شەرقىي تۈركىستان فوندى رايوندا يۈز بېرىۋاتقان ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىنى ئاڭلىتىش ئۈچۈن خەلقئارالىق زور سەپەرۋەرلىك پائالىيىتى باشلىدى

مىللەتنىڭ قەلبىدىن چىققان نىدا: خەلقئارالىق زور سەپەرۋەرلىك پائالىيىتىنىڭ دائىرىسى

خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ سۈكۈت قىلىش ھالىتىنى بۇزۇپ تاشلاش ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك بىر قەدەم تاشلاپ، **شەرقىي تۈركىستان فوندى** (شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى) **شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى بىرلىكى** بىلەن ھەمكارلىشىپ، 2026-يىلىنىڭ بېشىدا «تۈركىستاننىڭ ساداسى: ئادالەت ۋە ئەركىنلىك نىداسى» شوئارى ئاستىدا خەلقئارالىق زور سەپەرۋەرلىك پائالىيىتىنى باشلايدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى. بۇ پائالىيەت خىتاي دائىرىلىرىنىڭ رايوندا ئېلىپ بېرىۋاتقان سىستېمىلىق باستۇرۇش سىياسەتلىرى ئەڭ يۇقىرى پەللىگە چىققان بىر پەيتتە ئوتتۇرىغا قويۇلدى. 2026-يىلى يانۋاردا ئېلان قىلىنغان كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتلىرىدا بۇ قىلمىشلار «دۆلەت تەرىپىدىن پىلانلانغان جىنايەت» دەپ تەسۋىرلەندى [Turkistan Times](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGrHB2i0wcwDY_ap5Qv_PA6U5AMILLHqYXlU0i-CqY1jW7C3opgYJ36RkETeQCqgQbtLCAj_S2M_MLga4Zoo5Yy7bKX9k2YK-e_7mC6MjrzCb7YTGuPbANtUpyOyMhwFbazj8lZ2ApQcQ==).

بۇ پائالىيەت دىپلوماتىيە، قانۇن ۋە تاراتقۇ يوللىرىنى بىرلا ۋاقىتتا ئىشقا سېلىشنى مەقسەت قىلىدۇ. بولۇپمۇ ئىسلام دۇنياسى ۋە ب د ت، ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى قاتارلىق خەلقئارالىق ئورگانلارنىڭ دىققىتىنى تارتىشقا ئەھمىيەت بېرىلىدۇ. فوند بۇ ھەرىكەتلەر ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى پەقەت بىر كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىلا ئەمەس، بەلكى پۈتكۈل ئىسلام ئۈممىتىگە مۇناسىۋەتلىك ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە مەۋجۇتلۇق مەسىلىسى سۈپىتىدە دۇنيا كۈنتەرتىپىنىڭ ئالدىنقى قاتارىغا قويۇشنى نىشان قىلىدۇ [IUETO](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHEMCu-sShVPYyAdSHSt3IIqDZG0zxHeuT6pxcFp1I-Lx-HWyFlF1UmaCAlC6175EDUButqIh8buXxTuuoZehKy913CaBy--sv8KSL98m7ar9sE9Ob1TzWnq6NOyPLgxdU=).

2026-يىلدىكى ئىنسانىي ۋەزىيەت: جىمجىت قىرغىنچىلىق ۋە ئىرقىي تازىلاش

فوند توپلىغان مەيدان دوكلاتلىرى ۋە جانلىق شاھىتلارنىڭ سۆزلىرى شەرقىي تۈركىستاندىكى ۋەزىيەتنىڭ ئىلگىرى كۆرۈلۈپ باقمىغان دەرىجىدە ناچارلاشقانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ. 2026-يىلى 21-يانۋاردا ئېلان قىلىنغان دوكلاتتا، خىتاي ئەمەلدارلىرىنىڭ «ھېچقانداق رەھىم-شەپقەت قىلماسلىق» سىياسىتىنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقى ۋە «قايتا تەربىيەلەش» نامى ئاستىدا جازا لاگېرلىرىنىڭ ئورنىتىلغانلىقى ئاشكارىلاندى [Turkistan Times](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGrHB2i0wcwDY_ap5Qv_PA6U5AMILLHqYXlU0i-CqY1jW7C3opgYJ36RkETeQCqgQbtLCAj_S2M_MLga4Zoo5Yy7bKX9k2YK-e_7mC6MjrzCb7YTGuPbANtUpyOyMhwFbazj8lZ2ApQcQ==).

سانلىق مەلۇماتلارغا قارىغاندا، مىليونلىغان ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي مىللەتلەر «مەجبۇرىي ئەمگەك» پروگراممىلىرىغا دۇچار بولماقتا. 2024-يىلىنىڭ ئۆزىدىلا 3.34 مىليوندىن ئارتۇق ئادەم تۇتقۇن قىلىنىش تەھدىتى ئاستىدا ياشايدىغان جايلىرىدىن يىراق زاۋۇتلارغا ئىشلەشكە مەجبۇرلانغان [World Uyghur Congress](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHSO3_3VDMHTSQIhQnEtpExloKMVnrF-yJhWboYsjZqSqj9TN08NMyzp1MiLR-mKtWnbx_W5Xa2EeDXBEE4iLnwDusen_Bmx2CudyjZxYxaNB6urcbC6M59VER_OS4aLB3eL9-egb8mTp5Be0A3cFvbycgBWVyG_UAOstc=). بۇ سىياسەتلەر پەقەت ئىقتىسادىي پايدا ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى تۈركىستان خەلقىنىڭ مەدەنىيەت ۋە دىنىي يىلتىزىنى قۇرۇتۇشنى مەقسەت قىلغان «خىتايلاشتۇرۇش» قۇرۇلۇشىنىڭ بىر قىسمىدۇر [Justice For All](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGVok2H8AgBBZMX7nalsP8pgHx1kPGL898JMU8unafY6Sh9lX3wmQNOhSNDy8uHEhyJ4cfQl1GOPTwm6lX83eG1BVvU0KdLFfFqVuy_IYtEXiVyvTQhwr7K0x2PNbP6eVRBetbCwhjfysQiEN7-AGnSH16MLZj9u5uxZsCEi93E6ZgfPsUJFxF3CmUuLuxazWrQOwhIJhMvt46WUOqEOvTM_cEr5eNmHt4M5qlB9Ztif7NiVqh1bOyvdYrIK4MFX_WCpjmd0RZ-U8VuvYgG66wwqFmFtKNjI6MdVg==).

ئىسلامىي كىملىككە قارشى ئۇرۇش: ئىزناسىنى يوقىتىش ۋە ئىبادەتلەرنى جىنايەتكە ئايلاندۇرۇش

ئىسلام ئۈممىتى نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى سىياسەتلىرى ئېتىقادقا قارشى ئېلان قىلىنغان ئۇرۇشتۇر. فوند مەسچىتلەرنىڭ چېقىلىشى ياكى ساياھەت ۋە سودا ئورۇنلىرىغا ئايلاندۇرۇلۇشى، ھىجاب، ساقال ۋە روزا تۇتۇش قاتارلىق ئىسلامىي ئالامەتلەرنىڭ چەكلىنىشىنى ھۆججەتلەشتۈردى [IHH](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHEfXCwycbu7c7vx2qLKd-qaQN2AxsD83Oh1kTTdoR7oyZsNtLxH3kKzkRofwSWiSMl5pvtB7egDODfoCAM94zMIgpFYP8AwakYmSuFIPbmGM6jM-0eorJLIonBMhsv4Bf0cULV-j4=). فوند يۈز بېرىۋاتقان ئىشلارنى تارىختا ئىسلام مەدەنىيىتىنىڭ مەركىزى بولغان بۇ رايوندىن ئىسلامنىڭ ئىزىنى ئۆچۈرۈشنى مەقسەت قىلغان «مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى» دەپ قارايدۇ [Wasl News](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHptM1FWcyidKdInWj8DjdFUhgj1Ln-hy3MtLn8kyxwaGPBImDz5tDcBfJCXGLmXITbof9g6kidn5RFtL10W2llUBb_isiNWkTAYuyLPk_QGLjQYM1g60NobEJGos3xxA4x030avXkcmIJ5IuH1um6Oz-ASA1FKx90WEqZRLP1PR0AXhyDo5DC6CBmx6vkxNMPXZDWUCjy5oQRoFRIsDVMvRPQl4eRCWOHJZkUoI9MgCOEjLM1gtZN65e7p4Y4UtbC5oQIN9sQx1dRDLbC2PojU-9VGxTV7a_PPw_egObbTfDWutKOAPeVb4BRsCxaQ4TlHu52AgG7sdJ4GTy3mIaGOXc30qozH_Dm4Z7KUO8NhaBqq27Q=).

بۇ مەسىلىدە، فوند رەئىسى ھىدايەتۇللاھ ئوغۇزخان يېڭى پائالىيەتنىڭ خىتاينىڭ دىنىي زاتلار ۋە ئىسلامىي ھەيئەتلەرنى ئالداش ئۈچۈن ئۇيۇشتۇرغان ساختا زىيارەتلەرنى پاش قىلىشقا مەركەزلىشىدىغانلىقىنى بىلدۈردى [IUETO](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHE4A2G__-9fkr8Ct2OzCLJ-e1ehEbvCUnW49_uC-Jcy3CgLO9NvKthvy-tVYoQO5bVXNoYxfrGNlvjOD4TjMRCn4rZ_AQaLmk7p76h3BGC0Q==).

قانۇنىي ۋە دىپلوماتىيەلىك ھەرىكەت: جىنايەتچىلەرنى خەلقئارادا قوغلىشىش

بۇ پائالىيەت پەقەت ئاڭلىتىش بىلەنلا چەكلەنمەيدۇ، بەلكى قەتئىي قانۇنىي يوللارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 2026-يىلى فېۋرالدا، شەرقىي تۈركىستانلىق پائالىيەتچىلەر ب د ت مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە قارىتا ئاگاھلاندۇرۇش بېرىشىنى قارشى ئالدى [Justice For All](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGVok2H8AgBBZMX7nalsP8pgHx1kPGL898JMU8unafY6Sh9lX3wmQNOhSNDy8uHEhyJ4cfQl1GOPTwm6lX83eG1BVvU0KdLFfFqVuy_IYtEXiVyvTQhwr7K0x2PNbP6eVRBetbCwhjfysQiEN7-AGnSH16MLZj9u5uxZsCEi93E6ZgfPsUJFxF3CmUuLuxazWrQOwhIJhMvt46WUOqEOvTM_cEr5eNmHt4M5qlB9Ztif7NiVqh1bOyvdYrIK4MFX_WCpjmd0RZ-U8VuvYgG66wwqFmFtKNjI6MdVg==). فوند ھازىر ئىسپانىيە ۋە فرانسىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە باستۇرۇشقا چېتىشلىق خىتاي شىركەتلىرىگە قارشى ئېچىلغان دەۋالارنى قوللاش ۋە مەجبۇرىي ئەمگەككە مۇناسىۋەتلىك مەھسۇلاتلارنىڭ ئىمپورت قىلىنىشىنى چەكلەشنى تەلەپ قىلماقتا [World Uyghur Congress](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHSO3_3VDMHTSQIhQnEtpExloKMVnrF-yJhWboYsjZqSqj9TN08NMyzp1MiLR-mKtWnbx_W5Xa2EeDXBEE4iLnwDusen_Bmx2CudyjZxYxaNB6urcbC6M59VER_OS4aLB3eL9-egb8mTp5Be0A3cFvbycgBWVyG_UAOstc=).

شەرقىي تۈركىستان فوندىنىڭ رولى: مائارىپ ۋە ئىغاچە چىرىغى

2006-يىلى ئىستانبۇلدا قۇرۇلغان **شەرقىي تۈركىستان فوندى** مۇھاجىرەتتىكى تۈركىستان كىملىكىنى ساقلاپ قېلىشنىڭ تايانچىدۇر. ئۇنىڭ پائالىيەتلىرى دىنىي مائارىپ، يېتىم-يېسىرلارغا ياردەم بېرىش ۋە ياشلارنى تېخنىكىلىق ۋە تاراتقۇ ماھارەتلىرى بىلەن تەربىيەلەشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ [IDSB](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEalIhbUH5rTHBCXVKbxCfZZP98t0e7nqzctEge0PpWx5UN8XLjgvQn0knFwa36hPlz6UKnggJ_sF0nUrdr60zoluEqNbZHTOvcKrj7lE4e9-i51-vuKIB5bzef43tq22HK8evKcjCSkznqNetU1KfjJ4ueWxRNqUuCtv7JB8XV-sJ3xMAfzWR-XX4SiQva).

فوندنىڭ 2026-يىللىق پىلانلىرى: 1. **ئىستىقلال تېلېۋىزىيەسىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش:** تاراتقۇ ئېڭىنى ئاشۇرۇش ۋە رايون ئىچىدىكى ھەقىقەتلەرنى يەتكۈزۈش [UDTSB](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGU_A6wtot0GrVuSmYXQOPpo3SoSeUfxiBJOArTI6ASKGYKZlKL82dqi3vkKFzD-Vx6rSzoAkPxGeTdfoKNMzC3XIu7E_psUJGU9UKhg8bRcV6mUXxGzzT4QMnFvVkddhm0xDBgV4swmP10cC8c0Q7ck8SCBAL7uWUl84K7X7mObR5eUy4QCT7THJizeeEeaFHM0L2PhH1SJpturAa0FP4HYej9K0_N2T28JTtDC9GuBrrsDnKkY2yNRrzkuPz1Wg==). 2. **ئاياللار ۋە بالىلارنى كۈچلەندۈرۈش:** مەدەنىيەت يوقىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن مەخسۇس مائارىپ مەركەزلىرى [East Turkistan Association](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHRxzkvKdk_aHKPbe2UiKNCnywfYpeqRp4R73v9M2mhRujOMGejScJHNz4olqJMYBG9WYJN-Un3au_Wnh9vZ6ngVkw5vP-mpozJjJ5YjuYe4xE3Ce_ShKC--2PK1eGyFkWzi_0nS4TKrPAFhaw=). 3. **تەتقىقات ۋە ھۆججەتلەشتۈرۈش:** خەلقئارا جامائەتچىلىككە باستۇرۇشنى پاش قىلىش ئۈچۈن دوكلاتلارنى ئېلان قىلىش [IDSB](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEalIhbUH5rTHBCXVKbxCfZZP98t0e7nqzctEge0PpWx5UN8XLjgvQn0knFwa36hPlz6UKnggJ_sF0nUrdr60zoluEqNbZHTOvcKrj7lE4e9-i51-vuKIB5bzef43tq22HK8evKcjCSkznqNetU1KfjJ4ueWxRNqUuCtv7JB8XV-sJ3xMAfzWR-XX4SiQva).

خۇلاسە: ئۈممەتنىڭ ۋىجدانىغا نىدا

شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى پەقەت بىر چېگرا ماجراسى ياكى كىشىلىك ھوقۇق ھۆججىتى ئەمەس، بەلكى ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئۆز قېرىنداشلىرى بىلەن بولغان ھەمكارلىقىنىڭ ھەقىقىي سىنىقىدۇر. فوند باشلىغان بۇ خەلقئارالىق پائالىيەت بىر نىدا ۋە جىددىي ھەرىكەتكە چاقىرىقتۇر. زۇلۇمغا سۈكۈت قىلىش زۇلۇمغا شېرىك بولۇشتۇر. ھەر بىر مۇسۇلمان ۋە ئادالەت تەرەپدارى شەرقىي تۈركىستاندىكى ئاۋازسىز خەلقنىڭ ئاۋازى بولۇشى كېرەك.