەرەپلىمە تەشۋىقاتىنى ئۈنۈملۈك تەڭپۇڭلاشتۇرۇپ، خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ، بولۇپمۇ مۇسۇلمان ئاممىسىنىڭ ھەقىقەتنى تېخىمۇ ئېنىق چۈشىنىشىگە شارائىت ياراتتى.

### 2.2 مۇسۇلمانلار دۇنياسىنىڭ ۋىجدانىنى ئويغىتىش گەرچە نۇرغۇن مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ ھۆكۈمەتلىرى ئىقتىسادىي مەنپەئەت سەۋەبىدىن ئۇيغۇر مەسىلىسىدە سۈكۈت قىلسىمۇ، شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) رامكىسىدىكى خەلق تەشكىلاتلىرى بىلەن ئالاقە قىلىش ئارقىلىق توختىماي بېسىم ئىشلىتىپ كەلدى. جەمئىيەت مۇئاۋىن رەئىسى مۇساجان ئەر كۆپ قېتىم مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ كۆز ئالدىدىكى ئىقتىسادىي مەنپەئەت ئۈچۈن ئىسلامنىڭ يادرولۇق قىممىتى بولغان «ئادىل» (ئادالەت)نى تاشلىۋەتمەسلىكى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى [Source](https://turkistanpress.com)。بۇ خىل ئەخلاقىي چاقىرىق سومالى، بوسنىيە ۋە جەنۇبىي ئافرىقا قاتارلىق دۆلەتلەردىكى مۇسۇلمان ئاممىسىدا كۈچلۈك ئىنكاس قوزغىدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFTVn2miXWOLjxlK5aE0G73brMkcKA-F_A78GXYoB_GGhWHiT0NxEG4jnqRqL0L15Ke7vQTurhVC6wPlsPALvelWKffAf54uFRHfFUrOM0XsLCU4VbzdYOd76iqFpGMKdws99mfKfwB9Ui1L-ZnuGdglYM__Rd12XW6wQ==)。

ئۈچىنچى: رايون بىخەتەرلىك مۇھىتىغا كۆرسەتكەن تەسىرى: قىيىنچىلىقلار ئىچىدە مەۋجۇت بولۇشقا تىرىشىش

شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ پائالىيەتلىرى مۇقەررەر ھالدا رايون بىخەتەرلىكىنىڭ سەزگۈر نۇقتىلىرىغا تەگدى. تۈركىيە ئۇنىڭ باش شتابى بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئۇيغۇرلارنىڭ «پاناھگاھى» بولۇش بىلەن بىرگە، مۇرەككەپ دىپلوماتىك ئويۇنلارغا دۇچ كەلمەكتە.

### 3.1 تۈركىيە سىياسىتىدىكى نازۇك تەڭپۇڭلۇق 2026-يىلنىڭ بېشىدا، تۈركىيە ئىچىدە «G87 كودى» (دۆلەت بىخەتەرلىكىگە تەھدىت دەپ قارالغان چەت ئەللىكلەرگە قارىتىلغان چەكلىمە خاراكتېرلىك كود) توغرىسىدىكى مۇنازىرىلەر يۇقىرى پەللىگە چىقتى. تۈركىيەدە ئولتۇراقلاشقان نۇرغۇن ئۇيغۇرلار بۇ كودنىڭ تەسىرىگە ئۇچراپ، تۇرۇش رۇخسىتىنىڭ بىكار قىلىنىشى، ھەتتا دۆلەتتىن چىقىرىۋېتىلىش خەۋپىگە دۇچ كەلدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEF8PFUsi3HF2waec3jZbq0WnZ43PCHJb4oshAhc7Cw42cRcPreAfq41WiEdNLT0uqHyZ_FtUnp1HRJySX29smf9regzoY9WiA7ZIvLCQcKLBhNrSv9ne9pqVTWKzT2D9qPhn9QiJd-MEiZr0GvlMPMNkopkPrGJGYMj2RtSiXImUbXLOl1949aLSLyEUPV1rfsU2Z6WFTaRaWJK2l_vBQ9hqYRAggBw8BBTE_vdTfrK7Parkrscsk7UxqDNdWmn7aXOmDUsf0YN11cbC5F)。جەمئىيەت 2026-يىلى 1-ئاينىڭ 24-كۈنى ئۆتكۈزۈلگەن مەسلىھەت يىغىنىدا، بۇ خىل سىياسەت ئۆزگىرىشىنىڭ تاشقى كۈچلەر تەرىپىدىن پايدىلىنىلىپ، سۈرگۈندىكى جەمئىيەتنىڭ بىخەتەرلىكىگە تەھدىت ئېلىپ كېلىشى مۇمكىنلىكىنى ئېنىق بىلدۈردى. جەمئىيەت تۈركىيە ھۆكۈمىتىنى دۆلەت بىخەتەرلىكىنى قوغداش بىلەن بىرگە، تۈرك مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىنىڭ قوغدىغۇچىسى بولۇش سۈپىتىدىكى تارىخىي مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلىشقا چاقىردى.

### 3.2 ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە چېگرا ھالقىغان باستۇرۇشقا ئاگاھلاندۇرۇش جەمئىيەت خىتاينىڭ چەت ئەلدىكى «چېگرا ھالقىغان باستۇرۇش» ھەرىكەتلىرىنى دائىم ئاشكارىلاپ كەلدى. 2025-يىلى 10-ئايدا، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى بىلەن بىرلىكتە، جەمئىيەت ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىنىڭ ئۈچىنچى دۆلەتتە دۇچ كەلگەن ئۆتكۈزۈپ بېرىلىش خەۋپىگە دىققەت قوزغىدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFTVn2miXWOLjxlK5aE0G73brMkcKA-F_A78GXYoB_GGhWHiT0NxEG4jnqRqL0L15Ke7vQTurhVC6wPlsPALvelWKffAf54uFRHfFUrOM0XsLCU4VbzdYOd76iqFpGMKdws99mfKfwB9Ui1L-ZnuGdglYM__Rd12XW6wQ==)。بۇ خىل ئاگاھلاندۇرۇش چەت ئەلدىكى ئۇيغۇرلارنى قوغداپلا قالماستىن، بەلكى ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرىنى مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنى بىر تەرەپ قىلغاندا تېخىمۇ ئېھتىياتچان بولۇشقا، تاشقى بېسىمغا ئارتۇقچە ماسلىشىش سەۋەبىدىن دۆلەت ئىچىدىكى مۇسۇلمانلار توپىدا قالايمىقانچىلىق پەيدا قىلىپ قويماسلىققا ئۈندىدى.

تۆتىنچى: ھازىرقى ۋەزىيەت دوكلاتى: 2026-يىلدىكى خىرىس ۋە پۇرسەتلەر

2026-يىلى 2-ئايغىچە، شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى مۇھىم بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسىدا تۇرماقتا. بىر تەرەپتىن، خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىغا بولغان تونۇشى مۇقىملاشتى؛ يەنە بىر تەرەپتىن، گېئو-سىياسىي رېئاللىق ماھىيەتلىك ئۆزگىرىشنى تېخىمۇ قىيىنلاشتۇرۇۋەتتى.

### 4.1 تەشكىلىي قۇرۇلمىنىڭ كەسپىيلىشىشى ۋە خەلقئارالىشىشى جەمئىيەت ئۆزىگە قاراشلىق تەشكىلاتلارنى بىرلەشتۈرۈپ، «خەلقئارا شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى ئىتتىپاقى» (International Union of East Turkistan Organizations, IUETO)نى قۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. بۇ خىل بىرلەشتۈرۈش بايلىقلارنى بىر يەرگە توپلاپ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ۋە ياۋروپا پارلامېنتى قاتارلىق سەھنىلەردە تېخىمۇ ئۈنۈملۈك لوبىچىلىق خىزمەتلىرىنى قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ [Source](https://udtsb.com)。2026-يىلنىڭ بېشىدىكى دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، جەمئىيەت ئۇزۇن مۇددەتلىك كۈرەشكە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن خەلقئارا قانۇن ۋە دىپلوماتىيە ئارقا كۆرۈنۈشىگە ئىگە يېڭى ئەۋلاد ياش رەھبەرلەرنى يېتىشتۈرۈشكە باشلىدى.

### 4.2 «ئىسلامنى خىتايلاشتۇرۇش»قا تاقابىل تۇرۇشتىكى ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىستراتېگىيە خىتاي ئىچىدىكى مەسچىتلەرنىڭ ئۆزگەرتىلىشى ياكى چېقىلىشى رېئاللىقىغا قارىتا، جەمئىيەت چەت ئەلدە «مەسچىت مەدەنىيەت مىراسلىرىنى رەقەملەشتۈرۈپ قوغداش قۇرۇلۇشى»نى باشلىدى. 3D مودېللاشتۇرۇش ۋە ئېغىز تارىخى ئارقىلىق، جەمئىيەت رەقەملىك بوشلۇقتا شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئىسلام بىناكارلىقى ۋە مەدەنىيەت ئەسلىمىلىرىنى ساقلاپ قېلىشقا تىرىشماقتا [Source](https://maarip.org)。بۇ پەقەت بىر تېخنىكىلىق قۇرۇلۇشلا ئەمەس، بەلكى ئەسلىمە بىلەن ئۇنتۇلۇش ئوتتۇرىسىدىكى بىر كۈرەشتۇر.

بەشىنچى: مۇسۇلمانلار نۇقتىئىنەزىرىدىن چوڭقۇر ئويلىنىش: ئېتىقاد، ئادالەت ۋە مەسئۇلىيەت

مۇسۇلمانلارنىڭ نۇقتىئىنەزىرىدىن قارىغاندا، شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ خىزمىتى ماھىيەتتە «ئەمربىلمەرۇپ ۋە نەھيى ئەنىلمۇنكەر» (ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن توسۇش)نىڭ ئىپادىسىدۇر. ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ بېشىغا كەلگەن كۈلپەتلەر يەرشارى ئۈممەتنىڭ ئىتتىپاقلىق روھىغا بىر سىناقتۇر. قېرىنداشلىرىمىز ئېتىقادىدا چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن ئازاب چەككەندە، سۈكۈت قىلىش پەقەت سىياسىي ئاجىزلىقلا ئەمەس، بەلكى ئېتىقادىي كەمچىلىكتۇر.

جەمئىيەتنىڭ مەۋجۇتلۇقى يەرشارى مۇسۇلمانلىرىغا شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، ھەقىقىي بىخەتەرلىك زۇلۇمغا يول قويۇش ئاساسىدا ئەمەس، بەلكى ئادالەتنى قوغداش ئاساسىدا قۇرۇلۇشى كېرەك. ھىدايەت ئوغۇزخان يېقىنقى نۇتۇقىدا ئېيتقاندەك: «بىز ئۆچمەنلىك تەلەپ قىلمايمىز، بىز مۇسۇلمان بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن ئۆز زېمىنىمىزدا ئەركىن ياشاش ھوقۇقىنى تەلەپ قىلىمىز.» [Source](https://doguturkistander.org)

خۇلاسە: يول ئۇزۇن، پەقەت چىداملىق بولۇش كېرەك

شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ خەلقئارا جامائەت پىكىرىدىكى رولى ئاددىي بىر NGO دائىرىسىدىن ھالقىپ كەتتى، ئۇ ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ مىللىي ئىرادىسىنىڭ سىمۋولىغا ئايلاندى. گېئو-سىياسىي خىرىسلار ۋە چېگرا ھالقىغان باستۇرۇش تەھدىتلىرىگە دۇچ كەلگەن بولسىمۇ، بۇ جەمئىيەت يەنىلا مائارىپ، ھەمكارلىق ۋە ھەقىقەتنى تارقىتىش ئارقىلىق رايون بىخەتەرلىك مۇھىتىدا ئۆزگىچە تەڭپۇڭلاشتۇرۇش رولىنى ئوينىماقتا.

يەرشارى مۇسۇلمانلىرى ئۈچۈن، مۇنداق تەشكىلاتلارنى قوللاش پەقەت مىللىي ھېسسىياتتىنلا ئەمەس، بەلكى ئىسلام ئادالەت پرىنسىپىنى ئەمەلىيەتتە كۆرسىتىش ئۈچۈندۇر. 2026-يىلدەك بۇ قالايمىقان دەۋردە، شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ ھېكايىسى بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇ: ئېتىقاد ئوتى ئۆچمىگەن ئىكەن، ئادالەتنىڭ ئاۋازى چوقۇم قاراڭغۇلۇقنى يېرىپ ئۆتۈپ، ئاسىيانىڭ قەلبىدە ياڭرايدۇ.

---