شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق مەركىزى نۆۋەتتىكى سىياسىي ۋەزىيەت ۋە مىللىي ئازادلىق كۈرىشىنىڭ كەلگۈسى ئىستراتېگىيەسى ھەققىدە مۇھىم بايانات ئېلان قىلدى

بىسمىللاھىر رەھمانىر رەھىم

كىرىش سۆز: زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش — ئىمانىي ۋە مىللىي مەجبۇرىيەت

شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ يەتتە ئون يىلدىن ئارتۇق داۋاملىشىۋاتقان قانلىق مۇساپىسى بۈگۈنكى كۈندە يېڭى بىر تارىخىي بۇرۇلۇش نۇقتىسىغا كەلدى. خىتاي كوممۇنىست رېجىمىنىڭ 2014-يىلى باشلىغان «قاتتىق زەربە بېرىش» نامىدىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىق ھەرىكىتى 12-يىلىغا قەدەم قويغان بىر پەيتتە، شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق مەركىزى نۆۋەتتىكى سىياسىي ۋەزىيەت ۋە كەلگۈسى ئىستراتېگىيە ھەققىدە ئىنتايىن مۇھىم بىر بايانات ئېلان قىلدى [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net). بۇ بايانات پەقەت بىر سىياسىي ھۆججەتلا بولۇپ قالماستىن، بەلكى پۈتۈن ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بىر پارچىسى بولغان مەزلوم ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ھۆررىيەت ۋە ئادالەت يولىدىكى يېڭى يول خەرىتىسىدۇر.

نۆۋەتتىكى سىياسىي ۋەزىيەت: ئىرقىي قىرغىنچىلىقنىڭ يېڭى شەكلى

2026-يىلىغا كەلگەندە، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى سىياسىتى تېخىمۇ مۇرەككەپ ۋە سىستېمىلىق تۈس ئالدى. خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ 2026-يىللىق دوكلاتلىرىدا كۆرسىتىلىشىچە، خىتاي دائىرىلىرى لاگېرلارنى تۈرمىگە ئايلاندۇرۇش، مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىنى «قانۇنلاشتۇرۇش» ئارقىلىق ئۆز جىنايەتلىرىنى يوشۇرۇشقا ئۇرۇنماقتا [hrw.org](https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/china). شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق مەركىزى ئۆز باياناتىدا، خىتاينىڭ بۇ ھەرىكەتلىرىنى «مۇستەملىكىچىلىكنى مەڭگۈلۈك قىلىش پىلانى» دەپ ئەيىبلىدى.

نۆۋەتتە، شەرقىي تۈركىستاندا ئىسلامىي كىملىككە قارىتىلغان ھۇجۇم ئەڭ يۇقىرى چەككە يەتتى. مەسچىتلەرنىڭ چېقىلىشى، دىنىي ئۆلىمالارنىڭ تۈرمىلەردە شېھىت قىلىنىشى ۋە ياش ئەۋلادلارنىڭ ئۆز دىنىدىن ياتلاشتۇرۇلۇشى پۈتۈن مۇسۇلمانلار دۇنياسى ئۈچۈن بىر ئاگاھلاندۇرۇشتۇر. باياناتتا تەكىتلىنىشىچە، خىتاي رېجىمى ئۇيغۇرلارنى پەقەت بىر مىللەت بولغانلىقى ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ ئىسلامىي ئېتىقادى خىتاينىڭ ئاتېئىستىك سىستېمىسىغا ئەڭ چوڭ تەھدىت بولغانلىقى ئۈچۈن يوقىتىشقا ئۇرۇنماقتا [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net).

ئىستراتېگىيەلىك بۇرۇلۇش: ئىنسان ھەقلىرىدىن مىللىي ئازادلىققا

شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق مەركىزىنىڭ بۇ قېتىملىق باياناتىدىكى ئەڭ مۇھىم نۇقتا — دەۋانىڭ خاراكتېرىنى ئۆزگەرتىش بولدى. مەركەز شۇنى ئوچۇق ئوتتۇرىغا قويدىكى، ئۇيغۇر مەسىلىسىنى پەقەتلا بىر «كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسى» دەپ قاراش خىتاينىڭ جىنايەتلىرىنى توختىتىشقا يەتمەيدۇ. ئەكسىچە، بۇ مەسىلە بىر «مۇستەملىكىچىلىك ۋە مىللىي ئازادلىق مەسىلىسى»دۇر [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net).

بۇ يېڭى ئىستراتېگىيە تۆۋەندىكى ئۈچ تۈۋرۈككە تايىنىدۇ: 1. **مۇستەملىكىچىلىككە خاتىمە بېرىش (Decolonization):** شەرقىي تۈركىستاننىڭ خىتاي تەرىپىدىن قانۇنسىز ئىشغال قىلىنغان بىر زېمىن ئىكەنلىكىنى خەلقئارا قانۇن بويىچە بېكىتىش. 2. **ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش:** ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي خەلقلەرنىڭ ئۆز مۇستەقىل دۆلىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ھوقۇقىنى تەلەپ قىلىش. 3. **خەلقئارا قانۇنىي جاۋابكارلىق:** خىتاي رەھبەرلىرىنى خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتىدا (ICC) ئىرقىي قىرغىنچىلىق بىلەن ئەيىبلەش ھەرىكىتىنى تېزلىتىش [uyghurcongress.org](https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-20-february-2026/).

ئىسلام دۇنياسىنىڭ مەجبۇرىيىتى ۋە ئۈممەتنىڭ سۈكۈتى

باياناتتا ئىسلام دۇنياسىغا قارىتىلغان سەمىمىي ۋە كۈچلۈك بىر چاقىرىق ئورۇن ئالغان. مەركەز مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ خىتاي بىلەن بولغان ئىقتىسادىي مەنپەئەتىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇپ، شەرقىي تۈركىستاندىكى قېرىنداشلىرىنىڭ نالە-پەريادلىرىغا قۇلاق يوپۇرۇۋېلىشىنى «ئىسلامىي قېرىنداشلىققا خىلاپلىق» دەپ سۈپەتلىدى [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net).

ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) غا قارىتىلغان تەلەپلەردە، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى پەلەستىن ۋە كەشمىر مەسىلىسىگە ئوخشاش بىر مۇسۇلمان ئۈممىتىنىڭ ئورتاق مەسىلىسى سۈپىتىدە كۈنتەرتىپكە قويۇش تەلەپ قىلىندى. باياناتتا يەنە، خىتاينىڭ «ئىسلامنى خىتايلاشتۇرۇش» سىياسىتىنىڭ ئەمەلىيەتتە ئىسلام دىنىنى ئۆزگەرتىش ۋە يوقىتىش ئۇرۇنۇشى ئىكەنلىكى، بۇنىڭغا سۈكۈت قىلىشنىڭ پۈتۈن ئىسلام دۇنياسى ئۈچۈن بىر نومۇس ئىكەنلىكى تەكىتلەندى [udtsb.com](https://udtsb.com/statements/).

كەلگۈسى ئىستراتېگىيە: دىپلوماتىيە ۋە قارشىلىق

مىللىي ئازادلىق مەركىزى 2026-يىلىدىن باشلاپ يولغا قويۇلىدىغان بىر قاتار ئەمەلىي قەدەملەرنى ئېلان قىلدى: - **خەلقئارا ئىتتىپاقداشلىق:** ئامېرىكا ۋە ياۋروپا دۆلەتلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى كۈچەيتىپ، خىتايغا قارىتىلغان ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي جازالارنى تېخىمۇ ئۈنۈملۈك قىلىش [uygurnews.com](https://uygurnews.com/february-2026-uygur-news/). - **تەشۋىقات ۋە مائارىپ:** دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى ياش ئەۋلادلارغا شەرقىي تۈركىستاننىڭ ھەقىقىي تارىخىنى ۋە ئىسلامىي كىملىكىنى ئۆگىتىش، خىتاينىڭ يالغان تەشۋىقاتلىرىغا قارشى تۇرۇش. - **مۇھاجىرەتتىكى بىرلىك:** دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنى بىر بايراق ئاستىغا جەم قىلىپ، بىرلىككە كەلگەن بىر «مىللىي ئازادلىق سېپى» قۇرۇپ چىقىش [uygurnews.com](https://uygurnews.com/january-2026-uygur-news/).

باياناتتا يەنە، سۈرىيە قاتارلىق رايونلاردىكى ئۇيغۇر جەڭچىلىرىنىڭ خىتاي تەرىپىدىن «تېررورلۇق» بىلەن ئەيىبلىنىپ، دەۋانىڭ ئوبرازىغا داغ چۈشۈرۈلۈشىگە قارشى ئاگاھلاندۇرۇش بېرىلدى. مەركەز شەرقىي تۈركىستان ئازاتلىق كۈرىشىنىڭ پەقەت ئۆز زېمىنىنى قۇتقۇزۇشنى نىشان قىلىدىغانلىقىنى، ھەر قانداق ئەسئەبىي ئىدىئولوگىيەدىن يىراق ئىكەنلىكىنى يەنە بىر قېتىم جەزملەشتۈردى [syrianobserver.com](https://syrianobserver.com/news/91234/exiled-turkestan-government-condemns-uyghur-integration-into-syrian-army-as-geopolitical-manipulation.html).

خۇلاسە: غەلىبە ھەق يولىدا ماڭغانلارنىڭدۇر

شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق مەركىزىنىڭ بۇ تارىخىي باياناتى، زۇلۇم ئاستىدىكى بىر خەلقنىڭ ئەركىنلىككە بولغان تەشنالىقىنى ۋە بۇ يولدىكى قەتئىي ئىرادىسىنى نامايان قىلدى. خىتاينىڭ زۇلمى قانچىلىك كۈچلۈك بولمىسۇن، ئاللاھنىڭ ئادالىتى ۋە مەزلوملارنىڭ دۇئاسى ئەلۋەتتە غەلىبە قىلىدۇ. پۈتۈن مۇسۇلمانلارنىڭ ۋە ۋىجدان ئىگىلىرىنىڭ بۇ مۇقەددەس كۈرەشتە شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ يېنىدا تۇرۇشى بىر ئىنسانىي ۋە ئىمانىي بۇرچتۇر.

شەرقىي تۈركىستان ئازاد بولغۇچە، كۈرەش داۋاملىشىدۇ!