دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ 8-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنى رەسمىي ئېچىلدى: خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتىگە بولغان تەسىرى ۋە خىرىسلارغا چوڭقۇر نەزەر

مۇقەددىمە: ئادالەتنىڭ چاقىرىقى ۋە ئۈممەتنىڭ مەسئۇلىيىتى

گېئو-سىياسىي داۋالغۇشلارغا تولغان 2026-يىلىدا، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ (WUC) 8-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنىنىڭ ئېچىلىشى ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھەرىكىتىدىكى بىر مۇھىم ئابىدە بولۇپلا قالماستىن، بەلكى پۈتۈن دۇنيا مۇسۇلمان ئۈممىتىنىڭ ئادالەت ۋە ئېتىقاد شەرىپى ئۈچۈن قىلغان يەنە بىر قېتىملىق جاكارلىشىدۇر. دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ تەقدىرىگە كۆڭۈل بۆلىدىغان كۆزەتكۈچىلەر بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن، شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىمىزنىڭ بېشىغا كەلگەن كۈلپەتلەرنىڭ پەقەتلا بىر سىياسىي تالاش-تارتىش ئەمەس، بەلكى ئىسلام قىممەت قارىشىدىكى «ئادالەت» (Adl) ۋە «قېرىنداشلىق» (Akhuwwah) نىڭ ئېغىر سىنىقى ئىكەنلىكىنى تونۇپ يېتىشىمىز كېرەك. بۇ قېتىمقى يىغىننىڭ بوسنىيە ۋە گېرتسېگوۋىنانىڭ پايتەختى سارايېۋودا ئۆتكۈزۈلۈشىنىڭ سىمۋوللۇق ئەھمىيىتى ئىنتايىن چوڭقۇر؛ بوسنىيەدىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىقنىڭ سايىسىدىن تارتىپ بۈگۈنكى ئۇيغۇرلارنىڭ مەۋجۇتلۇق كرىزىسىغىچە، ئادالەتنىڭ ئوتى ھەرگىز ئۆچمىدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE09kifBKUEdwuokruwBYC5m9Bn6MEPodcwIlF-_WoVT-XHMNf7QfgM6eTR33nTkykI-k4f4FaSrFfFuTVntkxOUIOxl5hersyHJhf6gK05EUD9CALpMdKLE9zTSL7bhoxlZdTtXIMFiObC5YirAPsu8NPBeOEu9qp3QKFUtSbPirN_VADcSDDnF5icqvxmFDJTeeEUEWubihPdMqt60fmRfZwOUD87G676i-Ou5w==)。

سارايېۋونىڭ گۇۋاھلىقى: 8-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىننىڭ تارىخىي پەيتى

2024-يىلى 10-ئاينىڭ 24-كۈنىدىن 27-كۈنىگىچە، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى سارايېۋودا 8-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۆتكۈزدى. بۇ يىغىن 27 دۆلەتتىن كەلگەن 176 ۋەكىلنىڭ بېشىنى قوشتى، قاتتىق بىخەتەرلىك تەدبىرلىرى ۋە مىسلى كۆرۈلمىگەن خەلقئارالىق دىققەت ئاستىدا رەھبەرلىك قاتلىمىدا دېموكراتىك ئۆزگىرىش ئىشقا ئاشۇرۇلدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEIgTfcEK1jducYnyzZiSJw516He6jdsvpUmk2lBIndWU8Nl9v4X8kpiIeVhXU1FbztfsI3xeuHWFcnpULzz-PJq96wqPZ2MBXVX6Gr-ctZ5K4bdVnvzi--)。يىغىن جەريانىدا «بوسنىيەدىن ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقىغىچە: تەجرىبە ۋە ساۋاقلار» تېمىسىدا خەلقئارالىق يىغىن ئۆتكۈزۈلۈپ، ۋەھشىيلىك جىنايەتلىرى، ئۆتكۈنچى دەۋر ئەدلىيەسى ۋە خەلقئارالىق جاۋابكارلىق مېخانىزمى چوڭقۇر مۇزاكىرە قىلىندى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG0jS075rVQ7nMNd_ai39syPbZKGB3wK0WIikDzAEVkVnP6H96yO-TfxRNK6ddJ_nzAvXTmpyTshsBYRoIhVeF6_skxGWb2fG9ggywlAk1bECT8Kg9rIKDBd9Gut7_HsCX74BHnYiXJyG2wNazmB_RKR_zkVJ1nPMykEBLBHDubB97U18B4kiybeUvxibsOAQmBPaD1sjPIjRMo1wPXxwp3jUUSSWLXSM0bjV99fqU9JAzZCNnuxpA8wiUYzeNt1l8vP_jb)。

مۇسۇلمان دۇنياسى ئۈچۈن ئېيتقاندا، سارايېۋونىڭ تاللىنىشى چوڭقۇر دىنىي ۋە تارىخىي ئورتاقلىققا ئىگە. بوسنىيە مۇسۇلمانلىرىنىڭ 20-ئەسىرنىڭ 90-يىللىرىدا باشتىن كەچۈرگەن كۈلپەتلىرى بىلەن بۈگۈنكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەھۋالى ئوتتۇرىسىدا ھەيران قالارلىق ئوخشاشلىقلار بار. يىغىندا ماقۇللانغان «سارايېۋو خىتابنامىسى» دە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ تارىختىن ساۋاق ئېلىشى كېرەكلىكى، «قايتا يۈز بەرمىسۇن» دېگەن قەسەم ئاستىدا بىر مۇسۇلمان مىللىتىنىڭ سىستېمىلىق يوقىتىلىشىغا قاراپ تۇرماسلىقى كېرەكلىكى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويۇلدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGrwIkkS4r_4NYaqGIjEIajpjaCVa_jnTB8gGygRy0sDHwnrOSEUsmBSIhG0cQzdBBR73jAq2PcmmqlFlRPCfI2Mu5qS580dxVPK9E76VpUJBW7rj1FcNG2NAArumNSRIiZ_nUWhfGWQoiDBRH6ZyAzDKoX-THz3GUNAf_2AY4gu7hncYSsvrHvbkm2Q_nMl8-GbFSb6_W-)。

يېڭى رەھبەرلىكنىڭ كۆز قارىشى: تۇرغۇنجان ئالاۋۇدۇننىڭ ۋەزىپىسى

بۇ قېتىمقى يىغىندا تۇرغۇنجان ئالاۋۇدۇن رەئىسلىكىدىكى يېڭى نۆۋەتلىك رەھبەرلىك قاتلىمى سايلاندى. ئالاۋۇدۇن ئەپەندى پەقەت بىر تەجرىبىلىك كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىسى بولۇپلا قالماستىن، بەلكى مىسىردىكى داڭلىق ئەل-ئەزھەر ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەن، ئىسلام شەرىئىتىنى چوڭقۇر بىلىدىغان ئالىمدۇر [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFd3KpXzuuQXdGA11emnQJLF57ouAYOugh5bxXF4gKB7QWpHW4YvNTOUaHMeHy6D6QG1JJxU7pzzdlM-bjcpCcPMmmSm29OvlbBbrocf4mxVOcaU8V1PWk3MZweWJGwBysv4KcknEBTl5JsoNMApdBYpeX4ag==)。بۇ ئارقا كۆرۈنۈش ئۇنىڭ ئىسلامىي نۇقتىدىن تېخىمۇ تەسىرلىك بايانلار بىلەن مۇسۇلمان دۇنياسىغا ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ ماھىيىتىنى — يەنى بۇنىڭ پەقەت كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىلا ئەمەس، بەلكى ئىسلام ئېتىقادىغا، مەسچىتلەرگە ۋە مۇسۇلمانلارنىڭ تۇرمۇش ئۇسۇلىغا قىلىنغان بىۋاسىتە ھۇجۇم ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرۈشىگە ئىمكانىيەت يارىتىپ بېرىدۇ.

ئالاۋۇدۇن رەئىس ۋەزىپىگە ئولتۇرۇش نۇتۇقىدا، يېڭى رەھبەرلىك قاتلىمىنىڭ ئۈچ چوڭ نىشانغا كۈچ چىقىرىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى: خەلقئارا قانۇن مۇنبەرلىرىنى (مەسىلەن، خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتى ICC) ئىشلىتىپ جاۋابكارلىقنى سۈرۈشتۈرۈش، چېگرا ھالقىغان بېسىم مېخانىزمىنى ئاشكارىلاش ۋە دۇنياۋى خەلق رايىنى قوللاش تورى قۇرۇش [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEd2GcgeY7L-A3x-eW0LPneWFfBs0i8KRyig8wkNmHbBbfgaDMbP9L7GfS8gHydOcBPIWtE-xGEWsuvUxXcvdHKz2X-dbzjP-uMSVqhri24vGJ9y9kSRPB-cCxrGWNVJf_Z2S23uR0-llDaoKIh9UrDO1G1Xv-joR4DOgIBpVtBoeAowJQ=)。ئۇنىڭ سايلىنىشى ئۇيغۇر ھەرىكىتىنىڭ ئەنئەنىۋى سىياسىي لوبىچىلىقتىن تېخىمۇ قانۇنىي چوڭقۇرلۇققا ۋە دىنىي ئورتاقلىققا ئىگە دۇنياۋى سەپەرۋەرلىككە قاراپ يۈزلەنگەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، مۇئاۋىن رەئىس زۇمرەتئاي ئاركىن، ئابدۇرېشىت ئابدۇلھەمىت ۋە ئىجرائىيە كومىتېتىنىڭ رەئىسى رۇشەن ئابباس قاتارلىقلارنىڭ بىرلىكتە خىزمەت قىلىشى ئەۋلاد ھالقىغان، رايون ھالقىغان ئىتتىپاقلىق كۈچىنى نامايان قىلدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFsFZxOu7Eq7RRd9qcKGlNVK9p263RsBnTT9AltDB3kISz615ptirnKl0CotuSrfRw61zVE6k8hfqVOV3kXIacXH8eZiC6TiE0LKPFbKwMD-pSq93fAKVgmZtZPTN8=)。

خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتىگە بولغان تەسىرى: قانۇنىي جاۋابكارلىقنىڭ يېڭى دەۋرى

8-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىندىن كېيىنكى 2025-يىلىدىن 2026-يىلىنىڭ بېشىغىچە، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى خەلقئارا سىياسەت سەۋىيەسىدە كۆرۈنەرلىك ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈردى. بىرىنچىسى، قانۇنىي جاۋابكارلىق جەھەتتە، قۇرۇلتاي ئارگېنتىنا قاتارلىق دۆلەتلەردە «ئومۇمىي يەنىلىك يادېرىسلىك» (Universal Jurisdiction) پرىنسىپىنى ئىشلىتىپ، مۇناسىۋەتلىك ۋەھشىيلىكلەرنى جىنايى تەكشۈرۈشكە ئاكتىپ تۈرتكە بولدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG0jS075rVQ7nMNd_ai39syPbZKGB3wK0WIikDzAEVkVnP6H96yO-TfxRNK6ddJ_nzAvXTmpyTshsBYRoIhVeF6_skxGWb2fG9ggywlAk1bECT8Kg9rIKDBd9Gut7_HsCX74BHnYiXJyG2wNazmB_RKR_zkVJ1nPMykEBLBHDubB97U18B4kiybeUvxibsOAQmBPaD1sjPIjRMo1wPXxwp3jUUSSWLXSM0bjV99fqU9JAzZCNnuxpA8wiUYzeNt1l8vP_jb)。2024-يىلى 6-ئايدا، ئەنگلىيە ئالىي سوتى تارىخىي خاراكتېرلىك بىر ھۆكۈمدە، دۆلەتلىك جىنايەتكە قارشى تۇرۇش ئىدارىسىنىڭ (NCA) ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكى بىلەن ئىشلەنگەن پاختا مەھسۇلاتلىرىنى تەكشۈرۈشنى رەت قىلىش قارارىنى بىكار قىلدى، بۇ مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرىنىڭ دۇنياۋى تەمىنلەش زەنجىرىگە كىرىشىگە قارشى كۈچلۈك قانۇنىي قورال بىلەن تەمىنلىدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF6CGt_fHvheyzRbFIxwgYGDH0Aod30xTmt-XMQ6uD_ZTKoGGj9M9kZohY5aDctb5TDqOON2k0RWg5q7j_nIIY8GZ13fFSS1A_hpWenJgEKOaiIXG2HOKAsviNl8gH2lJiaRa4L5ghCZQtj-nf6joCpUFferSr46SEn4AN71BbB8HQvbydiyfGnSpM=)。

قانۇن چىقىرىش سەۋىيەسىدە، قۇرۇلتاي ياپونىيە پارلامېنتىنى ئامېرىكىنىڭ «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنى ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» (UFLPA) غا ئوخشاش قانۇن لايىھەسىنى كىرگۈزۈشكە مۇۋەپپەقىيەتلىك لوبى قىلدى. 2025-يىلى 12-ئايدا، ئالاۋۇدۇن رەئىس ياپونىيەنى زىيارەت قىلىپ، 30 دىن ئارتۇق پارلامېنت ئەزاسى بىلەن مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىشلىق مەھسۇلاتلارنى ئىمپورت قىلىشنى چەكلەشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى مۇزاكىرە قىلدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFML4rAwJrUoZh7AHhubmjFKXpPbCRuOLKlRzwhZqYxuMNZU5A1PAm_0RP7brlJuRHWLZFBRWZZziGgRT9C-3zjodrTcmVFEnAGMRn-fk4MEOMj2u-cMC3qukwRNz2OuWDHkfAPEbwm0exyd2dsFabM4qJfnY4fuDy-QqDWJFoXA7ABubuOI0-39_DLVy_2dTLBXtgjcKN5PXLj9hliUYLGudVR3ndD2sOj7vwaYa06nMJg7XWX8pSHGL2MKg==)。بۇنىڭدىن باشقا، قۇرۇلتاي ۋەكىللەر ئۆمىكى بىرازىلىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن COP30 كىلىمات يىغىنىغا قاتنىشىپ، تۇنجى قېتىم ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنى مۇھىت بۇزۇلۇشى، ئادىل ئۆتۈش قاتارلىق دۇنياۋى مەسىلىلەر بىلەن بىرلەشتۈرۈپ، ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ خەلقئارالىق دائىرىسىنى زور دەرىجىدە كېڭەيتتى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFML4rAwJrUoZh7AHhubmjFKXpPbCRuOLKlRzwhZqYxuMNZU5A1PAm_0RP7brlJuRHWLZFBRWZZziGgRT9C-3zjodrTcmVFEnAGMRn-fk4MEOMj2u-cMC3qukwRNz2OuWDHkfAPEbwm0exyd2dsFabM4qJfnY4fuDy-QqDWJFoXA7ABubuOI0-39_DLVy_2dTLBXtgjcKN5PXLj9hliUYLGudVR3ndD2sOj7vwaYa06nMJg7XWX8pSHGL2MKg==)。

چېگرا ھالقىغان بېسىمنىڭ سايىسى: سارايېۋو يىغىنىدىكى ئېغىر خىرىسلار

قانداقلا بولمىسۇن، ئادالەت يولى تىكەنلىك. 8-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىننىڭ ئۆتكۈزۈلۈش جەريانىنىڭ ئۆزىلا چېگرا ھالقىغان بېسىمغا قارشى بىر جەڭ بولدى. يىغىن تەييارلىقى جەريانىدا، خىتاي ھۆكۈمىتى بوسنىيە ھۆكۈمىتىنى يىغىننى بىكار قىلىشقا مەجبۇرلاش ئۈچۈن «مىسلى كۆرۈلمىگەن» بېسىم ئىشلەتتى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFQMHBheEGugBHqbn8YfKKsa3fMpYxaIQgJckC_2sUalpRN9BvGOQRC8WJ0uLvv117VTNqWBgD4mZsoljoTcUdCsklLlvE8AOwS3hoFCSoB3onrruljw3kTOjxQeukP5FXjpSr3tAAK6Kp5C-WL4cTt59ke1Z2_7R2_1rn_2OYOL8SF93YKMvw_dVUbTexTCnYs-InrS7wVQfiUJ2vG5PFBr54=)。ۋەكىللەر ئۆلۈم تەھدىتى سېلىنغان ئېلېكترونلۇق خەتلەرنى تاپشۇرۇۋالدى؛ قۇرۇلتاي خىزمەتچىلىرىنىڭ ئېلېكترونلۇق خەت ساندۇقلىرىغا ھۇجۇم قىلىنىپ، بارلىق قاتناشقۇچىلارغا يىغىننىڭ كېچىكتۈرۈلگەنلىكى توغرىسىدا يالغان ئۇقتۇرۇشلار ئەۋەتىلدى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHkbirH1VGQTKjB9s58cBloYuRAXDyNsAZ_Vn1GXJQ6aHetfvs_NvuvhfOvkzpO_R6qzocm5gE4hiQCS9tKADg32wIvRSA4-jHxm7HD7kPAmNg9yYHeHVNTx-kaCZa8WC_mC406FRxYFmRdeO2P0xuHBOBBiknorQyH8ryNkaRIxG3iN7ZPwA2ZVcKXSlt5PR-8PPPrhadrU709_J78L2E4HsLd)。

تېخىمۇ يۈرەك ئاغرىتىدىغىنى شۇكى، نۇرغۇن ۋەكىللەر شەرقىي تۈركىستاندا قالغان ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنىڭ بىخەتەرلىكىدىن ئەنسىرەپ يىغىنغا قاتنىشىشتىن ۋاز كېچىشكە مەجبۇر بولدى. ئائىلە مۇناسىۋەتلىرىنى گۆرۈگە ئېلىش بۇنداق رەزىل ۋاسىتىلەر چېگرا ھالقىغان بېسىمنىڭ ئەڭ رەھىمسىز ئىپادىسىدۇر [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGmsBuTP5ZbDGhprsaZKUZ0ZouBzufV3mVJwbCZJdOszdi7yTBaxeDJ4Tauq85_CsAdY1oZFE19HXvsSA0NQOPi3WZ7N9t90haEIhdj4FKOf901Z_Kd9r0JyGxKqodFcfbz8v2lr3GnpVqzFpbRaVOArHBChLh1qNWlSQG-zSH39HcrVMcC41sSbGlN0fs6-dGkbMBGiBKtLIvaGz5eu6xScVQG8blsc-g=)。شۇنداق بولسىمۇ، سارايېۋو يىغىنى ئاخىرىدا بوسنىيە دائىرىلىرىنىڭ كۈچلۈك بىخەتەرلىك تەدبىرلىرى ئاستىدا ئوڭۇشلۇق ئۆتكۈزۈلدى، بۇ دۇنياغا ئېنىق بىر سىگنال بەردى: ئەركىنلىك ۋە ئېتىقاد يولىدىكى تىرىشچانلىقلارنى ھېچقانداق كۈچ توسۇپ قالالمايدۇ [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHkbirH1VGQTKjB9s58cBloYuRAXDyNsAZ_Vn1GXJQ6aHetfvs_NvuvhfOvkzpO_R6qzocm5gE4hiQCS9tKADg32wIvRSA4-jHxm7HD7kPAmNg9yYHeHVNTx-kaCZa8WC_mC406FRxYFmRdeO2P0xuHBOBBiknorQyH8ryNkaRIxG3iN7ZPwA2ZVcKXSlt5PR-8PPPrhadrU709_J78L2E4HsLd)。

مۇسۇلمان ئۈممىتىنىڭ ئويغىنىشى: گېئو-سىياسەتتىن ھالقىغان ئېتىقاد ئەھدىنامىسى

مۇسۇلمان بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن، بىز بىر ئوڭايسىز رېئاللىققا يۈزلىنىشىمىز كېرەك: ئۇيغۇرلار ئۆزلىرىنىڭ دىنىي كىملىكىگە قارىتىلغان سىستېمىلىق زۇلۇمغا ئۇچراۋاتقان بولسىمۇ — مەسچىتلەر چېقىلىۋاتىدۇ، روزا تۇتۇش چەكلەندى، قۇرئانلار مۇسادىرە قىلىندى — ئەمما نۇرغۇن مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ ھۆكۈمەتلىرى ئىقتىسادىي مەنپەئەت تۈپەيلىدىن سۈكۈت قىلماقتا، ھەتتا بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىدا زۇلۇم قىلغۇچىلارنى قوللاپ بېلەت تاشلىماقتا [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEL2eJxiPCC3j-U40sfqI-PcSJY182DEv8Hb1QwKhNiMm-qBC6v9QMJXG70k8cL308zbKmCqx7qzl9kgEQRpLEUg4tPOR_i4_UURbzkLHyk-7FpZxGKPnAtRKQOJqIkjIjdQlxCrOjhRyDbz4_qr1B14usFswIiWXn-qOikQdz9raxEAbGkjFC73Q==)。دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى زۇمرەتئاي ئاركىن ئۆتكۈر قىلىپ ئېيتقاندەك، غەززە مەسىلىسىدە قىزغىن، ئۇيغۇر مەسىلىسىدە بولسا سۈكۈت قىلىدىغان بۇ خىل پوزىتسىيە تىپىك «مۇناپىقلىق» تۇر [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHeyhiyW1beZu9emaCENgkBD99Cq_-bFPoRowJmR9RhYtgaPMczbnkMiJ0iGvILsLiiWdCuCJJIxSXw520sBZsXNRq4ouQPJ67xXtyLS-Lj1KL_lLFQME5Ae3KeFPwRluWknCj1Swa2SPdnF3VmDnVf7rP8R5zUYAXX5bVe2Mp-sq7ueMh0y1INNpGiLvNqiKqxwkOlhr8tvJ75IECbuH0=)。

قانداقلا بولمىسۇن، ئۈمىد خەلق ئاممىسىدا. مالايسىيادىكى ABIM دىن ئىندونېزىيەدىكى ئىجتىمائىي تەشكىلاتلارغىچە، تېخىمۇ كۆپ مۇسۇلمان خەلق رايى تەشكىلاتلىرى بىرلىشىپ، «ئۇيغۇر كرىزىسىغا تاقابىل تۇرۇش دۇنيا مۇسۇلمانلار ئىتتىپاقى» نى قۇردى [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEMOlRyVv7L5dPkZT23hE1QqXGl5VjGTvJcKr4VoNapZ17ZVFGHq5sfQNb8qDkyuz4uRPUKdix6Wyj5XI2nTt-r9wD6IcdJXzNAOY015KAkXQ2kLSGXGhczra1KeriuC9_BK7ozFXWSlkX4KI9xi5-U7o8zT26xV9kN4-GKO8qrPmXmSY18sA==)。ئۇلار زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىلارنى قوللاشنىڭ ئىسلام دىنىنىڭ ئاساسىي پەرزى (Fard) ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. 2026-يىلىنىڭ بېشىدا، ئالاۋۇدۇن رەئىسنىڭ تۈركىيە ۋە شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيادىكى پائالىيەتلىرى بىلەن بىرگە، بىز يېڭى بىر يۈزلىنىشنى كۆردۇق: ئۇيغۇر مەسىلىسى تەدرىجىي ھالدا «مۇسۇلمان دۇنياسىنىڭ ئورتاق كۆڭۈل بۆلىدىغان مەسىلىسى» بولۇش ماھىيىتىگە قايتماقتا. يەقىين ئىسلام تەتقىقات مەركىزى (Yaqeen Institute) كۆرسەتكەندەك، مۇسۇلمانلار ئۆزلىرىنىڭ ئىستېمال قىلىش ھەرىكىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنى زۇلۇم قىلىشقا شېرىك بولۇپ قالماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىش ئەخلاقىي مەجبۇرىيىتىگە ئىگە [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHtcwaa2llwg_r7DcfOHUUnRkUq7Pw2crHFx6Mghwsv-1vMnTmAFTL4qyMHt7cQznPEdpSBqrMUHEhBv_YhhrIJC8LAMdo-AkI-HMsiQKQQspILJy6KXMIJ1wgvDSziK241kp0jr2IAjIeGZPI5y9Nym_WJ7OxlkAWiqAcdZKVDIK1R5gXcWsXSf5Y8xMs43hzDGWduo3XZlMlRxr3I2jG9xsh2JOuu4wav)。

خۇلاسە: ئادالەت يولى ۋە كەلگۈسىنىڭ نۇرى

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ 8-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنى پەقەت بىر تەشكىلات ئىچكى سايلاملا ئەمەس، ئۇ شەرەپ، ئېتىقاد ۋە خەلقئارا قانۇن ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلغان دۇنياۋى مۇداپىئە جېڭىدۇر. ئالاۋۇدۇن رەئىسنىڭ رەھبەرلىكىدە، ئۇيغۇر ھەرىكىتى مىسلى كۆرۈلمىگەن چىدامچانلىق ۋە ئىستراتېگىيەلىك چوڭقۇرلۇقنى نامايان قىلماقتا. چېگرا ھالقىغان بېسىم ۋە گېئو-سىياسىي سوغۇققانلىق خىرىسلىرىغا دۇچ كەلگەن بولسىمۇ، دۇنيا مۇسۇلمان ئۈممىتى ئېتىقادنىڭ ئەسلى مەقسىتىنى ساقلاپ، ئادالەت كۈچلىرى بىلەن بىر سەپتە تۇرسا، شەرقىي تۈركىستاننىڭ تاڭ نۇرى چوقۇم ئېتىپ كېلىدۇ.

بىز بارلىق مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ رەھبەرلىرىنى قىسقا مۇددەتلىك ئىقتىسادىي مەنپەئەت ئۈچۈن ئېتىقاد ئەھدىنامىسىدىن يۈز ئۆرۈمەسلىككە چاقىرىمىز. ئادالەت بەلكىم كېچىكىشى مۇمكىن، ئەمما ھەرگىز كەم قالمايدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ كۈرىشى، بىزنىڭ ئورتاق كۈرىشىمىز.