ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى يېقىندا ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارالىق مۇھاكىمە يىغىنىدا چەت ئەلدىكى مىللىي مەدەنىيەتنى قوغداش ۋە كۆپ تىللىق ئوقۇتۇش سىستېمىسىنىڭ كەلگۈسى تەرەققىيات يۆنىلىشىنى چوڭقۇر مۇھاكىمە قىلدى

كىرىش سۆز: يەر شارىلىشىش دولقۇنىدا ئېتىقادنىڭ ئۇچقۇنىنى قوغداش

2026-يىللىق ئەتىيازلىق خەلقئارا مائارىپ ساھەسىدە، چوڭقۇر ئەھمىيەتكە ئىگە بىر قېتىملىق مۇھاكىمە يىغىنى دۇنيا مۇسۇلمانلار جامائىتىنىڭ (ئۈممەت) يۇقىرى دىققىتىنى قوزغىدى. ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى (European East Turkestan Education Association, EETA) تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل شەھىرى ۋە ياۋروپادىكى كۆپلىگەن شۆبە مەيدانلىرىدا «چەت ئەلدىكى مىللىي مەدەنىيەتنى قوغداش ۋە كۆپ تىللىق ئوقۇتۇش سىستېمىسىنىڭ كەلگۈسى تەرەققىياتى» تېمىسىدا خەلقئارالىق مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزدى. بۇ قېتىمقى يىغىن ئۆتكەن ئون يىلدىكى چەت ئەلدىكى ئۇيغۇر مائارىپ تەجرىبىلىرىنى خۇلاسىلەپلا قالماي، بەلكى كۈنسېرى ئېغىرلىشىۋاتقان مەدەنىيەت سىڭدۈرۈش بېسىمى ئالدىدا، مۇسۇلمان مىللەتلەرنىڭ يىلتىزىنى قوغداش ئۈچۈن تۈزۈلگەن ئىستراتېگىيەلىك پىلاننامىدۇر. مۇسۇلمانلار جامائىتىنىڭ بىر ئەزاسى بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن، بىز تىل ۋە مەدەنىيەتنىڭ يوقىلىشىنىڭ مىللەت ئۈچۈن بىر پاجىئە بولۇپلا قالماي، ئىسلام مەدەنىيىتىنىڭ كۆپ خىللىقى ئۈچۈنمۇ غايەت زور زىيان ئىكەنلىكىنى چوڭقۇر ھېس قىلىمىز. قۇرئان كەرىمدە ئېيتىلغاندەك: «ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ يارىتىلىشى، تىللىرىڭلارنىڭ ۋە رەڭلىرىڭلارنىڭ ئوخشاش بولماسلىقى ئاللاھنىڭ (قۇدرىتىنىڭ) ئالامەتلىرىدىندۇر» (30:22). ئانا تىل ۋە مىللىي مەدەنىيەتنى قوغداش پەقەت دۇنيالىق مەسئۇلىيەت بولۇپلا قالماي، بەلكى ئاللاھ بىزگە يۈكلىگەن «خەلىپىلىك» ۋەزىپىسىنى ئادا قىلىشنىڭ مۇھىم بىر قىسمىدۇر [idsb.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG4lBJ5tP07JoIZgRxpy7lNcQ4yK_dHurRuOMHHC3lvttuelFS3ku76bS6_TLnPx3NMozzxzpvsvUrA7OHg6g0JXCfKpWRB6Bn1bl3JmN_HtX6ZMIG4o-mwsR0Rklq-k22DE5YouFtCXxGhur54taerLMbBh0oZkUIXLT2yqke8Xg_qHEFOWdLneMIxV1AU)۔

يىغىن ئارقا كۆرۈنۈشى: كرىزىس ئاستىدىكى مەدەنىيەت ئېڭى

بۇ قېتىمقى مۇھاكىمە يىغىنىنىڭ ئۆتكۈزۈلۈش ئارقا كۆرۈنۈشى ئىنتايىن ئالاھىدە. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، خەلقئارا جەمئىيەت شەرقىي تۈركىستان (شىنجاڭ) رايونىدىكى مۇسۇلمانلار جامائىتى دۇچ كېلىۋاتقان «مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى» خەۋپىگە قارىتا ئىزچىل دىققەت قىلىپ كەلمەكتە. 2024- ۋە 2025-يىللىرىدىكى كۆپلىگەن خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتلىرىغا ئاساسلانغاندا، يەرلىك ئانا تىل مائارىپ سىستېمىسى سىستېمىلىق پارچىلىنىپ، ئۇنىڭ ئورنىغا بىر تەرەپلىمە مەجبۇرىي سىڭدۈرۈش مائارىپى دەسسىتىلگەن [uhrp.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFKs9dmTVAcBTlKgFgEwvZYxB8bC_2Jiljn1Qnt-uoOZw9zbVoFp9ve16f0PgQhh3u3r0ybaob2MKLDAFGY47BNRM6LXbAmm-gwBAmmoRr5o2yCSheOcrERyvLLaFETTwsWgfXKaNkxQ2mCBFM0sex8ukArY4Bkiqh3zX-DHykueVnkTA==)۔ مۇشۇنداق ئارقا كۆرۈنۈشتە، ياۋروپا ۋە دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا تارقالغان ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى مىللىي ئوتنى داۋاملاشتۇرۇش ئېغىر مەسئۇلىيىتىنى ئۈستىگە ئالدى. ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى بۇ ساھەدىكى يادرولۇق تەشكىلات بولۇش سۈپىتى بىلەن، 2006-يىلى قۇرۇلغاندىن بۇيان، مائارىپ ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق مىللىي كىملىكنى قوغداشقا ئىزچىل كۈچ چىقىرىپ كەلمەكتە [grokipedia.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE-t8ar9zxRFThG465bSpJQzfj6vVUdG4KxvaFq3E3qc0LxlF_46fx5cX1Zv1FUA1mGo7OSCFhliXoKgupSieojJ4jo-tQixHXdfqMWtuOCHdtkokmn0KwaK5CflJkwccU_AM-ukeFWB1-w8Y00hXGEUHCSV4AdoRN8Q2-vzZAEbV-sRY2SmzwUrOA=)۔

يىغىنغا گېرمانىيە، گوللاندىيە، تۈركىيە، كانادا قاتارلىق 14 دۆلەتتىن كەلگەن مائارىپ مۇتەخەسسىسلىرى، دىنىي زاتلار ۋە تىل پىدائىيلىرى قاتناشتى. يىغىن ئەھلى چەت ئەلدىكى مائارىپنىڭ پەقەت ئاددىي تىل دەرسى بولۇپ قالماستىن، بەلكى ئېتىقاد تەربىيەسى، تارىخىي مىراس ۋە زامانىۋى ماھارەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۇنىۋېرسال سىستېما بولۇشى كېرەكلىكىگە بىرلىككە كەلدى. بۇ پەقەت مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇش ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى غەرب دۇنيەۋى جەمئىيىتىدە مۇسۇلمانلارنىڭ ساپلىقى ۋە ئۆزگىچىلىكىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈندۇر.

كۆپ تىللىق ئوقۇتۇش سىستېمىسى: ئېتىقاد بىلەن دۇنيانى تۇتاشتۇرىدىغان كۆۋرۈك

يىغىننىڭ يادرولۇق تېمىلىرىنىڭ بىرى «كۆپ تىللىق ئوقۇتۇش سىستېمىسى»نى قۇرۇش ئىدى. ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى يېڭىلىق يارىتىشچان «ئۈچ بىر گەۋدىلىك» تىل مودېلىنى ئوتتۇرىغا قويدى:

1. ئانا تىل (ئۇيغۇر تىلى) — كىملىكنىڭ ئۇلى: جەمئىيەت ئۇيغۇر تىلىنىڭ پەقەت ئالاقە قورالى بولۇپلا قالماستىن، ئىسلام قىممەت قارىشى ۋە مىللىي تارىخنى توشۇغۇچى ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى. ئەرەب يېزىقىدىكى ئۇيغۇر تىلى ئارقىلىق، ياش ئەۋلاد دىنىي كلاسسىك ئەسەرلەر بىلەن تېخىمۇ تەبىئىي ئۇچرىشالايدۇ. يىغىندا يېڭىدىن ئىشلەنگەن رەقەملىك دەرسلىكلەر كۆرگەزمە قىلىندى، بۇ ياۋروپادا تۇغۇلغان بالىلارنىڭ ئانا تىلىنى پىششىق ئاڭلاش، سۆزلەش، ئوقۇش ۋە يېزىش ئىقتىدارىنى يېتىلدۈرۈشنى مەقسەت قىلىدۇ [akademiye.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHeepSoHJ-MGXTylsaCKjBfXe9qGorCc9T5L9CYRuagfpo6hO1tNYe5Ub5eA4QBZ6Y4mcrczkZq4B4dMX6FP-J-M7-EuMFcIipwBT-e8NCoMTbHBwh5pLEQ-PDF)۔ 2. دىنىي تىل (ئەرەب تىلى) — ئېتىقادنىڭ باغلىنىشى: مۇسۇلمان بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئەرەب تىلىنى ئۆگىنىش قۇرئان ۋە ھەدىسلەرنى چۈشىنىشنىڭ مۇقەررەر يولىدۇر. جەمئىيەت كۆپ تىللىق سىستېمىدا ئەرەب تىلىنىڭ نىسبىتىنى ئاشۇرۇپ، ئۇنى ئانا تىل ئوقۇتۇشى بىلەن ئورگانىك بىرلەشتۈرۈپ، ئوقۇغۇچىلارنىڭ مىللىي مەدەنىيەتنى ئۆگىنىش بىلەن بىرگە ئىسلام ئەقىدىسىنى چۈشىنىشىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشنى پىلانلىدى [uyghurstudy.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEZ8HYpiaN5cyN-jbiOkK-2eV-lU9ZleVTX0zbU_NFAiAYBaJKsvVw2PczkG5mFCnTnoIlYCI2yAM_OsN7LXkYLwUYSoU41_IkLSys6iMmQoWuhVUkVPBJg-L_g3VdAJuHNFLd332-WR72f_Go9jjIKvw5VdK8UAhqNv0xns6P4wMszDlWssjvxplJAbHh4xx3yvrE=)۔ 3. تۇرۇشلۇق دۆلەت تىلى (گېرمان، ئىنگلىز، تۈرك تىلى قاتارلىقلار) — سىڭىشىش قورالى: يىغىندا مۇسۇلمانلار جامائىتىنىڭ ئۆزىنى يەكلىۋالماسلىقى كېرەكلىكى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويۇلدى. تۇرۇشلۇق دۆلەت تىلىنى پىششىق ئىگىلەش ئارقىلىق، ئۇيغۇر ياشلىرى ئاساسىي ئېقىم جەمئىيىتىدە ئۆز ئاۋازىنى تېخىمۇ ياخشى ئاڭلىتالايدۇ، قانۇن ۋە جامائەت پىكرى قوراللىرىدىن پايدىلىنىپ ئۆز ھوقۇقىنى قوغدىيالايدۇ. بۇ خىل «كۆپ تىللىق ئىقتىدار» زامانىۋى «ھىجرەت» روھى — يەنى كۆچۈشتە ئېتىقادنى ساقلاپ قېلىش، سىڭىشىشتە كۈچنى نامايان قىلىش دەپ قارالدى [traversingtradition.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEozw16pYL4MjIo7T23tnW1W9irlENCZ2OPXTegK6tzeOxXU6vH5i8TQKrI0LYjJCXWU1wkn3ihToocPqw_hnVy_yiD8Z77MHDpQnUOgae3s7DG7ujoHpJ2C58Qx-gltcM2rH9-hiwjDffwlYV12BmP-8IehLkQpIdP95Snu4AzTCZPpnTNiQnTdoI_PD7RiO4B2G1KbFIlJKVp6lR5477OuynHNq11R-Zr44huPJi9BiHnP_Yk-P2MjmAIgHXT9fCNl9hpGw==)۔

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مائارىپ، پەن-مەدەنىيەت تەشكىلاتى (UNESCO) 2025-يىلى ئېلان قىلغان «كۆپ تىللىق مائارىپ يەر شارى قوللانمىسى»مۇ جەمئىيەتنىڭ بۇ ئىستراتېگىيەسىگە خەلقئارالىق قانۇنىي ئاساس بىلەن تەمىنلىدى. دوكلاتتا ئانا تىلنى ئاساس قىلغان كۆپ تىللىق مائارىپنىڭ مائارىپ سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش ۋە مەدەنىيەت ئادىللىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشتىكى ئاچقۇچ ئىكەنلىكى كۆرسىتىلدى [swoversea.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFOFqCUslQVqVdlpeQRhFy7pUNWl6Vsf_G2t-vMh0e3Y7iwkZtNBaIBINnWXi0nueQjaaJFy9R8MyBNbZ9XXBpLWFOTogr1sK8UjQcZSXqAAjsCIvGxORVX-6wDlDtwyVYq5fQtZJHD6A==)۔

مىللىي مەدەنىيەتنى قوغداش: ئەنئەنىۋى دەرسخانىدىن رەقەملىك بوشلۇققىچە

مۇھاكىمە يىغىنىنىڭ چوڭقۇر مۇزاكىرە بۆلىكىدە، مۇتەخەسسىسلەر زامانىۋى تېخنىكا ۋاسىتىلىرىدىن پايدىلىنىپ «مەدەنىيەتنى يوقىتىش»قا قانداق قارشى تۇرۇش مەسىلىسىنى مۇزاكىرە قىلدى. جۇغراپىيەلىك تارقاقلىق ئالدىدا، ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى «مەۋھۇم مەدرىسە» (Virtual Madrasa) قۇرۇلۇشىنى ئاكتىپ ئىلگىرى سۈرمەكتە. سۈنئىي ئەقىل ياردەمچى ئوقۇتۇش ۋە تور ئۆزئارا تەسىر كۆرسىتىش سۇپىسى ئارقىلىق، ياۋروپانىڭ يىراق يېزىلىرىدىكى ئۇيغۇر بالىلىرىمۇ يۇقىرى سۈپەتلىك مىللىي مەدەنىيەت تەربىيەسىگە ئېرىشەلەيدۇ.

بۇنىڭدىن باشقا، جەمئىيەت «مىللىي ئەسلىمىلەرنى رەقەملەشتۈرۈش قۇرۇلۇشى»نى باشلىدى، بۇ چەت ئەلدىكى ئۇيغۇر قەدىمكى كىتابلىرى، خەلق ناخشىلىرى ۋە دىنىي ئەسەرلىرىنى توپلاش، رەتلەش ۋە رەقەملەشتۈرۈپ ساقلاشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ پەقەت تارىخنى قۇتقۇزۇشلا ئەمەس، بەلكى كەلگۈسى ئەۋلادلارغا بېرىلگەن ۋەدىدۇر. يىغىنغا قاتناشقان بىر تەجرىبىلىك ئالىم تەسىرلىنىپ مۇنداق دېدى: «دۈشمەنلىرىمىز مەسچىتلەرنى چېقىش ۋە تىلنى چەكلەش ئارقىلىق بىزنى يوقىتىشقا ئۇرۇنماقتا، ئەمما مائارىپىمىز داۋاملاشقان، بالىلىرىمىز كىملىكىنى بىلگەنلا ۋاقىتتا، ئۇلارنىڭ سۇيىقەستى مەڭگۇ ئەمەلگە ئاشمايدۇ.» [uhrp.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFKs9dmTVAcBTlKgFgEwvZYxB8bC_2Jiljn1Qnt-uoOZw9zbVoFp9ve16f0PgQhh3u3r0ybaob2MKLDAFGY47BNRM6LXbAmm-gwBAmmoRr5o2yCSheOcrERyvLLaFETTwsWgfXKaNkxQ2mCBFM0sex8ukArY4Bkiqh3zX-DHykueVnkTA==)

مۇسۇلمانلار نۇقتىئىنەزىرى: دۇنياۋى ئۈممەتنىڭ مەسئۇلىيىتى ۋە بۇرچى

دۇنيا مۇسۇلمانلار جامائىتى (ئۈممەت) نۇقتىئىنەزىرىدىن قارىغاندا، ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتىنىڭ خىزمىتى يۇقىرى گېئو-سىياسىي ۋە دىنىي قىممەتكە ئىگە. ئۇزۇندىن بۇيان، شەرقىي تۈركىستاندىكى مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىمىز يالغۇزلۇق ئىچىدە ئېتىقادىنى قوغداپ كەلمەكتە. بۇ قېتىمقى مۇھاكىمە يىغىنى دۇنياغا يەنە بىر قېتىم سىگنال بەردى: ئۇيغۇر مەسىلىسى يەككە مىللىي مەسىلە ئەمەس، بەلكى پۈتكۈل ئىسلام دۇنياسى دۇچ كېلىۋاتقان سىناقتۇر. ئىسلام ئەقىدىسى «مۇسۇلمانلار بىر-بىرىگە قېرىنداشتۇر» دەپ تەكىتلەيدۇ، بىر ئەزا ئاغرىسا، پۈتۈن بەدەن بىئارام بولىدۇ.

يىغىن ئىسلام دۇنياسىدىكى ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ مائارىپ ئاپپاراتلىرى ۋە نادۆلەت تەشكىلاتلىرىنى EETA بىلەن بولغان ھەمكارلىقنى كۈچەيتىشكە چاقىردى. ئوقۇش مۇكاپات پۇلى، ئالماشتۇرۇش پروگراممىلىرى ۋە بىرلىكتە تەتقىقات ئېلىپ بېرىش ئارقىلىق، چەت ئەلدىكى ئۇيغۇر مائارىپىنىڭ كەسپىي سەۋىيەسىنى ئۈنۈملۈك ئۆستۈرگىلى بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، يىغىن ۋەكىللىرى بەزى مۇسۇلمان دۆلەتلەرنىڭ كۈچلۈكلەر ئالدىدىكى سۈكۈتىنى تەنقىد قىلدى، ھەرقايسى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىنى ئىسلامنىڭ ئادالەت پرىنسىپىغا قايتىپ، زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىلارنىڭ مائارىپ ۋە مەدەنىيەت ھوقۇقىنى قوللاشقا چاقىردى [uyghurstudy.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEZ8HYpiaN5cyN-jbiOkK-2eV-lU9ZleVTX0zbU_NFAiAYBaJKsvVw2PczkG5mFCnTnoIlYCI2yAM_OsN7LXkYLwUYSoU41_IkLSys6iMmQoWuhVUkVPBJg-L_g3VdAJuHNFLd332-WR72f_Go9jjIKvw5VdK8UAhqNv0xns6P4wMszDlWssjvxplJAbHh4xx3yvrE=)۔

كەلگۈسى ئىستىقبال: قىيىنچىلىق ئىچىدە ئېچىلغان مائارىپ گۈلى

كەلگۈسىگە نەزەر سالساق، ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى 2026-يىلنىڭ ئىككىنچى يېرىمىدا ياۋروپانىڭ ئاساسلىق شەھەرلىرىدە تېخىمۇ كۆپ «شەنبە-يەكشەنبە مەكتەپلىرى» ۋە «مەدەنىيەت مەركەزلىرى»نى قۇرۇشنى پىلانلىدى. بۇ مەركەزلەر پەقەت ئۆگىنىش ئورنى بولۇپلا قالماستىن، بەلكى جامائەتنىڭ ئىتتىپاقلىقىنىڭ يادروسى بولىدۇ. قۇرئان تىلاۋەت مۇسابىقىسى، مىللىي قول ھۈنەرۋەنچىلىك سېخلىرى ۋە تارىخىي لېكسىيەلەرنى ئۆتكۈزۈش ئارقىلىق، جەمئىيەت خەلقئارالىق قاراشقا ئىگە، شۇنداقلا مىللىي ئېتىقادى چوڭقۇر يىلتىز تارتقان بىر تۈركۈم مۇنەۋۋەر ياشلارنى يېتىشتۈرۈشكە كۈچ چىقىرىدۇ.

يىغىن ئاخىرىدا مۇنداق ئورتاق تونۇشقا كەلدى: مائارىپ ئەڭ يۇقىرى شەكىلدىكى قارشىلىق كۆرسىتىشتۇر. مەدەنىيەت سىڭدۈرۈشنىڭ قىش پەسلىدە، كۆپ تىللىق ئوقۇتۇش سىستېمىسى مىللىي گۈللىنىش يولىنى يورۇتۇپ تۇرىدىغان ئىللىق قۇياش نۇرىغا ئوخشايدۇ. جەمئىيەت رەئىسى يىغىننى يېپىش سۆزىدە ئېيتقاندەك: «تىلىمىز روھىمىز، ئېتىقادىمىز ئومۇرتقىمىز. بۇ ئىككىسى يىقىلمىغىچە، شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئۈمىدى مەڭگۇ مەۋجۇت بولىدۇ.» [idsb.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG4lBJ5tP07JoIZgRxpy7lNcQ4yK_dHurRuOMHHC3lvttuelFS3ku76bS6_TLnPx3NMozzxzpvsvUrA7OHg6g0JXCfKpWRB6Bn1bl3JmN_HtX6ZMIG4o-mwsR0Rklq-k22DE5YouFtCXxGhur54taerLMbBh0oZkUIXLT2yqke8Xg_qHEFOWdLneMIxV1AU)

خۇلاسە

ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتىنىڭ بۇ قېتىمقى خەلقئارالىق مۇھاكىمە يىغىنى چەت ئەلدىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ مائارىپ ساھەسىدىكى كۆرۈنەرلىك تىرىشچانلىقىنى نامايان قىلىپلا قالماستىن، بەلكى دۇنياغا ئېتىقادنىڭ كۈچىنى كۆرسەتتى. كۆپ تىللىق ئوقۇتۇش سىستېمىسىنىڭ قوغدىشى ئاستىدا، مىللىي مەدەنىيەتنى قوغداش ئەمدى يالغۇز كۈرەش بولمايدۇ. دۇنيا مۇسۇلمانلار ئائىلىسىنىڭ بىر ئەزاسى بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن، بىز بۇنداق تىرىشچانلىقلارنى قوللاشقا، ھەر بىر مۇسۇلمان بالىنىڭ ئانا تىلنىڭ خۇشپۇراقلىرى ئىچىدە ئاللاھنىڭ رەھمىتىنى ھېس قىلىشىغا، كۆپ مەدەنىيەتلىك ئارىلىشىش ئىچىدە مىللەتنىڭ ئومۇرتقىسىنى تىك تۇتۇشىغا كاپالەتلىك قىلىشقا مەسئۇلمىز.