شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى مىللىي كىملىكنى ساقلاپ قېلىش ۋە ياشلارنىڭ مائارىپ سەۋىيىسىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش جەھەتتە كۆرۈنەرلىك نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى

كىرىش سۆز: زۇلۇمغا قارشى مائارىپ قورغىنى

شەرقىي تۈركىستان خەلقى ئۆز تارىخىدىكى ئەڭ ئېغىر كىرىزىسلارنىڭ بىرىنى باشتىن كەچۈرۈۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە، مۇھاجىرەتتىكى مىللىي مەۋجۇتلۇقنى ساقلاپ قېلىش كۈرىشى ھايات-ماماتلىق ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ كۈرەشنىڭ ئەڭ ئالدىنقى سېپىدە «شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى» (ETESA) تۇرماقتا. 2006-يىلى ئىستانبۇلدا قۇرۇلغان بۇ جەمئىيەت، پەقەت بىر ئىجتىمائىي تەشكىلاتلا ئەمەس، بەلكى شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ مىللىي كىملىكىنى، دىنىي ئېتىقادىنى ۋە مەدەنىيەت جەۋھەرلىرىنى قوغدايدىغان بىر مەنىۋى قورغاندۇر [ETESA Official](https://etiad.org). 2026-يىلىغا كەلگەندە، جەمئىيەت ياشلارنىڭ مائارىپ سەۋىيىسىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ۋە مىللىي كىملىكنى ئەۋلادتىن-ئەۋلادقا يەتكۈزۈش جەھەتتە تارىخىي خاراكتېرلىك نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى.

مائارىپ سىستېمىسى ۋە سۇتۇق بۇغراخان مەكتەپلىرىنىڭ رولى

شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ ئەڭ چوڭ مۇۋەپپەقىيەتلىرىدىن بىرى، سۇتۇق بۇغراخان ۋەقفى ئارقىلىق قۇرۇلغان مائارىپ تورىدۇر. بۇ مەكتەپلەر مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر پەرزەنتلىرىگە ھەم زامانىۋى پەنلەرنى، ھەم ئىسلامىي بىلىملەرنى سىستېمىلىق ئۆگىتىشنى نىشان قىلغان.

1. **ئانا تىل مائارىپى:** خىتاي تاجاۋۇزچىلىرى شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇر تىلىنى چەكلەپ، مىللىي كىملىكنى يوقىتىشقا ئۇرۇنۇۋاتقان بىر پەيتتە، جەمئىيەت تەرىپىدىن تەسىس قىلىنغان ئانا تىل سىنىپلىرى ياشلارنىڭ ئۆز تىلىدا سۆزلىيەلىشى ۋە يازالىشىغا كاپالەتلىك قىلماقتا [Uyghur Net](https://www.uyghur.net). 2. **ئىسلامىي تەربىيە:** جەمئىيەت ياشلارنى ئەھلى سۈننەت ۋەلمائەت ئەقىدىسى ئاساسىدا تەربىيەلەپ، ئۇلارنىڭ دىنىي كىملىكىنى سوتسىيالىستىك ۋە ئاتېئىستىك ئىدىيەلەردىن قوغداپ كەلمەكتە. بۇ، ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بىر پارچىسى بولغان ئۇيغۇرلارنىڭ مەنىۋى كۈچىنى ساقلاپ قېلىشتىكى ئەڭ مۇھىم قەدەم ھېسابلىنىدۇ. 3. **ئالىي مائارىپقا يېتەكلەش:** جەمئىيەت يېقىنقى يىللاردا تۈركىيە ۋە باشقا ئىسلام ئەللىرىدىكى ئۇنىۋېرسىتېتلار بىلەن ھەمكارلىشىپ، يۈزلىگەن ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىنىڭ ئوقۇش مۇكاپات پۇلىغا ئېرىشىشىگە ۋە تېببىي، قۇرۇلۇش، سىياسەت قاتارلىق مۇھىم ساھەلەردە يېتىشىپ چىقىشىغا تۈرتكە بولدى.

مىللىي كىملىكنى ساقلاپ قېلىش: ئاسسىمىلياتسىيەگە قارشى تۇرۇش

خىتاينىڭ «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» سىياسىتى پەقەت جىسمانىي جەھەتتىن يوقىتىشنىلا ئەمەس، بەلكى مەدەنىيەت ۋە كىملىك جەھەتتىن ئاسسىمىلياتسىيە قىلىشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى بۇ خەتەرگە قارشى «مىللىي روھ»نى ئويغىتىش خىزمىتىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرۇپ كەلمەكتە.

جەمئىيەت ئۇيۇشتۇرغان «شەرقىي تۈركىستان مائارىپ قۇرۇلتىيى» قاتارلىق چوڭ تىپتىكى پائالىيەتلەر، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنى بىر يەرگە جەم قىلىپ، مىللىي مەسىلىلەرنى مۇزاكىرە قىلىش ۋە ئورتاق ئىستراتېگىيە بەلگىلەش سۇپىسىغا ئايلاندى [Istiklal Media](https://www.istiklalmedia.com). بۇ خىزمەتلەر ياش ئەۋلادلارنىڭ ئۆز ۋەتىنىگە بولغان ساداقىتىنى كۈچەيتىپ، ئۇلارنى «مۇھاجىرەتتىكى غەربىي تۈركىستانلىق» ئەمەس، بەلكى «ئۆز ۋەتىنىنىڭ ئازادلىقى ئۈچۈن كۈرەش قىلغۇچى ۋارىسلار» قىلىپ يېتىشتۈرمەكتە.

ئىستىقلال تېلېۋىزىيەسى ۋە تەشۋىقات كۈچى

جەمئىيەتنىڭ قارمىقىدىكى «ئىستىقلال مېدىيا گۇرۇپپىسى» بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇرلارنىڭ دۇنياغا ئېچىلغان ئەڭ مۇھىم كۆزنىكىگە ئايلاندى. ئىستىقلال تېلېۋىزىيەسى 24 سائەتلىك پىروگراممىلىرى ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستاندىكى زۇلۇمنى پاش قىلىپلا قالماي، يەنە خەلقنىڭ دىنىي ۋە مىللىي ئېڭىنى يۇقىرى كۆتۈرىدىغان مەزمۇنلارنى تارقاتماقتا [Istiklal TV](https://www.istiklal.com.tr).

2025-ۋە 2026-يىللىرىدىكى تەرەققىياتلارغا قارىغاندا، ئىستىقلال مېدىياسى رەقەملىك سۇپىلاردا كۆپ تىللىق (تۈركچە، ئەرەبچە، ئىنگلىزچە) تەشۋىقاتنى كۈچەيتىپ، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى ئىسلام دۇنياسىنىڭ كۈنتەرتىپىگە ئېلىپ كىرىشتە زور رول ئوينىدى. بۇ، ئۈممەتنىڭ بىر گەۋدە ئىكەنلىكىنى ۋە بىر يەردە ئازاب بولسا، باشقا يەرلەردە سادا چىقىشى كېرەكلىكىنى ئەسكەرتىدىغان مۇھىم بىر قەدەم بولدى.

ئىجتىمائىي ھەمكارلىق ۋە ئۈممەت ئېڭى

جەمئىيەت پەقەت مائارىپ بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، ئىجتىمائىي ياردەم ساھەسىدىمۇ ئۈلگىلىك خىزمەتلەرنى قىلدى. تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر مۇھاجىرلارنىڭ، بولۇپمۇ يېتىم-يېسىرلار ۋە تۇل ئاياللارنىڭ تۇرمۇش قىيىنچىلىقلىرىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن تۈرلۈك ۋەقپە ۋە خەلقئارالىق ئىسلامىي ياردەم تەشكىلاتلىرى (مەسىلەن IHH) بىلەن زىچ ھەمكارلىق ئورناتتى [Anadolu Agency](https://www.aa.com.tr).

بۇ ھەمكارلىقلار ئارقىلىق، ئۇيغۇر مەسىلىسى پەقەت بىر سىياسىي مەسىلە بولۇشتىن چىقىپ، بىر ئىنسانىي ۋە ئىسلامىي مەسىلە سۈپىتىدە ئېتىراپ قىلىنىشقا باشلىدى. جەمئىيەتنىڭ يېتەكچىلىكىدە، ياشلار ئارىسىدا «ئىسلامىي قېرىنداشلىق» ۋە «ئۆزئارا ياردەم بېرىش» روھى كۈچەيدى. بۇ بولسا، يات ئەللەردە ياشاۋاتقان ياشلارنىڭ روھىي چۈشكۈنلۈككە پېتىپ قالماسلىقى ۋە ئۆز جەمئىيىتىگە پايدىلىق ئىنسانلاردىن بولۇپ يېتىشىشى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

خۇلاسە: كەلگۈسىگە بولغان ئۈمىد

شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ قولغا كەلتۈرگەن نەتىجىلىرى، بىر مىللەتنىڭ مائارىپ ۋە ئېتىقاد ئارقىلىق قانداق قىلىپ ئۆز مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاپ قالالايدىغانلىقىنىڭ جانلىق ئىسپاتىدۇر. ياشلارنىڭ مائارىپ سەۋىيىسىنىڭ ئۆسۈشى ۋە مىللىي كىملىكنىڭ چىڭ تۇتۇلۇشى، كەلگۈسىدە ئازاد ۋە مۇستەقىل شەرقىي تۈركىستاننىڭ قۇرۇلۇشى ئۈچۈن قويۇلغان پۇختا ئۇلدۇر.

ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بىر ئەزاسى سۈپىتىدە، بىز بۇ جەمئىيەتنىڭ خىزمەتلىرىنى قوللىشىمىز، ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىمىزنىڭ مائارىپ كۈرىشىگە ھەمدەم بولۇشىمىز لازىم. چۈنكى، بىلىم بىلەن قوراللانغان، ئۆز كىملىكىنى تونۇغان بىر ئەۋلادنى ھېچقانداق زالىم كۈچ يوقىتالمايدۇ. شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى بۇ ئۇلۇغۋار يولدا ئۈمىد مەشئىلىنى يېقىشنى داۋاملاشتۇرماقتا.