ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى خەلقئارا جەمئىيەتنى ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئەركىنلىكىنى قوغداش ئۈچۈن جىددىي تەدبىر قوللىنىشقا چاقىردى

كىرىش سۆز: زۇلۇم ئاستىدىكى ئۈممەتنىڭ نىداسى

2026-يىلى 25-فېۋرال كۈنى، ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى (AUA) بىر بايانات ئېلان قىلىپ، خەلقئارا جەمئىيەتنى، بولۇپمۇ ئىسلام دۇنياسىنى شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى توختىتىش ئۈچۈن جىددىي ۋە ئەمەلىي تەدبىر قوللىنىشقا چاقىردى. بۇ چاقىرىق خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ رايوندىكى ئىسلامىي كىملىكنى يوقىتىش ۋە مەجبۇرىي ئەمگەك سىياسەتلىرىنى تېخىمۇ كۈچەيتكەن بىر پەيتكە توغرا كەلدى. ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقىنىڭ تەكىتلىشىچە، ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان بۇ پاجىئە پەقەت بىر مىللەتنىڭلا مەسىلىسى بولماستىن، بەلكى پۈتۈن ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتى ۋە ئىنسانىي قەدىر-قىممىتىگە قىلىنغان ئېغىر ھۇجۇمدۇر [Source](https://www.campaignforuyghurs.org).

ئىسلام دۇنياسىنىڭ سۈكۈتى ۋە ئۈممەتنىڭ مەسئۇلىيىتى

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى ئۆز باياناتىدا ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) نىڭ يېقىنقى پوزىتسىيەسىنى قاتتىق تەنقىد قىلدى. 2026-يىلى يانۋار ئېيىدا، ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ باش كاتىپى بېيجىڭدا خىتاي ئەمەلدارلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى سىياسەتلىرىنى قوللايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن ئىدى [Source](https://www.uyghurstudy.org). بۇ خىل پوزىتسىيە ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى ئارىسىدا چوڭقۇر ئۈمىدسىزلىك ۋە نارازىلىق پەيدا قىلدى.

ئىسلام قىممەت قارىشى بويىچە، بىر مۇسۇلماننىڭ زۇلۇمغا ئۇچرىشى پۈتۈن ئۈممەتنىڭ ئاغرىقىدۇر. ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنى خىتاينىڭ ئىقتىسادىي مەنپەئەتىنى دىنىي قېرىنداشلىرىنىڭ ھاياتىدىن ئۈستۈن قويماسلىققا چاقىردى. باياناتتا تەكىتلىنىشىچە، خىتاينىڭ «ئىسلامنى خىتايلاشتۇرۇش» سىياسىتى قۇرئان كەرىمنى قايتا يېزىش، مەسچىتلەرنى چېقىش ۋە روزا تۇتۇشنى چەكلەش قاتارلىق دىنغا قارشى ھەرىكەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ، بۇ ئوچۇق-ئاشكارە ئىسلامغا قارشى ئۇرۇشتۇر [Source](https://www.campaignforuyghurs.org).

ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتىگە قويۇلغان تەلەپلەر ۋە قانۇنىي بوشلۇقلار

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى ئاۋسترالىيە فېدېراتسىيە ھۆكۈمىتىدىن خىتاينىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرىنى چەكلەيدىغان مەخسۇس قانۇن چىقىرىشنى تەلەپ قىلماقتا. 2026-يىلى فېۋرالدا، ئاۋسترالىيەنىڭ زامانىۋى قۇللۇققا قارشى تۇرۇش كومىسسارى كىرىس ئېۋانس (Chris Evans) ئاۋسترالىيەنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرى ئۈچۈن بىر «ئەخلەتخانىغا» ئايلىنىپ قالغانلىقىنى ئاگاھلاندۇردى [Source](https://www.business-humanrights.org). ئامېرىكا قاتارلىق دۆلەتلەر «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» (UFLPA) ئارقىلىق قاتتىق تەدبىر قوللىنىۋاتقان بىر پەيتتە، ئاۋسترالىيەنىڭ تېخىچە ئۈنۈملۈك بىر چەكلەش مېخانىزمى يوقلۇقى تەنقىدكە ئۇچرىماقتا.

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى يەنە، ئاۋسترالىيە پارلامېنتىدا 2025-يىلى قۇرۇلغان «ئۇيغۇرلار ئۈچۈن بارلىق پارتىيەلەر پارلامېنت گۇرۇپپىسى» (AAPPGU) نىڭ رولىنى كۈچەيتىپ، خىتاي ئەمەلدارلىرىغا قارىتا «ماگنىتسكىي قانۇنى» بويىچە جازا يۈرگۈزۈشنى تەلەپ قىلدى [Source](https://www.rfa.org). بۇ گۇرۇپپا ئۇيغۇرلارنىڭ ئاۋازىنى پارلامېنتتا ئاڭلىتىش ۋە خىتاينىڭ ئاۋسترالىيەدىكى سىڭىپ كىرىش ھەرىكەتلىرىگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن مۇھىم بىر سۇپا ھېسابلىنىدۇ.

شەرقىي تۈركىستاندىكى دىنىي زۇلۇم ۋە رامىزان چەكلىمىلىرى

2026-يىللىق رامىزان ئېيى يېقىنلىشىۋاتقان بىر پەيتتە، ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى رايوندىكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئەھۋالىدىن قاتتىق ئەنسىرەيدىغانلىقىنى بىلدۈردى. 2025-يىللىق رامىزاندا، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇرلارنى ھەر كۈنى سىنلىق كۆرۈنۈش ئارقىلىق روزا تۇتمىغانلىقىنى ئىسپاتلاشقا مەجبۇرلىغانلىقى مەلۇم بولغان [Source](https://www.campaignforuyghurs.org). روزا تۇتۇش ياكى ناماز ئوقۇش «دىنىي ئەسھەبىيلىك» دەپ قارىلىپ، كىشىلەرنىڭ لاگېرلارغا قامىلىشىغا سەۋەب بولماقتا.

بۇنىڭدىن باشقا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مەسچىتلەرنى ساياھەت ئورنىغا ئايلاندۇرۇشى ياكى پۈتۈنلەي چېقىپ تاشلىشى، ئىسلامىي قەبرىستانلىقلارنى ۋەيران قىلىشى ئۈممەتنىڭ مەدەنىيەت مىراسلىرىغا قىلىنغان ئېغىر ھاقارەتتۇر. ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى خەلقئارا جەمئىيەتنى بۇ خىل مەدەنىيەت ۋە دىنىي قىرغىنچىلىققا سۈكۈت قىلماسلىققا چاقىردى [Source](https://www.uyghurstudy.org).

خەلقئارالىق مەجبۇرىي قايتۇرۇش ۋە مۇساپىرلار مەسىلىسى

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى يەنە، ئۈچىنچى دۆلەتلەردىكى ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنىڭ خىتايغا مەجبۇرىي قايتۇرۇلۇش خەۋپىگە دىققەت تارتتى. 2025-يىلىنىڭ بېشىدا، تايلاندنىڭ 10 يىلدىن ئارتۇق تۇتۇپ تۇرۇلغان 40 نەپەر ئۇيغۇرنى خىتايغا مەجبۇرىي قايتۇرۇپ بەرگەنلىكى ھەققىدىكى خەۋەرلەر خەلقئارادا زور غوۋغا قوزغىغان ئىدى [Source](https://www.refugeecouncil.org.au). ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتىنى تۈركىيە، تايلاند ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرىدىكى خەۋپ ئاستىدا قالغان ئۇيغۇرلارغا پاناھلىق بېرىش سالامەتلىكىنى ئاشۇرۇشقا چاقىردى.

خۇلاسە: ئادالەت ئۈچۈن بىرلىشىش

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقىنىڭ بۇ قېتىملىق جىددىي چاقىرىقى، شەرقىي تۈركىستاندىكى زۇلۇمنىڭ يەنىلا داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى ۋە خەلقئارانىڭ، بولۇپمۇ مۇسۇلمان دۇنياسىنىڭ تېخىمۇ كۆپ مەسئۇلىيەتچان بولۇشى كېرەكلىكىنى كۆرسىتىپ بەردى. ئىسلامىي قىممەت قارىشى بويىچە ئادالەتنى تىكلەش ۋە زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ ۋە ھەر بىر ۋىجدانلىق ئىنساننىڭ بۇرچىدۇر. ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى تەكىتلىگەندەك، «بۈگۈن ئۇيغۇرلار ئۈچۈن سۈكۈت قىلىش، ئەتە باشقا بىر مۇسۇلمان مىللەتنىڭ زۇلۇمغا ئۇچرىشىغا يول ئېچىشتۇر». خەلقئارا جەمئىيەت خىتاينىڭ ئىقتىسادىي بېسىمىغا تاقابىل تۇرۇپ، ئىنسانىي ھوقۇق ۋە دىنىي ئەركىنلىكنى قوغداش ئۈچۈن ئەمەلىي قەدەملەرنى بېسىشى كېرەك.