ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق مۇنبىرىدە مۇھىم سۆز قىلىپ، ھەر قايسى تەرەپلەرنى ئۇيغۇر جەمئىيىتى دۇچ كېلىۋاتقان خىرىس ۋە پۇرسەتلەرگە دىققەت قىلىشقا چاقىردى

كىرىش سۆز: ئادالەتنىڭ چاقىرىقى ۋە مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىنىڭ مەسئۇلىيىتى

2026-يىلى 2-ئاينىڭ ئوتتۇرىلىرى جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلگەن «2026-يىللىق دۇنيا كىشىلىك ھوقۇق مۇنبىرى» (World Forum 2026) دە، ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى (AUA) ۋەكىللەر ئۆمىكى تەسىرلىك ئاساسىي لېكسىيە سۆزلىدى. بۇ سۆز شەرقىي تۈركىستاندىكى (شىنجاڭ) ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ داۋاملىشىۋاتقان ئازاب-ئوقۇبەتلىرىنى ئاشكارىلاپلا قالماي، يەنە پۈتۈن دۇنيا مۇسۇلمانلار جەمئىيىتى (ئۈممەت) نىڭ نۇقتىئىنەزىرىدىن، ئۇيغۇر جەمئىيىتى دۇچ كېلىۋاتقان ھايات-ماماتلىق خىرىسلار ۋە خەلقئارا قانۇن رامكىسىدىكى يېڭى پۇرسەتلەرنى چوڭقۇر مۇھاكىمە قىلدى. ئەركىن زېمىندا ياشاۋاتقان مۇسۇلمانلار بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىلارغا (مەزلۇملارغا) ياردەم بېرىشنىڭ پەقەت كىشىلىك ھوقۇق مەجبۇرىيىتىلا ئەمەس، بەلكى ئېتىقاد يۈكلىگەن ئەخلاقىي مەسئۇلىيەت ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى [uyghurcongress.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGfgkZGeJ5093X1okXJTqh8l9PGKK9L2MGCsWnwj0VEZjofferTse5Rju-g7tjB4iagYpqsjcz-jcmYgIrKXJ30eyPnHi9V7_k2ZfpiDvcYjooJWDImr_PbHw_fTQB-q7ixfKHxyRU8iCcMlZUYbYLb19QsLqmj7q4TbQ==)。

ئېتىقادنى قوغداش: زۇلۇم ئىچىدە روھىي ئويغىنىشنى ئىزدەش

مۇنبەرنىڭ «ئېتىقاد ۋە كىشىلىك ھوقۇق» تېمىسىدىكى مۇھاكىمىسىدە، ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزلىرىنىڭ ئىسلامىي كىملىكىگە قارىتىلغان سىستېمىلىق ئۇرۇشقا دۇچ كېلىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. AUA ۋەكىلى ئەڭ ئاساسىي دىنىي ئەمەلىيەتلەرنىڭ، مەسىلەن، مەسچىتتە ناماز ئوقۇش، بالىلارغا قۇرئان ئۆگىتىش، ھەتتا ئۆيدە دىنىي كىتابلارنى ساقلاشنىڭ يەرلىك جايلاردا «ئەسەبىيلىك» دەپ بەلگە قويۇلۇپ، قاتتىق جازالىنىۋاتقانلىقىنى تىلغا ئالدى [uyghurstudy.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFE-1AeX35Jk4lMhUtmvG1tjNG8P-VaA57gwDI0sFYO3Ifmd1S_zY_GsFAIO3RsqNk-Zb7NyT1O2xvlJUaQYf9kIfQGgi45tqceC123NgVksK4yilqP9gzjfZ66-za76Is2N2DVhBkduLpHA7JU6ON4UQLynS5rwQ-dDw1uYUqhYnnLUDds5q24wRg0idraN493QljjfsSeRFPsNXygnw==)。 بۇ خىل ئېتىقادتىن مەھرۇم قىلىش، ئەمەلىيەتتە ئىنسانىي قەدىر-قىممەتكە قىلىنغان ئاساسىي تاجاۋۇزچىلىقتۇر.

مۇسۇلمانلار نۇقتىئىنەزىرىدىن ئېيتقاندا، بۇ خىل زۇلۇم پەقەت زېمىن ياكى سىياسىي تالاش-تارتىشلا ئەمەس، بەلكى ئىسلام مەدەنىيىتى مىراسلىرىنى ۋەيران قىلىشتۇر. AUA دۇنيا مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنى قىسقا مۇددەتلىك ئىقتىسادىي مەنپەئەت ئۈچۈن قېرىنداشلىرىنىڭ ئازابىغا قارىتا سۈكۈت قىلماسلىققا چاقىردى. لېكسىيەدە تەكىتلىنىشىچە، ھەقىقىي «پۇرسەت» بۇ كرىزىس ئارقىلىق دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ ئىتتىپاقلىق ئېڭىنى قايتا مۇجەسسەملەپ، ھەر قانداق شەكىلدىكى زۇلۇمغا (زۇلمغا) بىرلىكتە قارشى تۇرۇشتۇر.

قانۇن ۋە ئىقتىساد ئويۇنى: مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى سوت مەھكىمىسىدىكى بۆسۈش

2026-يىلىنىڭ بېشىدا، ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى قانۇنىي ھوقۇقنى قوغداش جەھەتتە زور ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈردى. 2026-يىلى 2-ئاينىڭ 10-كۈنى، ئاۋسترالىيە فېدېراتسىيە سوت مەھكىمىسى پارچە سېتىش ماگناتى Kmart غا قارىتىلغان قانۇنىي دەۋانى سوت قىلدى [mauriceblackburn.com.au](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEkXJXmydc_w8x6EhAqnWd_H3VuIaqQ-Oq4ur_6tZoYM7ZnXK5SN8Om9rxGuestNza9wMfe752yzt4viBMtU4ukPRQBDqQM33NTqvI9tLD17IHAs_V92AM6cR2ppVqY932CyAfU8Ww0JRwlbkzjZZxjp2zhPV7QE_e0CTf1_Z7FjP6hmn8FiMzm9IIIabPyjh5SUTpGt4Pqt-dADzNdCno3Eyh94LZY8-gyc--mnPtU-40Rts4=)。 ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر تانگىرىتاغ ئاياللار جەمئىيىتى (AUTWA) AUA نىڭ يادرولۇق ئەزاسى بولۇش سۈپىتى بىلەن، Kmart تىن ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىگە چېتىشلىق ياكى ئەمەسلىكىنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن تەمىنلەش زەنجىرى ھۆججەتلىرىنى ئاشكارىلاشنى تەلەپ قىلدى. بۇ ھەرىكەت ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ غەرب دۆلەتلىرىنىڭ قانۇنىي قوراللىرىدىن پايدىلىنىپ، زۇلۇمدىن مەنپەئەتلىنىۋاتقان سودا ئورۇنلىرىغا بىۋاسىتە زەربە بېرىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

AUA مۇنبەردە مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ پەقەت ئىقتىسادىي ئېكسپلاتاتسىيەلا ئەمەس، بەلكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئىنسانىي قەدىر-قىممىتىنى دەپسەندە قىلىش ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. خەلقئارا ئەمگەك تەشكىلاتى (ILO) مۇتەخەسسىسلەر كومىتېتىمۇ 2026-يىلى 2-ئايدىكى دوكلاتىدا خىتاينىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك ئەھدىنامىسىنى ئىجرا قىلىش ئەھۋالىغا قارىتا ئېغىر ئەندىشىسىنى بىلدۈردى [uyghurcongress.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGfgkZGeJ5093X1okXJTqh8l9PGKK9L2MGCsWnwj0VEZjofferTse5Rju-g7tjB4iagYpqsjcz-jcmYgIrKXJ30eyPnHi9V7_k2ZfpiDvcYjooJWDImr_PbHw_fTQB-q7ixfKHxyRU8iCcMlZUYbYLb19QsLqmj7q4TbQ==)。 AUA ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتىنى ئامېرىكا ۋە كاناداغا ئوخشاش، «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» غا ئوخشاش تېخىمۇ قاتتىق قانۇنلارنى ماقۇللاپ، قۇللۇق ئەمگىكىگە چېتىشلىق بارلىق تاۋارلارنىڭ بازارغا كىرىشىنى چەكلەشكە چاقىردى [freedomunited.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEVU3ZamZQ0I5V_tRX-rzM5VbMH8OBz51Zr28d-6jXiYJB4RLoLPCQ3PQMdwbToVzXODN8ib4n3t6R3WPe5KSaaleCLKpxPYeQhWiU7qZQOr2a1-6DaSvjpfgXd6C9EBis544lCYRYHWvQyIS5OKbpEumgAqnZGc-q0hqBohwlmnPQz9BfbR_kTO5WGJCTfFUukpK4oEjrtUg==)。

سىياسىي پۇرسەت: پارلامېنت ئىتتىپاقىنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە سىياسەتنى ئىلگىرى سۈرۈش

سىياسىي جەھەتتە، ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقى ئۆتكەن بىر يىلدا مۇھىم نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى. 2025-يىلى 2-ئاينىڭ 11-كۈنى، ئاۋسترالىيە پارلامېنتى رەسمىي «بارلىق پارتىيەلەر ئۇيغۇر دوستلۇق گۇرۇپپىسى» (AAPPGU) نى قۇردى [rfa.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFduheTIx87TvCf90r_ULOcOWaxSa0JGyqZd4ZF1n6gwRfPPrGhFncdRcoFWI4csTeT9n0RBNAoOm3RgUmdHjePKrJYJcbLgI6Yu6EaXsRm37sbq5DfdFUIrSKUraG3xE3kLCoxlZhP4vu7XXKaLC2gRIr5qWSWRCcxjcnExDsVTEApsZRlKRtwwwHAHVE=)。 بۇ گۇرۇپپا ھەر قايسى پارتىيەلەردىن كەلگەن پارلامېنت ئەزالىرىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۇيغۇرلارغا ئۆز ئاۋازىنى ئاڭلىتىش سۇپىسى بىلەن تەمىنلەش ۋە ھۆكۈمەتنى «ماگنىتسكىي قانۇنى» بويىچە ئالاقىدار ئەمەلدارلارنى جازالاش قاتارلىق كونكرېت ھەرىكەتلەرنى قوللىنىشقا دەۋەت قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ [uygurnews.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEA_kwK8BbU-CCMuKovhjQnYVUS8rayqjEiQmRu1XsPr2r_1T1HvqmDmAA362-68vJ6bNClNZx9MYEGvtpVmFG-44jXN_JF0xUQAfiu0g8QJ377P3GZgXzSDSsrWlzdRhRNJxBume8yU5-G-T7wk-0LD5FqG7bCxfXpOgQkfUg7q5iIMtnWkskQeD_NGJgBzlTINQ==)。

AUA مۇنبەردە بۇ سىياسىي پۇرسەتنىڭ پەقەت ئاۋسترالىيەگىلا تەۋە ئەمەسلىكىنى، بەلكى دۇنيا مۇسۇلمان ئاز سانلىق مىللەتلىرىنىڭ دېموكراتىك سىياسەتكە قاتنىشىشى ۋە ئۆز ھوقۇقىنى قوغدىشى ئۈچۈن بىر ئۈلگە بولۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى. پارلامېنت ئەزالىرى بىلەن بىۋاسىتە ئالاقىلىشىش ئارقىلىق، ئۇيغۇر جەمئىيىتى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ۋە «مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى» مەسىلىلىرىنى دۆلەت قارار چىقىرىش مەركىزىگە ئېلىپ كىردى. AUA باشقا دۆلەتلەردىكى مۇسۇلمان جەمئىيەتلىرىنىمۇ يەرلىك سىياسەتكە ئاكتىپ قاتنىشىپ، دۇنياۋى ئادالەت تورىنى شەكىللەندۈرۈشكە چاقىردى.

دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش ۋە جەمئىيەت بىخەتەرلىكى: قورقۇنچ ئىچىدە ئالغا ئىلگىرىلەش

سىياسىي ۋە قانۇنىي جەھەتتىكى ئىلگىرىلەشلەرگە قارىماي، ئۇيغۇر جەمئىيىتى چەت ئەلدە يەنىلا ئېغىر دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش خىرىسىغا دۇچ كەلمەكتە. AUA ئاۋسترالىيەدە ياشاۋاتقان نۇرغۇن ئۇيغۇرلارنىڭ دائىم ئۆز دۆلىتىدىكى بىخەتەرلىك ئورگانلىرىنىڭ تەھدىتى ۋە پاراكەندىچىلىكىگە ئۇچراۋاتقانلىقىنى، ئۇلارنىڭ خەلقئارا سەھنىدىكى پائالىيەتلىرىنى توختىتىشقا مەجبۇرلىنىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى [uyghurhjelp.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHdkNjgKNxGddPbFwOAI1CRb8ntYgK3IIqY5iOL-oTRRs-R6BstUQpiWpLIQE1PdMwxzRdpRUUEWwrHFieU6YxG19vjFPAK9xs-mp9ugMYLgim7icSwf-C8tiE9ih7V5lso2P5qT1aIie-qzkpEW7KW)。 بۇ خىل «قولى ئۇزۇنلۇق» ئاۋسترالىيەنىڭ پۇقرالىق ھوقۇقىغا دەخلى-تەرۇز قىلىپلا قالماي، نۇرغۇن مۇسۇلمان ئائىلىلىرىنى داۋاملىق قورقۇنچ ئىچىدە ياشاشقا مەجبۇرلىماقتا.

AUA لېكسىيەسىدە تايلاند، سەئۇدى ئەرەبىستان ۋە ماراكەش قاتارلىق دۆلەتلەردە تۇرۇپ قالغان، دۆلىتىگە قايتۇرۇلۇش خەۋپىگە دۇچ كەلگەن ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنى ئالاھىدە تىلغا ئالدى [uygurnews.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEA_kwK8BbU-CCMuKovhjQnYVUS8rayqjEiQmRu1XsPr2r_1T1HvqmDmAA362-68vJ6bNClNZx9MYEGvtpVmFG-44jXN_JF0xUQAfiu0g8QJ377P3GZgXzSDSsrWlzdRhRNJxBume8yU5-G-T7wk-0LD5FqG7bCxfXpOgQkfUg7q5iIMtnWkskQeD_NGJgBzlTINQ==)。 AUA مۇسۇلمان دۇنياسىنى ھەقىقىي ئىسلام قېرىنداشلىقىنى نامايان قىلىپ، بۇ ئازابلىقلارنى زالىملارغا تاپشۇرۇپ بەرمەي، ئۇلارغا پاناھلىق بېرىشكە چاقىردى. لېكسىيەدە قۇرئان كەرىمدىكى ئاجىزلارنى قوغداش ۋە ئادالەتنى ئىزدەش توغرىسىدىكى تەلىماتلار نەقىل كەلتۈرۈلۈپ، ھەر قايسى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىگە: ھەقىقىي بىخەتەرلىكنىڭ باشقىلارغا خائىنلىق قىلىش بىلەن ئەمەس، بەلكى ئادالەت ئاساسىدا قۇرۇلىدىغانلىقى ئەسكەرتىلدى.

خۇلاسە: ئادالەتكە قاراپ ئورتاق سەپەر

ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر ئىتتىپاقىنىڭ 2026-يىللىق خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق مۇنبىرىدىكى سۆزى ئۆتكەن كۈنلەردىكى ئازاب-ئوقۇبەتلەرنى ئەيىبلەشلا ئەمەس، بەلكى كەلگۈسى ئۈمىدكە بولغان قاراشتىۇر. قانۇنىي دەۋا، سىياسىي تەشۋىقات ۋە دۇنيا مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىنىڭ ئويغىنىشى ئارقىلىق، ئۇيغۇرلار «قۇربان» لىقتىن «ئۆزگىرىش تۈرتكىسى» گە ئايلانماقتا.

AUA ئاخىرىدا خەلقئارا جەمئىيەتنى ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ ئۆز مەدەنىيىتى ۋە ئېتىقادىنى قوغداشتا نامايان قىلغان قەيسەر ھاياتىي كۈچىگە دىققەت قىلىشقا چاقىردى. بۇ پەقەت ئۇيغۇرلارنىڭلا كۈرىشى ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئىنسانىيەتنىڭ ۋىجدان ۋە ئادالەتنى قوغداش يولىدىكى ئورتاق سەپىرىدۇر. AUA ۋەكىلى ئېيتقاندەك: «بىزنىڭ ئېتىقادىمىز ئۆچمەيدۇ، بىزنىڭ ئادالىتىمىز چوقۇم كېلىدۇ.» [uyghurstudy.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFE-1AeX35Jk4lMhUtmvG1tjNG8P-VaA57gwDI0sFYO3Ifmd1S_zY_GsFAIO3RsqNk-Zb7NyT1O2xvlJUaQYf9kIfQGgi45tqceC123NgVksK4yilqP9gzjfZ66-za76Is2N2DVhBkduLpHA7JU6ON4UQLynS5rwQ-dDw1uYUqhYnnLUDds5q24wRg0idraN493QljjfsSeRFPsNXygnw==)