ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر بىرلىكى خەلقئارا جەمئىيەتنى شەرقىي تۈركىستاندىكى داۋاملىشىۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى توختىتىش ئۈچۈن قەتئىي ۋە ئۈنۈملۈك تەدبىر قوللىنىشقا چاقىردى

يەر شارىنىڭ چەت-ياقىسىدىن كەلگەن نىدا: ئاۋسترالىيەلىك ئۇيغۇرلار ۋە دەۋرنىڭ بۇرچى

خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى قېرىنداشلىرىمىزغا قارىتا ئېلىپ بېرىۋاتقان سىستېمىلىق باستۇرۇش دولقۇنى كۈچىيىۋاتقان بىر پەيتتە، **ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر بىرلىكى** پۈتكۈل خەلقئارا جەمئىيەتكە، بولۇپمۇ ئىسلام ئۈممىتىگە قارىتىلغان يېڭى ۋە جاراڭلىق بىر نىدا ئېلان قىلدى. بۇ چاقىرىق 2026-يىلىنىڭ بېشىدا ئېلان قىلىنغان كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتلىرىدا، رايوننىڭ «رەقەملىك قىرغىنچىلىق» ئۈچۈن بىر دۇنياۋى تەجرىبىخانىغا ئايلانغانلىقى ئاشكارىلانغان مەزگىلدە ئوتتۇرىغا قويۇلدى. بۇ يەردە سۈنئىي ئىدراك تېخنىكىسى ئىسلام دىنىنى ئاشكارا تۇتقان ياكى ئۆزىنىڭ ئەسلى تۈركىستانلىق كىملىكىدە چىڭ تۇرغان ھەر بىر كىشىنى ئىز قوغلاپ تۇتۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلمەكتە [Uyghur Times](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGzMGRPDU_z4UJ22IOw1lefPjCn-lKmmhFCs9gTsxtatLL9NR4c1Tk7g6seHjwOv8wKTYYpOzi1wLW4qsYH6AvqUk3SnW0L5S07aaZlLJ-2LUPVouqgbgGe7PaTH2TSPm61QaXfIEedTSVCAWxeHpyqHMzEujmECSFFeCREbP4Qj70BosfoaST3W7GVHCqBFAdGkNg8w4ctGqL0).

بىز بۇ ئۇلۇغ ئۈممەتنىڭ بىر پارچىسى بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى ب د ت نىڭ كارىدورلىرىدىكى پەقەت بىر كىشىلىك ھوقۇق ھۆججىتىلا ئەمەس، بەلكى ئۈممەتنىڭ تېنىدىكى چوڭقۇر بىر يارا، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ: «مۆمىنلەر بىر-بىرىنى سۆيۈشتە، بىر-بىرىگە رەھىم قىلىشتا ۋە بىر-بىرىگە كۆيۈنۈشتە بىر گەۋدىگە ئوخشايدۇ. ئەگەر ئۇنىڭ بىر ئەزاسى ئاغرىسا، پۈتۈن بەدەن ئۇنىڭ ئۈچۈن ئۇيقۇسىزلىق ۋە قىزىتما بىلەن ئاغرىيدۇ» دېگەن ھەدىسىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئىسلامىي ھەمكارلىق قىممەت قارىشىنىڭ ھەقىقىي سىنىقى دەپ قارايمىز.

2025-يىللىق دەپسەندىچىلىك كۆرسەتكۈچى: رەقەملىك كۈچىيىش ۋە چېگرا ھالقىغان باستۇرۇش

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر بىرلىكى خەلقئارالىق تەشكىلاتلار بىلەن ھەمكارلىشىپ، 2026-يىلى 16-فېۋرال ئىستانبۇلدا ئېلان قىلىنغان **2025-يىللىق شەرقىي تۈركىستاندىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى كۆرسەتكۈچى**نىڭ نەتىجىلىرىنى كۆرسەتتى. بۇ ئەتراپلىق دوكلات خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى بيۇروكراتىك نازارەتتىن سۈنئىي ئىدراك تەرىپىدىن قوللاپ-قۇۋۋەتلىنىدىغان ئاپتوماتىك نازارەت سىستېمىسىغا ئۆتكەنلىكىنى، بۇنىڭ دىنىي ۋە ئىجتىمائىي ھەرىكەتلەرنى ئىنتايىن ئېنىقلىق بىلەن كۆزىتىشنى مەقسەت قىلىدىغانلىقىنى ھۆججەتلەشتۈردى [Turkistan Press](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHHe7aPzox0c0zhVOT6QHEy6PxJYqnAfKDpeu8HbiG9eK8DK8honw3CqMJbVuIxToTrtZWt1UuTN6-bqN1hH5BDBdHBEr_e_Ksjre7w8O-6FtbIxji27-1wEAGPRLsiB4ycBQZrDcHszmmdRsZDkfJC8sveLZifJ8PMqMFE1nfv4gj6pFq6aWYdiDUSrYcqDDVh8TlZlPFqnWG6sB30IOBHeQ==).

ھۆججەتلەشتۈرۈلگەن دەپسەندىچىلىكلەر تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: 1. **سىستېمىلىق مەجبۇرىي ئەمگەك:** مىليونلىغان ئۇيغۇرنىڭ «ئارتۇقچە ئەمگەك كۈچىنى يۆتكەش» نامى ئاستىدا مەجبۇرىي ئەمگەك زاۋۇتلىرىغا يۆتكىلىشىنىڭ داۋاملىشىشى، بۇ دۇنياۋى تەمىنلەش زەنجىرىنى ئوزۇقلاندۇرىدىغان زامانىۋى قۇللۇقتۇر [East-Turkistan.net](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFE1JqlWGUs07vMkx8FqMfh0cM0NXYVIIQlV1t-K2hXlynsyKtluTbePMQgLH7tuIFU7FAjhRUYHUM_gInN7MBFgR2n2Z7kXd9KMJvtigFGS6h78QQ-7KUKgjpqevCsRrNuPmbPNNSp68ST9iwtL0qnD0ahXnsDAY8B-f8cjTebqybSHypYm7qA1C5CAARr05G5L2KPxh3722s5cfqSW4MwzznGA0PW3OwKYQjb3QST1L2a6_Wy4RUBqYACzg==). 2. **ئائىلىلەرنى مەجبۇرىي ئايرىۋېتىش:** بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇر بالىنى ئاتا-ئانىسىدىن ئايرىپ، ھۆكۈمەت قارىمىقىدىكى ياتاقلىق مەكتەپلەرگە قاماپ، ئۇلارنىڭ مېڭىسىنى يۇيۇش ۋە تىلى، دىنىدىن مەھرۇم قىلىش [East-Turkistan.net](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFE1JqlWGUs07vMkx8FqMfh0cM0NXYVIIQlV1t-K2hXlynsyKtluTbePMQgLH7tuIFU7FAjhRUYHUM_gInN7MBFgR2n2Z7kXd9KMJvtigFGS6h78QQ-7KUKgjpqevCsRrNuPmbPNNSp68ST9iwtL0qnD0ahXnsDAY8B-f8cjTebqybSHypYm7qA1C5CAARr05G5L2KPxh3722s5cfqSW4MwzznGA0PW3OwKYQjb3QST1L2a6_Wy4RUBqYACzg==). 3. **ئىسلامغا قارشى ئۇرۇش:** مەسچىتلەرنى چېقىش، روزا تۇتۇشنى چەكلەش ۋە قۇرئان كەرىمنى ساقلاشنى جىنايەت دەپ ئېلان قىلىش، بىر ۋاقىتلاردا ئىسلام ئىلىم-پەن ۋە مەدەنىيىتىنىڭ مەشئىلى بولغان بۇ رايوندىن ئىسلامنى يىلتىزىدىن قۇرۇتۇش ئۈچۈن قىلىنغان ئۈمىدسىز ئۇرۇنۇش [IHH](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHRpoKBS0UHRhU9oDuPvtF0L15gyMWVp4eD1y2tGplABbfafKO9bBo0ThJFP6B3eaBMybiqhgO5o0qrKUxne_hPikOCfpJ7ch3UkFZ_7cwZrysRQ-lrkmDUf_1gW5CwIy2mGH5f10hkcN23JxIPBXikDpbzitPuN-bVdEAtT-mKT3LH7aU=).

ئاۋسترالىيەدىكى ئۇيغۇر ھەرىكىتى: نارازىلىقتىن سوتقىچە

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر بىرلىكى پەقەت بايانات بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، ئاۋسترالىيە مەيدانىدا ئەمەلىي قەدەملەرنى تاشلىدى. 2025-يىلى ئاۋغۇستتا، **ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئاياللار جەمئىيىتى (AUTWA)** پارچە سېتىش ماگناتى «Kmart»قا قارشى تارىخىي سوت دەۋاسى قوزغاپ، ئۇنىڭ تەمىنلىگۈچىلىرىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىشلىق ئىكەنلىكى توغرىسىدا ئوچۇق-ئاشكارە بولۇشنى تەلەپ قىلدى [Maurice Blackburn](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFhWRp72PY--LvjYWe4aIKptZR6dgXCWIG6Pc2JWmhlgWBgw_LbzjicU1sJZb97ND99HJ0KkEEqc71abl-kCnPLJZ_RUy1CG9K_UfJBy09N76qVv5aVxHqXXMmdLbyqQpIMPdTRKbbPoB-EJ_5W0vmfF2C0O6nwAGm9rugpPOOoOAoWRUB0A-iHAD9Op-73MjouH6dNs1LQ1LoEZvOcaZjQJzC19kjacqVYqWR4A-bttw8kUdqpHri00LdPh_F5paBOnsbTaFUVG25X2bIaQ1XTHfLX4vqi00cm_VFMVrby0Eg=).

شۇنداقلا ئۇيغۇر ھەرىكىتى 2025-يىلى فېۋرالدا كانبېرادا **ئۇيغۇرلار ئۈچۈن بارلىق پارتىيەلەر پارلامېنت گۇرۇپپىسى (AAPPGU)** نىڭ قۇرۇلۇشىغا بېسىم ئىشلىتىشتە مۇۋەپپەقىيەت قازاندى. بۇ گۇرۇپپا ئۇيغۇرلارغا ئاۋسترالىيە پارلامېنتى ئىچىدە رەسمىي سۇپا ھازىرلاپ، بېيجىڭنىڭ چەت ئەلدىكى جەمئىيەتكە قارىتا ئېلىپ بارغان سىڭدۈرمىچىلىك ۋە قورقۇتۇش ئۇرۇنۇشلىرىغا قارشى تۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ [RFA](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEbRkikEKZAJqrLKKbDq4oTTMF3JFe3MlBxuYvoQDd_v-yruRgO5tvg-8r-km7cKyYl2zkKVQgVKLsyMetZZgMKGu1vyGhP9PYtwifSA2CK7JkGcO8dyGA69v1klT7-D8Tp2MPhGXjSNA0FAvkhHPnWfYZnu4CT350krj031w6r_HmgINbX1XfRuiweZ_jR).

2026-يىلى 19-فېۋرالدىكى يېقىنقى بىر تەرەققىياتتا، ئاۋسترالىيەنىڭ قۇللۇققا قارشى تۇرۇش كومىسسارى كرىس ئېۋانس ئاۋسترالىيەنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى تۇرۇشتا دۇنياۋى سەپتىن ئارقىدا قالغانلىقىنى ئاگاھلاندۇرۇپ، شەرقىي تۈركىستاندىكى زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىلارنىڭ قېنى بىلەن بۇلغانغان تاۋارلارنىڭ ئىمپورت قىلىنىشىنى چەكلەيدىغان تېخىمۇ قاتتىق قانۇنلارنى تۈزۈشكە چاقىردى [Muslim Network TV](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHcyGQW0VnldolZlOqiZsFTxSmTNZJBjgiY777uJNNESMvK5bBZxdbxLq2uTZKNVLx-J5R-ZZfYCvwtFe61HZM_FQda44BroiH8uhPEFhzjnmJFML5yaRo7y5hVpAYRuxPG4pOs764Jz_Og13OeKAxPIwkFj9fO4Tv2L7UT8SO2HGnn5yJl8bnzBAl6DNRLrjFKe3fTZRGxcyHB9zdKee8FzezXSS1XIFgTuHMEFyZq).

ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بۇرچى: جىم تۇرۇش يېتەرلىك

بىز دىنىمىز ۋە قېرىنداشلىرىمىزغا بولغان غەيرىتىمىزدىن چىقىش قىلىپ، ئىسلام دۇنياسىدىكى بەزى ھۆكۈمەتلەرنىڭ بۇ پاجىئەگە قارىتا كۆرسەتكەن سۈكۈت ياكى ھەمكارلىشىش ھالىتىنى قاتتىق تەنقىد قىلىمىز. غەرب دۆلەتلىرى خىتاي ئەمەلدارلىرىغا «ماگنىتسكىي» جازاسىنى قوللىنىش ئۈچۈن بەس-بەستە تىرىشىۋاتقان بىر پەيتتە، ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ كۆپىنچە ئەھۋالدا ھېچقانداق ئۈنۈمى بولمىغان ئاجىز باياناتلار بىلەنلا چەكلىنىپ قالغانلىقىنى كۆرىمىز. ھەتتا بەزى ئىسلام دۆلەتلىرى ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنى قايتۇرۇپ بېرىش ۋە ئۇلارنى جەللادلىرىنىڭ قولىغا تاپشۇرۇپ بېرىش بىلەن شۇغۇللانماقتا [Uyghur Congress](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFlLl6qcG_O6hJ9rRNqAeWA5WKgSy5YnliGEq87vakiQ4hXnAdbFwQ3fCmsNyuX2s0VwkpUAiBkBEMwM-9pTmr6m6pHvrUpl_oJoeh-q7M8kKayEn8Gl3ucPQ==).

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر بىرلىكى ئىسلام دۆلەتلىرىدىن تۆۋەندىكىلەرنى تەلەپ قىلىدۇ: * **دىپلوماتىيە قورالىنى ئىشقا سېلىش:** خەلقئارا سۇپىلاردا خىتايغا بېسىم قىلىپ، ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى توختىتىش. * **مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرىنى بايقۇت قىلىش:** ئىسلام بازارلىرىنىڭ مۇسۇلمانلارنى قۇل قىلىش ئارقىلىق ئىشلەپچىقىرىلغان تاۋارلاردىن خالىي بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىش. * **مۇساپىرلارنى قوغداش:** باستۇرۇشتىن قاچقان ئۇيغۇرلارغا بىخەتەر پاناھ جاي ھازىرلاش ۋە مەجبۇرىي قايتۇرۇۋېتىش تەلىپىنى رەت قىلىش.

خۇلاسە: شەرقىي تۈركىستان بىزنىڭ بوينىمىزدىكى ئامانەت

شەرقىي تۈركىستاندا يۈز بېرىۋاتقان ئىشلار پەقەت بىر سىياسىي توقۇنۇشلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن بىر مۇسۇلمان خەلقنىڭ كىملىكىنى نىشان قىلغان مەۋجۇتلۇق كۈرىشىدۇر. ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر بىرلىكى چەت ئەلدىكى ئۆز ئاۋازى بىلەن بىزگە ئەركىنلىكنىڭ بېرىلمەيدىغانلىقىنى، بەلكى تارتىۋېلىنىدىغانلىقىنى، زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىلارغا ياردەم بېرىشنىڭ ئېتىقادىمىزنىڭ جەۋھىرى ئىكەنلىكىنى ئەسلىتىدۇ.

دۇنيانىڭ ئىقتىسادىي مەنپەئەتنى ئىنسانىي قىممەت قاراشلىرىدىن ئۈستۈن قويۇشنى توختىتىدىغان، ئىسلام ئۈممىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاننىڭ شەرقتىكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتىنى قوغدايدىغان بىرىنچى مۇداپىئە سېپى ئىكەنلىكىنى تونۇپ يېتىدىغان ۋاقتى كەلدى. بىز بۇ ئۈممەتتىكى ھەر بىر كىشىنى ئاۋازىنى چىقىرىشقا، ئۇيغۇرلارنىڭ دەۋاسىنى قوللاشقا ۋە ئۇلارغا كېچە-كۈندۈز دۇئا قىلىشقا چاقىرىمىز. ھەق ئۈچۈن كۈرەش قىلغاندا ھېچقانداق ھەق يوقاپ كەتمەيدۇ، ئاللاھ ئاجىزلارنىڭ ياردەمچىسىدۇر.

**«ئەگەر سىلەر ئاللاھقا ياردەم قىلساڭلار (يەنى ئاللاھنىڭ دىنىغا نۇسرەت بەرسەڭلار)، ئاللاھ سىلەرگە ياردەم بېرىدۇ ۋە قەدەملىرىڭلارنى مۇستەھكەم قىلىدۇ.»**