ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى ئۇيغۇر مىللىي كىملىكىنى ساقلاپ قېلىش ۋە ياشلارنىڭ مائارىپ سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش يولىدا مۇھىم خىزمەتلەرنى ئىشلىمەكتە

كىرىش سۆز: ئۈممەتنىڭ ياۋروپادىكى مەنىۋى قورغىنى

بۈگۈنكى كۈندە شەرقىي تۈركىستان مۇسۇلمانلىرى دۇچ كېلىۋاتقان سىستېمىلىق ئاسسىمىلياتسىيە ۋە كىملىك قىرغىنچىلىقىغا قارشى تۇرۇشتا، مۇھاجىرەتتىكى مائارىپ ۋە مەدەنىيەت ئورگانلىرىنىڭ رولى ھەر قانداق ۋاقىتتىكىدىن بەكرەك مۇھىم بولماقتا. بۇ ئورگانلار ئىچىدە 1993-يىلى گوللاندىيەنىڭ ئۇترەخت شەھىرىدە قۇرۇلغان «ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى» (European East Turkistan Education Association) ئۆزىنىڭ ئۇزۇن يىللىق مۇساپىسى ۋە يېقىنقى يىللاردىكى جانلىق پائالىيەتلىرى بىلەن ئۇيغۇر ئۈممىتىنىڭ ياۋروپادىكى مەنىۋى قورغىنىغا ئايلاندى [Source](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D9%8A%D8%A7%DB%BE%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7_%D8%B4%D8%B1%D9%82%D9%8A_%D8%AA%DB%B0%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A7%D8%A6%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D9%BE_%D8%AC%DB%95%D9%85%D8%A6%D9%8Safe%D8%AA%D9%8A). جەمئىيەت رەئىسى ئوبۇلقاسىم ئابدۇلئەزىزنىڭ رەھبەرلىكىدە، بۇ تەشكىلات يالغۇز مائارىپ بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، بەلكى ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ مىللىي غۇرۇرىنى ئويغىتىش، ئىسلامىي قىممەت قاراشلارنى سىڭدۈرۈش ۋە خەلقئارا سىياسىي سەھنىلەردە شەرقىي تۈركىستان دەۋاسىنى ئاڭلىتىشتا ئاكتىپ رول ئوينىماقتا.

مىللىي كىملىك ۋە ئانا تىل مائارىپى: «ئانا تىل» مەكتەپلىرىنىڭ ئەھمىيىتى

ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتىنىڭ ئەڭ مۇھىم خىزمەتلىرىنىڭ بىرى «ئانا تىل» مەكتەپلىرىنى سىستېمىلىق يولغا قويۇشتۇر. خىتاي كوممۇنىست ھاكىمىيىتى ۋەتەن ئىچىدە ئۇيغۇر تىلىنى مائارىپتىن پۈتۈنلەي چىقىرىپ تاشلاپ، مىليونلىغان بالىلارنى لاگېر مەكتەپلىرىدە خىتايلاشتۇرۇۋاتقان بىر پەيتتە، ياۋروپادىكى بۇ مەكتەپلەر مىللىي مەۋجۇتلۇقنىڭ كاپالىتىگە ئايلانغان.

2025-يىللىق پىلانلارغا ئاساسلانغاندا، جەمئىيەت گوللاندىيە ۋە ئەتراپىدىكى دۆلەتلەردە ياشاۋاتقان ئۇيغۇر ئۆسمۈرلىرى ئۈچۈن قۇرئان كەرىم تەلىماتى، ئۇيغۇر تىلى ۋە ئەدەبىياتى، شۇنداقلا شەرقىي تۈركىستان تارىخى دەرسلىرىنى تېخىمۇ سۈپەتلىك ھالەتكە كەلتۈرۈشنى نىشانلىغان [Source](https://udtsb.com/international-union-of-east-turkistan-organizations-1st-expanded-consultation-meeting-report-of-2025/). بۇ جەرياندا «ئۇيغۇر ياردەم» (Uyghur Hjelp) قاتارلىق تەشكىلاتلار بىلەن ھەمكارلىشىپ، يېڭى دەرسلىك كىتابلىرىنى تارقىتىش ۋە ئوقۇتقۇچىلارنى تەربىيەلەش كۇرسلىرىنى تەشكىللىمەكتە [Source](https://uyghurhjelp.org/annual-report-2025-uyghur-hjelp/). ئىسلامىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، ئۆز تىلى ۋە مەدەنىيىتىنى ساقلاش ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى (تۈرلۈك تىل ۋە رەڭلەرنى) قوغداش جىھادىنىڭ بىر قىسمىدۇر.

سىياسىي غەلىبە: ئامستېردام شەھەرلىك ھۆكۈمەتنىڭ «شەرقىي تۈركىستان» نامىنى ئېتىراپ قىلىشى

2025-يىلى ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى ۋە باشقا ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى ئۈچۈن تارىخىي بىر يىل بولدى. 2025-يىلى 9-ئىيۇل كۈنى، گوللاندىيەنىڭ پايتەختى ئامستېردام شەھەرلىك پارلامېنتى خىتاينىڭ «شىنجاڭ» دېگەن مۇستەملىكىچە نامىنى رەت قىلىپ، «شەرقىي تۈركىستان» نامىنى رەسمىي ئېتىراپ قىلىش ھەققىدىكى قارارنى ماقۇللىدى [Source](https://uyghurtimes.com/amsterdam-city-council-recognizes-east-turkistan-in-symbolic-support-for-uyghur-rights/). بۇ قارارنىڭ ئوتتۇرىغا قويۇلۇشىدا جەمئىيەت رەئىسى ئوبۇلقاسىم ئابدۇلئەزىز ۋە گوللاندىيەدىكى «دېنك» (Denk) پارتىيىسىنىڭ ئەزاسى سۇلايمان قويۇنجۇ قاتارلىقلارنىڭ زور كۈچ چىقارغانلىقى مەلۇم.

بۇ سىياسىي مۇۋەپپەقىيەت ياۋروپادىكى ئۇيغۇر دىياسپوراسىنىڭ سىياسىي تەسىر كۈچىنىڭ ئاشقانلىقىنى كۆرسىتىپلا قالماي، بەلكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆز زېمىنىنى ئەسلى نامى بىلەن ئاتاش ھوقۇقىنى قوغداش يولىدىكى مۇھىم بىر قەدەمدۇر. ئوبۇلقاسىم ئابدۇلئەزىز ئەپەندى بۇ ھەقتە توختىلىپ، بۇ غەلىبىنىڭ ئۇيغۇر ياشلىرىغا زور ئۈمىد ۋە ئىشەنچ ئاتا قىلغانلىقىنى تەكىتلىگەن [Source](https://turkistanpress.com/iftar-event-in-the-netherlands-expanding-political-support-doors-for-uyghurs/).

ياشلارنى سىياسىي جەھەتتىن تەربىيەلەش ۋە ئىجتىمائىي پائالىيەتلەر

ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى ياشلارنىڭ مائارىپ سۈپىتىنى ئۆستۈرۈشتە يالغۇز كىتاب بىلىملىرى بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، ئۇلارنى ياۋروپا سىياسىي سىستېمىسىغا سىڭىشىش ۋە ئاكتىپ رول ئېلىشقا يېتەكلىمەكتە. 2025-يىلى مارتتا ئۆتكۈزۈلگەن چوڭ تىپتىكى ئىپتار پائالىيىتىدە، گوللاندىيە «دېنك» پارتىيىسىنىڭ رەھبىرى ستېفان ۋان بارلې (Stephan van Baarle) ئۇيغۇر ياشلىرىنى سىياسىي جەھەتتىن تەربىيەلەش پىلانىنى ئېلان قىلدى [Source](https://turkistanpress.com/iftar-event-in-the-netherlands-expanding-political-support-doors-for-uyghurs/). بۇ پىلان بويىچە، ياشلار ھەر ئايدا بىر قېتىم سىياسىي بىلىملەر بويىچە تەربىيەلىنىپ، كەلگۈسىدە خەلقئارا سەھنىلەردە شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئاۋازى بولۇشقا تەييارلىنىدۇ.

بۇنىڭدىن باشقا، جەمئىيەت 2025-يىلى نويابىردا ئامستېردامنىڭ دام مەيدانىدا شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى كۈنىنى خاتىرىلەش پائالىيىتىنى تەشكىللەپ، ياشلارنىڭ مىللىي تارىخقا بولغان تونۇشىنى چوڭقۇرلاشتۇردى [Source](https://anticcp.nl/uyghurs-and-allied-nations-commemorate-east-turkistan-republic-day-in-amsterdam-16-11-2025/). بۇ خىل پائالىيەتلەر ياشلارنىڭ غەرب مەدەنىيىتى ئىچىدە ئۆز كىملىكىنى يوقىتىپ قويماسلىقى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ.

خەلقئارالىق ھەمكارلىق ۋە ئۈممەت بىرلىكى

ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى «خەلقئارا شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلار بىرلىكى» (IUETO) نىڭ مۇھىم بىر ئەزاسى سۈپىتىدە، دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى بىلەن زىچ ھەمكارلىق ئورناتماقتا. 2025-يىلى يانۋاردا ئىستانبۇلدا ئۆتكۈزۈلگەن كېڭەيتىلگەن مەسلىھەت يىغىنىدا، جەمئىيەت رەھبەرلىرى 2025-يىللىق ئىستراتېگىيىلىك يول خەرىتىسىنى بېكىتىشكە قاتناشتى [Source](https://udtsb.com/udtsb-2025-extended-council-meeting-was-held/). بۇ يىغىندا ئاياللار ۋە بالىلار مائارىپىنى كۈچەيتىش، ئىستىقلال تېلېۋىزىيىسى قاتارلىق تاراتقۇلار ئارقىلىق مائارىپ پروگراممىلىرىنى كېڭەيتىش قارار قىلىندى.

شۇنداقلا، 2026-يىلى 16-فېۋرال كۈنى ئىستانبۇلدا ئېلان قىلىنغان «2025-يىللىق شەرقىي تۈركىستان كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتى» نى تەييارلاش ۋە ئېلان قىلىش مۇراسىمىغا جەمئىيەت ۋەكىللىرى ئاكتىپ قاتنىشىپ، خىتاينىڭ ئىسلامغا قارشى ئۇرۇشى ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىنى پاش قىلدى [Source](https://turkistanpress.com/2025-human-rights-report-on-east-turkistan-situation-presented/). بۇ خىزمەتلەر شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى يالغۇز بىر مىللىي مەسىلە ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئورتاق دەۋاسىغا ئايلاندۇرۇش يولىدىكى تىرىشچانلىقلاردۇر.

خۇلاسە: كەلگۈسىگە نەزەر

ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى ئۆزىنىڭ 30 يىلدىن ئارتۇق تارىخىدا نۇرغۇن قىيىنچىلىقلارنى يېڭىپ، بۈگۈنكىدەك سىستېمىلىق ۋە تەسىر كۈچكە ئىگە بىر ئورگانغا ئايلاندى. جەمئىيەتنىڭ ياشلار مائارىپىغا سالغان مەبلىغى ۋە سىياسىي ساھەدىكى ئاكتىپلىقى شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ ئازادلىق ۋە كىملىك كۈرىشىنىڭ كەلگۈسىگە بولغان ئۈمىدىنى ئاشۇرماقتا.

ئىسلامىي قىممەت قاراشلارنى مىللىي مائارىپ بىلەن بىرلەشتۈرگەن بۇ جەمئىيەت، ياۋروپادىكى ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ھەم زامانىۋى بىلىملەر بىلەن قوراللانغان، ھەم ئۆز دىنى ۋە مىللىتىگە سادىق ئەۋلادلار بولۇپ يېتىشىپ چىقىشى ئۈچۈن داۋاملىق تىرىشچانلىق كۆرسەتمەكتە. ئۈممەتنىڭ بىر پارچىسى بولغان شەرقىي تۈركىستان خەلقى ئۈچۈن، بۇنداق مائارىپ ئورگانلىرىنى قوللاش ۋە كۈچەيتىش ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ مەجبۇرىيىتىدۇر.