شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى ياۋروپادىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ھەق-ھوقۇقىنى قوغداش ۋە مەدەنىيەت مىراسلىرىنى ساقلاپ قېلىش يولىدا يېڭى پائالىيەتلەرنى باشلىدى

كىرىش سۆز: زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش ۋە ئۈممەتنىڭ مەسئۇلىيىتى

بۈگۈنكى كۈندە، شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى دۇچ كېلىۋاتقان ئېغىر زۇلۇم ۋە كىملىك قىرغىنچىلىقى پۈتۈن ئىسلام ئۈممىتىنىڭ يۈرىكىنى ئەزمەكتە. خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيىسىنىڭ ئىسلام دىنىنى «خىتايلاشتۇرۇش» نامى ئاستىدا ئېلىپ بېرىۋاتقان مەسجىدلەرنى چېقىش، قۇرئان كەرىمنى چەكلەش ۋە دىنىي ئۆلىمالارنى تۇتقۇن قىلىش سىياسەتلىرىگە قارشى، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى ئۆزلىرىنىڭ سىياسىي ۋە مەدەنىيەت كۈرىشىنى تېخىمۇ يۇقىرى پەللىگە كۆتۈرمەكتە. بۇ جەھەتتە، شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى (Svenska Uyghur Kommittén) ياۋروپادىكى ئەڭ ئاكتىپ تەشكىلاتلارنىڭ بىرى سۈپىتىدە، 2026-يىلى كىرگەندىن بۇيان ئۇيغۇرلارنىڭ ھەق-ھوقۇقىنى قوغداش ۋە ئىسلامىي مەدەنىيەت مىراسلىرىنى ساقلاپ قېلىش يولىدا بىر يۈرۈش يېڭى پائالىيەتلەرنى باشلىدى [Scandasia](https://scandasia.com/tag/the-swedish-uyghur-committee-suc/).

سىياسىي تەشۋىقات ۋە شىۋېتسىيە ھۆكۈمىتىگە قىلىنغان مۇراجىئەتلەر

شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى يېقىنقى ئايلاردا شىۋېتسىيە پارلامېنتى (Riksdag) ۋە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىكى بىلەن بولغان ئالاقىسىنى كۈچەيتتى. 2025-يىلى ئۆكتەبىردە شىۋېتسىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى مارىيا مالمېر ستېنېرگاردنىڭ خىتاي ئەمەلدارلىرى بىلەن ئۆتكۈزگەن سۆھبىتى ھارپىسىدا، شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى ۋە شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتى بىرلىكتە بايانات ئېلان قىلىپ، شىۋېتسىيە ھۆكۈمىتىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنى رەسمىي تونۇشقا چاقىردى [East-Turkistan.net](https://east-turkistan.net/east-turkistan-government-in-exile-urges-sweden-to-condemn-chinas-genocide-during-upcoming-meetings/).

بۇ چاقىرىقتا تۆۋەندىكى نۇقتىلار ئالاھىدە تەكىتلەندى: 1. **مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى تۇرۇش:** خىتاينىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك ئارقىلىق ئىشلەپچىقارغان مەھسۇلاتلىرىنىڭ شىۋېتسىيە بازارلىرىغا كىرىشىنى چەكلەش. 2. **ئائىلە بىرلىكىنى قوغداش:** بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇر بالىلىرىنىڭ ئائىلىسىدىن ئايرىۋېتىلىپ، خىتاي لاگېرلىرىدا ئاسسىمىلياتسىيە قىلىنىشىغا خاتىمە بېرىش. 3. **دىنىي ئەركىنلىك:** ئۇيغۇرلارنىڭ ئىسلامىي ئېتىقادى ۋە دىنىي پائالىيەتلىرىگە قويۇلغان چەكلىمىلەرنى بىكار قىلىش [Muslim Network TV](https://muslimnetwork.tv/exiled-east-turkistan-leaders-urge-sweden-to-confront-china-over-uyghur-genocide/).

دۆلەت ھالقىغان بېسىم ۋە جاسۇسلۇققا قارشى كۈرەش

شىۋېتسىيەدىكى ئۇيغۇر جەمئىيىتى پەقەت سىياسىي تەشۋىقات بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، يەنە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ شىۋېتسىيە تۇپرىقىدىكى دۆلەت ھالقىغان بېسىمىغا (Transnational Repression) قارشى ئاكتىپ پائالىيەت ئېلىپ بارماقتا. 2025-يىلى ئاپرېلدا، شىۋېتسىيە ساقچى تەرەپ بىر كىشىنى ئۇيغۇر جەمئىيىتى ئەزالىرى ئۈستىدىن خىتاي ئاخبارات ئورگانلىرىغا جاسۇسلۇق قىلىش گۇمانى بىلەن قولغا ئالدى [Scandasia](https://scandasia.com/tag/the-swedish-uyghur-committee-suc/). بۇ ۋەقە شىۋېتسىيەدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ بىخەتەرلىك ئەندىشىسىنى تېخىمۇ ئاشۇردى.

نىجات تۇرغۇنغا ئوخشاش پائالىيەتچىلەرنىڭ يېتەكچىلىكىدە، جەمئىيەت ئەزالىرى شىۋېتسىيە بىخەتەرلىك ئورگانلىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ، خىتاينىڭ تەھدىتلىرىدىن مۇداپىئەلىنىش بويىچە يېڭى يېتەكچى پىلانلارنى تۈزۈپ چىقتى [Tibet Office](https://tibetoffice.ch/nijat-turghun-geneva-forum-2023/). بۇ پائالىيەتلەر مۇھاجىرەتتىكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆز ھوقۇقىنى قوغداش ۋە زالىم كۈچلەرنىڭ سىڭىپ كىرىشىگە قارشى تۇرۇشتىكى ئىرادىسىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە.

مەدەنىيەت ۋە تىل مىراسلىرىنى ساقلاپ قېلىش: «ئانا تىل» مەكتەپلىرى

خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇر تىلىنى مائارىپ ۋە ئىجتىمائىي تۇرمۇشتىن سىقىپ چىقىرىشىغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن، شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى ئۆزلىرىنىڭ مەدەنىيەت پائالىيەتلىرىنى كېڭەيتتى. شىۋېتسىيە پېن (Swedish PEN) كۇلۇبى 2025-يىلى دېكابىردا ئېلان قىلغان دوكلاتىدا، ئۇيغۇر تىلى ۋە ئەدەبىياتىنىڭ خىتاي تەرىپىدىن سىستېمىلىق يوقىتىلىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى [PEN International](https://www.pen-international.org/news/swedish-pen-releases-new-report-on-systematic-human-rights-violations-in-xinjiang-china).

بۇنىڭغا جاۋابەن، شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى ستوكھولم ۋە باشقا شەھەرلەردە ئۇيغۇر ئانا تىل مەكتەپلىرىنى تېخىمۇ جانلاندۇردى. بۇ مەكتەپلەردە پەقەت تىللا ئۆگىتىلىپ قالماي، يەنە ئۇيغۇرلارنىڭ ئىسلامىي ئەخلاقى، تارىخى ۋە ئەنئەنىۋى قىممەت قاراشلىرى ياش ئەۋلادلارغا سىڭدۈرۈلمەكتە. بۇ پائالىيەتلەر ئۈممەتنىڭ كەلگۈسى بولغان ياشلارنىڭ ئۆز كىملىكىنى ئۇنتۇپ قالماسلىقى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم ئىستراتېگىيىلىك ئەھمىيەتكە ئىگە.

خەلقئارالىق ھەمكارلىق ۋە ئىسلام دۇنياسىنىڭ سۈكۈتىگە خىرىس

2026-يىلى فېۋرالدا، ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى (CUS) ۋە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋەكىللىرى خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىك باشلىقلار يىغىنىغا (IRF Summit 2026) قاتنىشىپ، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ دىنىي جەھەتتىن بېسىمغا ئۇچراۋاتقانلىقىنى يەنە بىر قېتىم دۇنيا كۈن تەرتىپىگە ئېلىپ كەلدى [Uyghur Study](https://uyghurstudy.org/cus-participation-at-the-irf-summit-2026-elevating-uyghur-religious-freedom/). شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى بۇ خەلقئارالىق ھەرىكەتلەرنىڭ ياۋروپادىكى مۇھىم بىر ھالقىسى سۈپىتىدە، بولۇپمۇ ئىسلام دۇنياسىدىكى دۆلەتلەرنىڭ خىتاي بىلەن بولغان ئىقتىسادىي مەنپەئەتى سەۋەبىدىن سۈكۈت قىلىشىنى تەنقىد قىلىپ كەلمەكتە.

ئىسلامىي نۇقتىئىنەزەردىن قارىغاندا، بىر مۇسۇلماننىڭ زۇلۇمغا ئۇچرىشى پۈتۈن ئۈممەتنىڭ ئاغرىقىدۇر. شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى ئۆز پائالىيەتلىرى ئارقىلىق، غەرب دۆلەتلىرىدىكى مۇسۇلمان جەمئىيەتلىرىنى سەپەرۋەر قىلىپ، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى پەقەت بىر سىياسىي مەسىلە ئەمەس، بەلكى بىر ئېتىقاد ۋە ئىنسانىيەت مەسىلىسى سۈپىتىدە تونۇتماقتا [Justice For All](https://www.justiceforall.org/save-uyghur/justice-for-alls-save-uyghur-campaign-responds-to-un-experts-alarm-on-forced-labor-in-china-occupied-east-turkistan/).

ياشلار قۇرۇلتىيى ۋە كەلگۈسى پىلانلار

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 2026-يىلى مايدا ميۇنخېندا ئۆتكۈزۈلىدىغان «ئۈچىنچى نۆۋەتلىك ئۇيغۇر ياشلار قۇرۇلتىيى» غا تەييارلىق قىلماقتا [Uyghur News](https://uygurnews.com/february-2026-uygur-news/). شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى بۇ قۇرۇلتايغا شىۋېتسىيەدىن بىر تۈركۈم ئاكتىپ ياشلارنى ئەۋەتىشنى پىلانلىغان بولۇپ، بۇ ئارقىلىق ياۋروپادىكى ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ سىياسىي ئېڭىنى ئۆستۈرۈش ۋە ئۇلارنى كەلگۈسىدىكى رەھبەرلىك رولىغا تەييارلاشنى مەقسەت قىلىدۇ.

بۇ يېڭى پائالىيەتلەرنىڭ يادروسى — «ئۈمىدنى يوقاتماسلىق» ۋە «ھەقىقەتنى سۆزلەش» تىن ئىبارەت. خىتاينىڭ غايەت زور ئىقتىسادىي ۋە ھەربىي كۈچىگە قارىماي، شىۋېتسىيەدىكى بىر تۈركۈم مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆز كىملىكى ۋە ئېتىقادى ئۈچۈن قىلىۋاتقان بۇ كۈرىشى، پۈتۈن دۇنيادىكى مەزلوم خەلقلەر ئۈچۈن بىر ئۈلگىدۇر.

خۇلاسە

شىۋېتسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ 2026-يىلىدىكى يېڭى پائالىيەتلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ سىياسىي، مەدەنىيەت ۋە دىنىي ھوقۇقىنى قوغداشتا مۇھىم بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. خىتاينىڭ دۆلەت ھالقىغان جاسۇسلۇق ھەرىكەتلىرى ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىغا قارشى تۇرۇش، شۇنداقلا ياش ئەۋلادلارنى ئىسلامىي ۋە مىللىي كىملىك بىلەن تەربىيىلەش بۇ جەمئىيەتنىڭ ئەڭ مۇھىم ۋەزىپىسىدۇر. ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بىر پارچىسى بولغان ئۇيغۇرلارنىڭ بۇ ھەققانىي كۈرىشى، ئاخىرىدا چوقۇم غەلىبە قىلىدۇ، چۈنكى زۇلۇم مەڭگۈ داۋاملاشمايدۇ [Fair Observer](https://www.fairobserver.com/region/asia_pacific/sweden-leads-the-way-on-uighur-rights/).