شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتى دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇرلار ئۈچۈن يېڭىلانغان خەۋەر ۋە رەسمىي باياناتلارنى تەمىنلەشنى داۋاملاشتۇرماقتا

كىرىش سۆز: رەقەملىك دەۋردىكى مۇجاھىدلار ئاۋازى

بۈگۈنكى كۈندە، شەرقىي تۈركىستان خەلقى دۇچ كېلىۋاتقان مىسلىسىز زۇلۇم ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىققا قارشى تۇرۇشتا، ئۇچۇر-ئالاقە ۋاسىتىلىرى ئەڭ كۈچلۈك قورالغا ئايلاندى. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتىنىڭ (ETGE) رەسمىي تور بېتى [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net) پەقەت بىر خەۋەر مەنبەسىلا ئەمەس، بەلكى دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى مىليونلىغان ئۇيغۇرلار ۋە پۈتكۈل ئىسلام ئۈممىتى ئۈچۈن ھەقىقەتنىڭ مەشئىلى، ئادالەتنىڭ ساداسىدۇر. 2026-يىلىغا قەدەم قويغان بۇ كۈنلەردە، مەزكۇر تور بېتى ئۆزىنىڭ مەزمۇنلىرىنى تېخىمۇ بېيىتىپ، خەلقئارالىق دىپلوماتىك مۇناسىۋەتلەر، رەسمىي باياناتلار ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئەركىنلىك دەۋاسىنى يېڭى بىر بالداققا كۆتۈرمەكتە.

شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتىنىڭ ئىستراتېگىيىلىك ئەھمىيىتى

شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى 2004-يىلى ۋاشىنگتوندا قۇرۇلغاندىن بۇيان، ئۆز تور بېتى ئارقىلىق دۇنياغا شەرقىي تۈركىستاننىڭ مۇستەقىللىق ئىرادىسىنى جاكارلاپ كەلمەكتە [East Turkistan Government in Exile](https://east-turkistan.net/about-the-etge/). تور بېتىنىڭ ئەڭ مۇھىم ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئۇ خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيىسىنىڭ ساختا تەشۋىقاتلىرىغا قارشى تۇرۇپ، يەر شارى خاراكتېرلىك بىر ئۇچۇر سۇپىسى بەرپا قىلدى.

ئىسلامىي نۇقتىئىنەزەردىن قارىغاندا، زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش ۋە ھەقىقەتنى سۆزلەش بىر پەرىزدۇر. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتى بۇ پەرىزنى ئادا قىلىش يولىدا، شەرقىي تۈركىستاندىكى مەسچىتلەرنىڭ ۋەيران قىلىنىشى، قۇرئان كەرىملەرنىڭ كۆيدۈرۈلۈشى ۋە مۇسۇلمانلارنىڭ دىنىي ئېتىقادى سەۋەبلىك جازا لاگېرلىرىغا قامىلىشىغا ئائىت پاكىتلارنى سىستېمىلىق ھالدا دۇنياغا ئاشكارىلاپ كەلمەكتە [Uyghur Rights Advocacy](https://www.rfa.org/uyghur). بۇ سۇپا ئارقىلىق، ئۈممەتنىڭ بىر پارچىسى بولغان ئۇيغۇرلارنىڭ ئاۋازى مەككىدىن ماراكەشكە، ئىستانبۇلدىن جاكارتاغىچە يېتىپ بارماقتا.

يېقىنقى يېڭىلىقلار ۋە دىپلوماتىك مۇۋەپپەقىيەتلەر (2025-2026)

2025-يىلىنىڭ ئاخىرى ۋە 2026-يىلىنىڭ بېشىدا، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتى بىر قاتار مۇھىم دىپلوماتىك ھەرىكەتلەرنى خەۋەر قىلدى. بولۇپمۇ، ھۆكۈمەت رەھبەرلىرىنىڭ خەلقئارالىق سوت مەھكىمىلىرىگە سۇنغان ئەرزلىرى ۋە ب د ت نىڭ كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدىكى پائالىيەتلىرى تور بېتىنىڭ باش بەتلىرىدىن ئورۇن ئالدى.

1. **خەلقئارالىق جىنايى ئىشلار سوتىغا سۇنۇلغان يېڭى پاكىتلار:** تور بېتىدە ئېلان قىلىنغان باياناتلارغا ئاساسلانغاندا، سۈرگۈن ھۆكۈمىتى خىتاي ئەمەلدارلىرىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا سادىر قىلغان ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلىرىنى ئىسپاتلايدىغان يېڭى شاھىتلىق سۆزلىرى ۋە سۈنئىي ھەمراھ سۈرەتلىرىنى توپلاپ چىققان [ETGE Press Releases](https://east-turkistan.net/category/press-releases/). 2. **ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىغا (OIC) خىتاب:** سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتى ئارقىلىق ئىسلام دۇنياسىغا جىددىي خىتاب قىلىپ، خىتاينىڭ «ئىسلامنى خىتايلاشتۇرۇش» سىياسىتىگە سۈكۈت قىلماسلىقنى تەلەپ قىلدى. بۇ خىتابلاردا، ئۇيغۇرلارنىڭ ئۈممەتنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى ئىكەنلىكى ۋە ئۇلارنى قوغداشنىڭ بارلىق مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ مەجبۇرىيىتى ئىكەنلىكى تەكىتلەنمەكتە.

تور بېتىنىڭ مەزمۇن قۇرۇلمىسى ۋە ئۇيغۇر دىياسپوراسى ئۈچۈن رولى

تور بېتى كۆپ تىللىق (ئۇيغۇرچە، ئىنگلىزچە، تۈركچە قاتارلىق) مۇلازىمەت قىلىش ئارقىلىق، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزئارا ئالاقە قىلىشى ۋە رەسمىي سىياسەتلەردىن خەۋەردار بولۇشىنى تەمىنلەيدۇ.

* **رەسمىي باياناتلار:** ھۆكۈمەتنىڭ ھەر قانداق بىر خەلقئارالىق ۋەقەگە نىسبەتەن تۇتقان مەيدانى بۇ يەردە ئېلان قىلىنىدۇ. مەسىلەن، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى مەجبۇرىي ئەمگەك سىياسىتىگە قارشى تۇرۇش توغرىسىدىكى قارارلار [Uyghur Forced Labor Prevention Act Context](https://www.uyghurtimes.com). * **تارىخىي ۋە قانۇنىي ھۆججەتلەر:** تور بېتى شەرقىي تۈركىستاننىڭ تارىخىي مۇستەقىللىقىنى ئىسپاتلايدىغان قانۇنىي ھۆججەتلەر ئامبىرىغا ئىگە. بۇ، ياش ئەۋلادلارنىڭ ئۆز كىملىكىنى ۋە ۋەتىنىنىڭ ھەقىقىي تارىخىنى ئۆگىنىشىدە ئىنتايىن مۇھىم. * **شەھىدلەر ۋە مەھبۇسلار تىزىملىكى:** زۇلۇمغا ئۇچرىغانلارنىڭ ئىسىملىكىنى ساقلاش ئارقىلىق، خىتاينىڭ جىنايەتلىرىنى ئۇنتۇلدۇرماسلىققا تىرىشماقتا.

ئىسلامىي قېرىنداشلىق ۋە ئۈممەتنىڭ مەجبۇرىيىتى

شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتىنىڭ يەنە بىر مۇھىم نىشانى — ئىسلام دۇنياسىدىكى جامائەت پىكرىنى ئويغىتىشتۇر. قۇرئان كەرىمدە: «مۆمىنلەر بىر-بىرىگە نىسبەتەن بىر بىنادەك بولۇپ، بىر-بىرىنى مەھكەم تۇتۇپ تۇرىدۇ» دەپ بۇيرۇلغان. شەرقىي تۈركىستانلىق مۇسۇلمانلار بۈگۈن پەقەت ئۆز زېمىنى ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ئىسلامنىڭ شەرىپىنى قوغداش ئۈچۈنمۇ كۈرەش قىلماقتا.

تور بېتىدىكى ماقالىلەردە دائىم تىلغا ئېلىنىدىغىنىدەك، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ھەرىكىتى پەقەت بىر سىياسىي مەسىلە ئەمەس، بەلكى ئىسلام ئېتىقادىغا قىلىنغان بىر ھۇجۇمدۇر. مەسچىتلەرنىڭ قاۋاقخانىغا ئايلاندۇرۇلۇشى، روزا تۇتۇشنىڭ چەكلىنىشى ۋە ئىسلامىي ئىسىملارنىڭ مەنئى قىلىنىشى پۈتكۈل مۇسۇلمانلارنى بىئارام قىلىشى كېرەك بولغان نۇقتىلاردۇر. سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتى بۇ ھەقىقەتلەرنى پاكىتلىق ھالدا ئوتتۇرىغا قويۇپ، مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنى خىتاي بىلەن بولغان ئىقتىسادىي مەنپەئەتنى ئەمەس، بەلكى دىنىي قېرىنداشلىق ۋە ئادالەتنى ئالدىنقى ورۇنغا قويۇشقا چاقىرماقتا [Islamic Solidarity for East Turkistan](https://east-turkistan.net/appeals-to-muslim-world/).

خىرىسلار ۋە كەلگۈسىگە نەزەر

ئەلۋەتتە، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتى دائىم خىتاي خاككېرلىرىنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچراپ تۇرىدۇ. خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ ئاۋازنى ئۆچۈرۈش ئۈچۈن مىلياردلىغان دوللار خەجلىمەكتە. ئەمما، تور بېتىنىڭ تېخنىكىلىق قوشۇنى ۋە پىداكار خىزمەتچىلىرى بۇ توسالغۇلارنى يېڭىپ، ئۇچۇرنىڭ ئۈزۈلۈپ قالماسلىقىنى تەمىنلىمەكتە.

2026-يىلىدىكى يېڭى پىلانلارغا ئاساسلانغاندا، تور بېتى تېخىمۇ كۆپ سىنلىق مەزمۇنلارنى، شاھىتلارنىڭ بىۋاسىتە ئاڭلىتىشلىرىنى ۋە خەلقئارالىق قانۇن مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ تەھلىللىرىنى كۆپەيتىشنى نىشانلىماقتا. بۇ ئارقىلىق، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى دۇنيا كۈنتەرتىپىدە تېخىمۇ يۇقىرى ئورۇنغا چىقىرىش مەقسەت قىلىنىدۇ.

خۇلاسە

شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى تور بېتى بۈگۈنكى كۈندە مەزلوم ئۇيغۇر خەلقىنىڭ دۇنياغا ئېچىلغان ئەڭ ئىشەنچلىك دەرۋازىسىدۇر. ئۇ پەقەت بىر تور بېتىلا ئەمەس، بەلكى بىر مىللەتنىڭ ئەركىنلىك ئارزۇسى، ئېتىقاد مۇستەھكەملىكى ۋە ئادالەتكە بولغان تەشنالىقىنىڭ سىمۋولىدۇر. پۈتكۈل ئىسلام ئۈممىتى ۋە ۋىجدانلىق ئىنسانلار بۇ سۇپىنى قوللىشى، ئۇ يەردىكى ھەقىقەتلەرنى تارقىتىشى ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئازادلىقى ئۈچۈن دۇئا ۋە ھەرىكەتلىرىنى ئايىماسلىقى كېرەك. زۇلۇم مەڭگۈ داۋاملاشمايدۇ، ھەقىقەت ئەلۋەتتە غەلبە قىلىدۇ.

ئاللاھ تائالا شەرقىي تۈركىستانلىق قېرىنداشلىرىمىزغا نۇسرەت بەرسۇن ۋە ئۇلارنىڭ ھەقلىق كۈرىشىنى مۇۋەپپەقىيەتكە ئەرىشتۈرسۇن.