شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى تور بېكىتىنىڭ يېڭى ھەرىكەتلىرى ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئۇنىڭ سىياسىي تەلىپىگە بولغان چوڭقۇر تەھلىلى

كىرىش سۆز: رەقەملىك دەۋردىكى ئېتىقاد ۋە ئىگىلىك ھوقۇق تالىشىش

2026-يىلىدىكى دۇنياۋى گېئو-سىياسىي خەرىتىدە، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى ئاللىقاچان پەقەت بىر رايون خاراكتېرلىك مىللىي توقۇنۇش بولۇپ قالماستىن، بەلكى خەلقئارا قانۇن پرىنسىپلىرى، ئىنسانىي ۋىجدان ۋە دۇنيا مۇسۇلمان ئۈممىتىنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتىگە مۇناسىۋەتلىك زور بىر ئويۇنغا ئايلاندى. بۇ ھەرىكەتنىڭ رەقەملىك مەركىزى بولغان شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى (ETGE) نىڭ رەسمىي تور بېكىتى (east-turkistan.net) يېقىندا بىر قاتار مۇھىم ئۇچۇرلارنى ئېلان قىلدى. بۇ ئۇچۇرلار يەرلىكتىكى ۋەزىيەتنىڭ يېڭى تەرەققىياتىنى ئاشكارىلاپلا قالماي، خەلقئارا جەمئىيەتكە «مۇستەملىكىدىن قۇتۇلۇش» لوگىكىسىنى ئاساس قىلغان چوڭقۇر سىياسىي تەلەپلەرنى ئوتتۇرىغا قويدى. مۇسۇلمانلارنىڭ نۇقتىئىنەزىرىدىن قارىغاندا، بۇ پەقەت زېمىن ئىگىلىك ھوقۇقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشلا ئەمەس، بەلكى سىستېمىلىق باستۇرۇلۇۋاتقان ئىسلام ئېتىقادى ۋە تۈرك مەدەنىيىتىنى قوغداش جېڭىدۇر [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net)۔

بىرىنچى: 2026-يىل بېشىدىكى يېڭى ھەرىكەتلەر: دىپلوماتىك ھۇجۇمدىن ئادالەت چاقىرىقىغىچە

2026-يىلىغا كىرگەندىن بۇيان، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى تور بېكىتىنىڭ يېڭىلىنىش قېتىم سانى كۆرۈنەرلىك ئاشتى، بۇ ئۇنىڭ خەلقئارا سەھنىدىكى كۈنسېرى ئاكتىپلىشىۋاتقان قىياپىتىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. تۆۋەندىكىسى يېقىندا ئەڭ كۆپ دىققەت قوزغىغان بىر قانچە ھەرىكەت:

### 1. «نورماللاشقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق»قا قارىتا قاتتىق بايانات 2026-يىلى 2-ئاينىڭ 26-كۈنى، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى بايانات ئېلان قىلىپ، بېيجىڭ دائىرىلىرىنىڭ ئۆزىنىڭ «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ئۇرۇشى» ۋە «زورلۇق-زومبۇلۇق ۋە تېررورلۇق پائالىيەتلىرىگە قاتتىق زەربە بېرىش مەخسۇس ھەرىكىتى»نى تۈزۈملەشتۈرۈشى ۋە نورماللاشتۇرۇشىنى قاتتىق ئەيىبلىدى. ETGE نىڭ كۆرسىتىشىچە، 2014-يىلى 5-ئايدا باشلانغان بۇ ھەرىكەت 12-يىلىغا قەدەم قويۇش ئالدىدا تۇرۇۋاتقان بولۇپ، ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەرنى يوشۇرۇشتىكى رەسمىي باھانە بولۇپ قالدى [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net)۔ باياناتتا تەكىتلىنىشىچە، خەلقئارا جەمئىيەت بۇ توقۇنۇشنى «ئىچكى ئىش» ئەمەس، بەلكى «مۇستەملىكىدىن قۇتۇلۇش» مەسىلىسى دەپ قارىشى كېرەك [ianslive.in](https://www.ianslive.in/news/exiled-east-turkistan-leaders-call-for-global-action-against-china-s-abuses-in-xinjiang-20260226173006)۔

### 2. «تىنچلىق كومىتېتى»نى ھەرىكەتكە كېلىشكە چاقىرىش 2026-يىلى 2-ئاينىڭ 20-كۈنى، ETGE يېڭىدىن قۇرۇلغان «تىنچلىق كومىتېتى» (Board of Peace) غا تەپسىلىي تەكلىپنامە سۇنۇپ، بۇ ئورگاننى شەرقىي تۈركىستان توقۇنۇشىنى دائىمىي كۈنتەرتىپكە كىرگۈزۈشكە دەۋەت قىلدى. ETGE كومىتېتنىڭ غەززەنى قايتا قۇرۇش ۋە باشقۇرۇش يولىدىكى ماسلاشتۇرۇش تىرىشچانلىقىنى ماختىدى ۋە ئۇلاردىن شەرقىي تۈركىستاندىكى مۇستەملىكە ئىشغالىيىتىگە قارىتا ئوخشاش جىددىيلىك بىلەن مۇئامىلە قىلىشنى تەلەپ قىلدى [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net)۔ بۇ ھەرىكەت سۈرگۈندىكى ھۆكۈمەتنىڭ يېڭى خەلقئارالىق كۆپ تەرەپلىمىلىك مېخانىزملاردىن پايدىلىنىپ دىپلوماتىك تۇنجۇقۇشنى بۇزۇپ تاشلاشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.

### 3. غۇلجا ۋەقەسىنىڭ 29 يىللىقىنى خاتىرىلەش 2026-يىلى 2-ئاينىڭ 9-كۈنى، ETGE تور بېكىتى 1997-يىلدىكى «غۇلجا ۋەقەسى» (Ghulja Massacre) نىڭ 29 يىللىقىنى خاتىرىلەش ماقالىسىنى ئېلان قىلدى. ماقالىدە ئاشۇ يىلى تىنچ نامايىشچىلارنىڭ باستۇرۇلغانلىقى ئەسلىتىلدى ۋە بۇ پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ: ئىشغالىيەت ئاخىرلاشمىغىچە، تۈرك مۇسۇلمانلىرىغا قارىتىلغان سىستېمىلىق باستۇرۇشنىڭ توختىمايدىغانلىقى قايتا تەكىتلەندى [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net)۔

### 4. باش مىنىستىر ئابدۇلاھەت نۇرنىڭ يېڭى يىللىق تەبرىك سۆزى 2026-يىلى 1-ئاينىڭ 1-كۈنىدىكى سۆزىدە، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ باش مىنىستىرى ئابدۇلاھەت نۇر 2026-يىلىنىڭ شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئىشغال قىلىنغانلىقىنىڭ 76 يىللىقى ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى. ئۇ ب د ت ۋە ھەرقايسى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىنى پەقەت «ئەندىشە» بىلدۈرۈش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، كونكرېت جاۋابكارلىق تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا چاقىردى ۋە «تارىخ دۆلەتلەرنى جىنايەت يۈز بەرگەن چاغدىكى سۆزلىرى بىلەن ئەمەس، بەلكى قىلغان ئىش-ھەرىكەتلىرى بىلەن سوتلايدۇ» دەپ تەكىتلىدى [turkistanpost.com](https://turkistanpost.com)۔

ئىككىنچى: ئاساسىي سىياسىي تەلەپلەر: مۇستەملىكىدىن قۇتۇلۇش ۋە مىللىي ئۆز تەقدىرىنى بەلگىلەش ئىسلامىي ئادالەت قارىشى

شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ سىياسىي تەلەپلىرى 2026-يىلى تېخىمۇ ئېنىق قانۇنىي لوگىكىنى نامايان قىلدى. ئۇنىڭ يادروسى پەقەت كىشىلىك ھوقۇقنى ياخشىلاشنى تەلەپ قىلىشلا ئەمەس، بەلكى تولۇق «مىللىي ئۆز تەقدىرىنى بەلگىلەش» ۋە «ئىگىلىك ھوقۇقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش»تۇر.

### 1. «ئاپتونومىيە»دىن «مۇستەقىللىق»قا ئۆتۈش مەۋجۇت رامكا ئىچىدە يۇقىرى دەرىجىلىك ئاپتونومىيە تەلەپ قىلىدىغان بەزى تەشكىلاتلارغا ئوخشىمايدىغىنى، ETGE ھەر قانداق شەكىلدىكى «ئاپتونومىيە» لايىھەسىنى رەت قىلىدۇ. ئۇنىڭ تور بېكىتىدە ئېلان قىلىنغان «ئاساسىي قانۇن» ۋە سىياسەت ھۆججەتلىرىدە كۆرسىتىلىشىچە، شەرقىي تۈركىستان قەدىمدىن تارتىپ تۈرك مۇسۇلمانلىرىنىڭ ماكانى بولۇپ، 1949-يىلىدىكى قوشۇۋېلىش «قانۇنسىز ئىشغالىيەت»تۇر [wikipedia.org](https://en.wikipedia.org/wiki/East_Turkistan_Government_in_Exile)۔ ئىسلامىي ئادالەت (ئادىل) قارىشىدىن ئېيتقاندا، تارتىۋېلىنغان ھوقۇقلار قايتۇرۇلۇشى، ئىشغال قىلىنغان زېمىنلارنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى ئەسلىگە كەلتۈرۈلۈشى كېرەك. ETGE رەئىسى مامتىمىن ئالا كۆپ قېتىم تەكىتلىگىنىدەك، پەقەت مۇستەقىللىق ئەسلىگە كەلگەندىلا، ئۇيغۇر، قازاق، قىرغىز قاتارلىق مىللەتلەرگە قارىتىلغان ئېتىقاد قىرغىنچىلىقىنى تۈپتىن ئاخىرلاشتۇرغىلى بولىدۇ [ianslive.in](https://www.ianslive.in/news/exiled-east-turkistan-leaders-call-for-global-action-against-china-s-abuses-in-xinjiang-20260226173006)۔

### 2. قانۇنىي قورال: خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتى (ICC) دىكى دەۋا ETGE خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتىغا مۇناسىۋەتلىك ئەمەلدارلارغا قارىتا قانۇنىي ئەرز سۇنۇپ، ئۇلارنى ئىرقىي قىرغىنچىلىق جىنايىتى ئۆتكۈزگەنلىكى بىلەن ئەيىبلىدى. بۇ تەلەپ 2026-يىلى تېخىمۇ كۆپ قانۇن مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ قوللىشىغا ئېرىشتى. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، كەڭ كۆلەملىك خالىغانچە تۇتۇپ تۇرۇش، مەجبۇرىي تۇغماس قىلىش، ئائىلىلەرنى پارچىلاش ۋە مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىش «ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئەھدىنامىسى»نىڭ ئېنىقلىمىسىغا تولۇق ئۇيغۇن كېلىدۇ [parliament.uk](https://publications.parliament.uk/pa/cm5802/cmselect/cmintdev/writev/xinjiang/xin0012.htm)۔

ئۈچىنچى: خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئويۇنى: ئەخلاق ئېگىزلىكى ۋە مەنپەئەت چوڭقۇرلۇقى

خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ تەلىپىگە بولغان ئىنكاسى كەسكىن ئىككى قۇتۇپلىشىشنى كۆرسەتتى. بۇ خىل قۇتۇپلىشىش گېئو-سىياسىي ئويۇننى ئەكس ئەتتۈرۈپلا قالماي، ئىنسانىي ئورتاق قىممەتلەرنىڭ ئىقتىسادىي مەنپەئەت ئالدىدىكى ئاجىزلىقىنىمۇ كۆرسىتىپ بەردى.

### 1. غەرب دۆلەتلىرىنىڭ ئەخلاقىي قوللىشى ۋە قانۇن چىقىرىش ھەرىكىتى 2026-يىلىغىچە، ئامېرىكا، ئەنگلىيە، كانادا ۋە كۆپلىگەن ياۋروپا ئىتتىپاقى ئەزالىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئون نەچچە پارلامېنت ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان قىلمىشلارنىڭ «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ئىكەنلىكىنى رەسمىي ئېتىراپ قىلدى. 2025-يىلىنىڭ ئاخىرىدىن 2026-يىلىنىڭ بېشىغىچە، 51 ب د ت ئەزا دۆلىتى بىرلەشمە بايانات ئىمزالاپ، شەرقىي تۈركىستاندا يۈز بېرىۋاتقان سىستېمىلىق كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى ئەيىبلىدى [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net)۔ بۇنىڭدىن باشقا، مەجبۇرىي ئەمگەككە قارىتا تەمىنلەش زەنجىرىنى نازارەت قىلىش قانۇن لايىھەلىرى غەرب دۆلەتلىرىدە كۈنسېرى قاتتىقلىشىپ، Volkswagen قاتارلىق كۆپ مىللەتلىك كارخانىلارنى بۇ رايوندىن چېكىنىشكە مەجبۇرلىدى [genocidewatch.com](https://www.genocidewatch.com/single-post/genocide-emergency-xinjiang-china-2025)۔

### 2. ب د ت مېخانىزمىنىڭ ئاستىلىقى ۋە خىرىس ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارلىقى (OHCHR) 2022-يىلىدىكى دوكلاتىدا يەرلىكتە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» يۈز بېرىش ئېھتىماللىقى بارلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان بولسىمۇ، 2026-يىلىغىچە ب د ت ئەمەلىي جازا قوللىنىشتا يەنىلا زور توسالغۇلارغا دۇچ كەلدى. 2025-يىلى 9-ئايدا، ئۇيغۇر ۋەكىللەر جەنۋەدە ب د ت نى بېسىمنى كۈچەيتىشكە ۋە دوكلاتتىكى تەكلىپلەرنى، جۈملىدىن خالىغانچە تۇتۇپ تۇرۇلغان بارلىق كىشىلەرنى قويۇپ بېرىشنى ئەمەلىيلەشتۈرۈشكە چاقىردى [wikipedia.org](https://en.wikipedia.org/wiki/International_reactions_to_the_persecution_of_Uyghurs_in_China)۔

تۆتىنچى: مۇسۇلمان دۇنياسىنىڭ مەيدانى: ئويغىنىۋاتقان ئۈممەت ۋە ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) نىڭ خىيانىتى

دۇنيا مۇسۇلمانلىرى ئۈچۈن، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى بىر ئەينەك بولۇپ، زامانىۋى ئىسلام دۇنياسىنىڭ ئىتتىپاقلىقى ۋە يېرىلىشىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. بۇ ماقالىنىڭ تەھلىل قىلىدىغان يادرولۇق نۇقتىسىدۇر.

### 1. ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) غا بولغان چوڭقۇر ئۈمىدسىزلىك 2026-يىلى 1-ئاينىڭ 27-كۈنى، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى بايانات ئېلان قىلىپ، OIC باش كاتىپىنىڭ بېيجىڭنى زىيارەت قىلىشىنى ۋە مۇناسىۋەتلىك سىياسەتلەرگە قوللاش بىلدۈرۈشىنى قاتتىق ئەيىبلىدى. ETGE نىڭ قارىشىچە، OIC دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ مەنپەئىتىنى قوغداشنى مەقسەت قىلغان ئورگان بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئۇنىڭ «جۇڭگونىڭ شىنجاڭدىكى سىياسەتلىرىنى قەتئىي قوللايدىغانلىقى» توغرىسىدىكى ئىپادىسى ئۇنىڭ قۇرۇلۇش پرىنسىپلىرىغا قىلىنغان خىيانەت بولۇپ، ئەمەلىيەتتە «ئىسلامنى جۇڭگوچىلاشتۇرۇش» ۋە ئېتىقاد قىرغىنچىلىقىغا تايانچ بولۇش ھېسابلىنىدۇ [uyghurstudy.org](https://uyghurstudy.org/oic-china-engagement-ignores-ongoing-genocide-and-religious-persecution-of-uyghur-muslims/)۔ بۇ خىل ئىقتىسادىي ياردەم ۋە دىپلوماتىك قوللاش ئۈچۈن ئېتىقاد قېرىنداشلىرىنى قۇربان قىلىش قىلمىشى مۇسۇلمانلار ئارىسىدا كەڭ كۆلەملىك غەزەپ قوزغىدى.

### 2. خەلق جەمئىيەتلىرى ۋە نۆۋەتتىن تاشقىرى تەشكىلاتلارنىڭ ياردىمى رەسمىي سۈكۈت بىلەن سېلىشتۇرغاندا، دۇنيا مۇسۇلمان خەلق تەشكىلاتلىرى كۈچلۈك ھاياتىي كۈچىنى نامايان قىلدى. تۈركىيەنىڭ ئىنسانپەرۋەرلىك ياردەم فوندى (IHH) 2025-يىلىنىڭ ئاخىرىدا دوكلات ئېلان قىلىپ، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى ئىسلام دۇنياسىنىڭ بىرىنچى دەرىجىلىك كۈنتەرتىپى قىلىشقا چاقىردى ۋە مۇسۇلمان دۆلەتلەرنى جۇڭگوغا قارىتا سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي جازا يۈرگۈزۈشكە دەۋەت قىلدى [ihh.org.tr](https://ihh.org.tr/en/news/ihh-releases-new-report-on-east-turkestan)۔ مالايسىيا، ھىندونېزىيە ۋە تۈركىيەدە، كۆپلىگەن مۇسۇلمان ياشلار ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىنىڭ ئېتىقاد ھوقۇقىنى قوغداشنىڭ ئۈممەتنىڭ كەلگۈسىنى قوغداش ئىكەنلىكىنى تونۇپ يېتىشكە باشلىدى [uhrp.org](https://uhrp.org/statement/agreement-of-cooperation-for-a-global-muslim-coalition-for-uyghurs/)۔

بەشىنچى: ئېتىقادنى قوغداش جېڭى: مەسچىتلەر، قۇرئان ۋە مەدەنىيەت يىلتىزى

مۇسۇلمانلارنىڭ نۇقتىئىنەزىرىدىن قارىغاندا، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى تور بېكىتى خاتىرىلىگەن ئەڭ ئازابلىق ھەرىكەتلەر ئىسلام دىنىنىڭ ئۆزىگە قارىتىلغان سىستېمىلىق ۋەيران قىلىش ھەرىكەتلىرىدۇر. بۇ پەقەت سىياسىي باستۇرۇشلا ئەمەس، بەلكى ئاللاھنىڭ ۋەھىيسىگە قىلىنغان ھۆرمەتسىزلىكتۇر.

### 1. دىنىي سورۇنلارنىڭ يوقىلىشى ئىستاتىستىكىغا قارىغاندا، 2017-يىلدىن بۇيان، يەرلىكتە 16 مىڭدىن ئارتۇق مەسچىت چېقىۋېتىلگەن ياكى ۋەيران قىلىنغان. نۇرغۇنلىغان يۈزلىگەن يىللىق تارىخقا ئىگە دىنىي بىناكارلىقلار قاۋخانا، قەھۋەخانا، ھەتتا ھاجەتخانىغا ئايلاندۇرۇۋېتىلگەن. ئاللاھنىڭ ئۆيلىرىگە قىلىنغان بۇ خىل ھۆرمەتسىزلىك ھەر قانداق تەقۋادار مۇسۇلمان چىدىيالمايدىغان ئىشتۇر [uyghurcongress.org](https://www.uyghurcongress.org/en/munich-declaration-of-the-east-turkistan-uyghur-national-summit-uyghur-youth-summit-of-2025/)۔

### 2. ئېتىقاد ئەمەلىيىتىنىڭ جىنايەتكە ئايلىنىشى 2026-يىلدىكى شەرقىي تۈركىستاندا، روزا تۇتۇش، ناماز ئوقۇش، ياغلىق ئارنىش، بالىلارغا مۇسۇلمانچە ئىسىم قويۇش، ھەتتا «قۇرئان» ساقلاش «قايتا تەربىيەلەش لاگېرى»غا ئەۋەتىلىش سەۋەبى بولۇشى مۇمكىن. بۇ «ئىسلامنى جۇڭگوچىلاشتۇرۇش» سىياسىتىنىڭ ماھىيىتى ئىسلام دىنىنىڭ ئالىيلىقىنى ئاجرىتىپ تاشلاپ، ئۇنى دۇنيەۋى ھاكىمىيەتكە بويسۇنىدىغان قورالغا ئايلاندۇرۇشتۇر [uyghurstudy.org](https://uyghurstudy.org/oic-china-engagement-ignores-ongoing-genocide-and-religious-persecution-of-uyghur-muslims/)۔ ETGE تور بېكىتى نۇرغۇنلىغان ھايات قالغۇچىلارنىڭ گۇۋاھلىقى ئارقىلىق، لاگېر ئىچىدە مۇسۇلمانلارنى مەجبۇرىي چوشقا گۆشى يېگۈزۈش، ھاراق ئىچكۈزۈش ۋە ئېتىقادتىن ۋاز كەچتۈرۈش جىنايەتلىرىنى ئاشكارىلىدى [genocidewatch.com](https://www.genocidewatch.com/single-post/genocide-emergency-xinjiang-china-2025)۔

### 3. مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە زامانىۋى قۇللۇق ETGE يېقىندا مەجبۇرىي ئەمگەك مەسىلىسىگە ئالاھىدە دىققەت قىلدى. مىليونلىغان تۈرك مۇسۇلمانلىرى زاۋۇتلارغا يۆتكىلىپ، يۇقىرى سىجىللىقتىكى ئەمگەككە سېلىندى، بۇنى ETGE رەئىسى «ئىرقىي قىرغىنچىلىقنىڭ بىر قىسمى» دەپ تەسۋىرلىدى [tribuneindia.com](https://www.tribuneindia.com/news/world/east-turkistan-govt-in-exile-urges-international-action-over-beijings-security-policies-in-xinjiang/)۔ ئىسلام شەرىئىتى نۇقتىئىنەزىرىدىن قارىغاندا، ئىنساننىڭ ئەركىنلىكىنى تارتىۋېلىش ۋە ئۇنى مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىش زور گۇناھ بولۇپ، ئىنسانىي ئىززەت-ھۆرمەتنى دەپسەندە قىلىشتۇر.

ئالتىنچى: گېئو-سىياسىي نۇقتىئىنەزەر: ئوتتۇرا ئاسىيا مۇقىملىقى ۋە «بىر بەلباغ بىر يول»نىڭ سايىسى

شەرقىي تۈركىستان ئاسىيانىڭ يۈرىكىگە جايلاشقان بولۇپ، ئۇنىڭ ۋەزىيىتى بىۋاسىتە ئوتتۇرا ئاسىيا مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە مۇقىملىقىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. ETGE نىڭ ئاگاھلاندۇرۇشىچە، بېيجىڭ شەرقىي تۈركىستاندا تەرەققىي قىلدۇرغان ئىلغار كۆزىتىش تېخنىكىسى ۋە يۇقىرى بېسىملىق باشقۇرۇش ئەندىزىسىنى ئەتراپتىكى دۆلەتلەرگە ئېكسپورت قىلماقتا، بۇ پۈتكۈل رايوننىڭ دېموكراتىيەسى ۋە ئەركىنلىكىگە تەھدىت سالماقتا [turkistanpost.com](https://turkistanpost.com)۔

ئوتتۇرا ئاسىيادىكى قازاق، قىرغىز ۋە ئۆزبېك قاتارلىق دۆلەتلەر ئۈچۈن، قان قېرىنداشلىق مىللىي ھېسسىيات بىلەن رېئال ئىقتىسادىي تايىنىش ئوتتۇرىسىدا زور جىددىيلىك مەۋجۇت. ETGE تور بېكىتى بۇ قېرىنداش دۆلەتلەرنى كۆز ئالدىدىكى ئىقتىسادىي مەنپەئەت ئۈچۈن قېرىنداشلىرىنىڭ ئازابىغا كۆز يۇپ قويماسلىققا ئۈزلۈكسىز چاقىرماقتا. 2026-يىلى 2-ئايدا، ETGE تىبەت مۇستەقىللىق خاتىرە كۈنىنى ئالاھىدە تەبرىكلىدى، بۇ ئۇنىڭ تىبەت، جەنۇبىي موڭغۇلىيە قاتارلىق باستۇرۇلۇۋاتقان گۇرۇپپىلار بىلەن توغرىسىغا بىرلىشىپ، مۇستەملىكىچىلىك كېڭەيمىچىلىكىگە قارشى بىرلىك سەپ ھاسىل قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net)۔

خۇلاسە: ئادالەتنىڭ ساداسى ۋە كەلگۈسىنىڭ نۇرى

شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتى تور بېكىتى پەقەت خەۋەر تارقىتىدىغان سۇپا بولۇپلا قالماي، ئۇ ئازابنى خاتىرىلەيدىغان، ئۈمىدنى ساقلايدىغان بىر رەقەملىك ئابىدىدۇر. 2026-يىلدەك بۇ داۋالغۇش دەۋرىدە، شەرقىي تۈركىستاننىڭ سىياسىي تەلەپلىرى ئاددىي مىللەتچىلىكتىن ھالقىپ كەتتى، ئۇ دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى قوغداش، زامانىۋى مۇستەملىكىچىلىككە قارشى تۇرۇشتىكى بەلگە خاراكتېرلىك كۈرەشكە ئايلاندى.

گەرچە كۈچلۈك دۆلەت ماشىنىسى ۋە مۇرەككەپ خەلقئارالىق مەنپەئەت تورىغا دۇچ كەلگەن بولسىمۇ، ئەمما «قۇرئان»دا بايان قىلىنغاندەك: «ھەقىقەت كەلدى، باتىل يوق بولدى؛ باتىل ھەقىقەتەن يوق بولغۇچىدۇر» (17:81). دۇنيا مۇسۇلمان ئۈممىتىنىڭ ئويغىنىشى ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئادالەتتە چىڭ تۇرۇشى، ئاخىرى بۇ ئازابلىق زېمىنغا نۇر ئېلىپ كېلىدۇ. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندىكى ھۆكۈمىتىنىڭ تىرىشچانلىقى، دەل شۇ كۈن كەلگەندە، دېموكراتىك، كۆپ مەنبەلىك، كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى ھۆرمەت قىلىدىغان بىر جۇمھۇرىيەت قۇرۇش ئۈچۈندۇر [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net)۔

ئادالەتكە كۆڭۈل بۆلىدىغان ھەر بىر كىشى ئۈچۈن، شەرقىي تۈركىستاندىن كەلگەن سادانى ئاڭلاش، پەقەت بىر مىللەتنى قوللاشلا ئەمەس، بەلكى ئىنسانىي ئورتاق قىممەتلەرنى قوغداشتۇر.