ئاماق خەۋەر ئاگېنتلىقى: رەقەملىك پىتنىنىڭ كېڭىيىشى ۋە ئىسلام دۇنياسىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك خىرىسلىرى

كىرىش سۆز

ئاماق خەۋەر ئاگېنتلىقى (Amaq News Agency) ھازىرقى زامان رەقەملىك دۇنياسىدا ئىسلام نامىدىن پايدىلىنىپ پىتنىخورلۇق تارقىتىدىغان ئەڭ خەتەرلىك قوراللارنىڭ بىرىگە ئايلاندى. 2024-يىلىدىن 2026-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا، بۇ ئاگېنتلىق ئۆزىنىڭ تەشۋىقات ئۇسۇلىنى تېخىمۇ مۇرەككەپلەشتۈرۈپ، سۈنئىي ئىدراك ۋە مەخپىيەتلىكى يۇقىرى بولغان ئۇچۇر سۇپىلىرىدىن پايدىلىنىپ، ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئىچكى بىرلىكىگە زەربە بېرىش ۋە دۇنيا مىقياسىدا ئىسلامغا بولغان خاتا چۈشەنچىلەرنى كۈچەيتىش رولىنى ئوينىماقتا. [Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Amaq_News_Agency). بۇ ماقالىدە، ئاماق ئاگېنتلىقىنىڭ يېقىنقى تەرەققىياتلىرى، ئۇنىڭ مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىگە كۆرسىتىۋاتقان سەلبىي تەسىرى ۋە 2026-يىلىدىكى ئەڭ يېڭى ھەرىكەتلىرى ئۈستىدە توختىلىمىز.

ئاماق ئاگېنتلىقىنىڭ كېلىپ چىقىشى ۋە تەرەققىياتى

ئاماق خەۋەر ئاگېنتلىقى تۇنجى قېتىم 2014-يىلى سۈرىيەنىڭ كوبانى شەھىرىدىكى توقۇنۇشلار جەريانىدا كۆزگە كۆرۈنگەن. [Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Amaq_News_Agency). ئۇ باشقا رەسمىي تەشۋىقات ئورگانلىرىغا قارىغاندا تېخىمۇ «بىتەرەپ» ۋە «خەۋەر شەكلىدىكى» ئۇسلۇبنى قوللىنىش ئارقىلىق، ئۆزىنى خۇددى بىر دۆلەتلىك ئاگېنتلىقتەك كۆرسىتىشكە تىرىشىپ كەلگەن. [Dayan Center](https://dayan.org/content/post-facto-jihad-isis-amaq-news-agency-takes-responsibility-lone-wolf-attacks-europe-and). گەرچە ئۇ رەسمىي ھالدا داعش (IS) نىڭ بىر قىسمى دەپ ئېلان قىلىنمىغان بولسىمۇ، ئەمما ئەمەلىيەتتە بۇ تەشكىلاتنىڭ ئەڭ مۇھىم ئۇچۇر تارقىتىش مەركىزىدۇر. [West Point](https://www.ctc.usma.edu/pulling-back-the-curtain-an-inside-look-at-the-islamic-states-media-organization/).

2019-يىلى ئامېرىكا تەرىپىدىن تېررورلۇق تەشكىلاتى دەپ بېكىتىلگەن بۇ ئورگان، يېقىنقى يىللاردا تېخىمۇ يوشۇرۇن ۋە رەقەملىك مۇھىتقا ماسلاشقان ھالەتتە پائالىيەت قىلماقتا. [Europol](https://www.europol.europa.eu/newsroom/news/islamic-state-propaganda-machine-hit-law-enforcement-coordinated-takedown-action). بولۇپمۇ 2025-يىلىدىن باشلاپ، ئۇلارنىڭ تېلېگرام (Telegram) ۋە باشقا مەخپىي ئۇچۇر سۇپىلىرىدىكى تورى تېخىمۇ كېڭىيىپ، كۆپ خىل تىللاردا (ئەرەبچە، ئىنگلىزچە، فىرانسۇزچە، ھەتتا تۈركىي تىللاردا) تەشۋىقات ئېلىپ بېرىش ئىقتىدارىنى ئاشۇردى. [ISD Global](https://www.isdglobal.org/isd-publications/a-decade-after-the-caliphate-the-state-of-the-islamic-state-online/).

2026-يىلىدىكى يېڭى ۋەزىيەت ۋە ھەرىكەتلەر

2026-يىلىنىڭ بېشىدىن باشلاپ، ئاماق ئاگېنتلىقى سۈرىيەدىكى يېڭى سىياسىي ۋەزىيەتكە قارىتا ئۆزىنىڭ ھۇجۇملىرىنى كۈچەيتتى. 2026-يىلى 22-فېۋرالدىكى خەۋەرلەرگە قارىغاندا، ئاماق ئاگېنتلىقى سۈرىيەنىڭ دەير ئەز-زور ۋە ئەس-سۇۋەيدا رايونلىرىدا يېڭىدىن قۇرۇلغان دۆلەت ئارمىيىسىگە قارشى ئېلىپ بېرىلغان بىر يۈرۈش پارتلىتىش ۋە پىستىرمىلارغا مەسئۇل ئىكەنلىكىنى ئېلان قىلدى. [News.az](https://news.az/news/is-declares-war-on-new-syrian-authorities). بۇ ھۇجۇملار سۈرىيەنىڭ يېڭى رەھبەرلىكىگە، جۈملىدىن ئەھمەد ئەل-شەرئاغا قارىتىلغان بولۇپ، رايوندا قايتىدىن مەزھەپ توقۇنۇشى چىقىرىشنى مەقسەت قىلغان. [Al Arabiya](https://english.alarabiya.net/news/middle-east/2026/02/19/one-security-officer-killed-another-wounded-in-isis-attack-in-eastern-syria).

بۇنىڭدىن باشقا، ئاماق ئاگېنتلىقى ئافرىقىنىڭ ساھىل (Sahel) رايونى ۋە ئافغانىستاندىكى (خوراسان ۋىلايىتى) پائالىيەتلىرىنىمۇ كۈچەيتىپ كۆرسەتمەكتە. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ 2026-يىلى فېۋرالدىكى دوكلاتىدا كۆرسىتىلىشىچە، داعشنىڭ تەشۋىقات ماشىنىسى موزامبىك ۋە غەربىي ئافرىقىدىكى ھۇجۇملارنى كۆپەيتىپ خەۋەر قىلىش ئارقىلىق، ئۆزىنىڭ يەنىلا «مەۋجۇت» ئىكەنلىكىنى دۇنياغا كۆرسەتمەكچى بولۇۋاتىدۇ. [UN Security Council](https://www.un.org/securitycouncil/s/2026/44).

رەقەملىك ئىستراتېگىيە ۋە سۈنئىي ئىدراك

2025-يىلى ۋە 2026-يىلىدىكى ئەڭ چوڭ ئۆزگىرىشلەرنىڭ بىرى، ئاماق ئاگېنتلىقىنىڭ سۈنئىي ئىدراكتىن پايدىلىنىپ تەشۋىقات ماتېرىياللىرىنى ئىشلەپچىقىرىشىدۇر. [The Soufan Center](https://thesoufancenter.org/intel-brief-nearing-the-end-of-2025-what-is-the-state-of-the-islamic-state/). بولۇپمۇ خوراسان ۋىلايىتى (IS-K) سۈنئىي ئىدراك ئارقىلىق كۆپ خىل تىللاردا سۈپەتلىك سىن ۋە ئاۋازلىق ماتېرىياللارنى تەييارلاپ، ياشلارنى ئۆزىگە جەلپ قىلىشقا ئۇرۇنماقتا. بۇ خىل رەقەملىك تاكتىكا، ئۇلارنىڭ جىسمانىي جەھەتتىن زېمىن كونترول قىلىش ئىقتىدارى ئاجىزلىغان تەقدىردىمۇ، ئىدىيەۋى جەھەتتىن پىتنىنى داۋاملاشتۇرۇشىغا شارائىت يارىتىپ بەرمەكتە. [ORF Online](https://www.orfonline.org/research/staying-in-the-feed-the-islamic-states-digital-survival-strategy).

ئاماقنىڭ خەۋەر ئۇسلۇبى يەنىلا قۇرۇق ۋە پاكىتلىق كۆرۈنۈشكە تىرىشىدۇ، بۇ ئارقىلىق ئۇلار ئۆزلىرىنى بىر «رەسمىي ئورگان» سۈپىتىدە قوبۇل قىلدۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ. [i24 News](https://www.i24news.tv/en/news/international/147571-170611-inside-amaq-how-does-islamic-state-s-news-agency-function). ئەمما، بۇ خەۋەرلەرنىڭ ئارقىسىدا مۇسۇلمانلار ئارىسىدا ئۆچمەنلىك ۋە بۆلگۈنچىلىك تېرىش مەقسىتى يوشۇرۇنغان.

ئىسلام ئۈممىتىگە بولغان تەسىرى: بىر تەھلىل

ئاماق خەۋەر ئاگېنتلىقىنىڭ پائالىيەتلىرى ئىسلام دۇنياسى ئۈچۈن بىر قانچە جەھەتتىن ئېغىر زىيانلارنى ئېلىپ كەلمەكتە:

1. **ئىسلامنىڭ ئوبرازىنى خۇنۈكلەشتۈرۈش:** ئاماق ئاگېنتلىقى تەرىپىدىن تارقىتىلغان زوراۋانلىق سىنلىرى ۋە ھۇجۇم خەۋەرلىرى، غەرب دۇنياسىدا ئىسلامغا بولغان ئۆچمەنلىكنى (Islamophobia) كۈچەيتىۋاتىدۇ. بۇ ئەھۋال غەربتە ياشايدىغان مۇسۇلمانلارنىڭ تۇرمۇشىنى قىيىنلاشتۇرۇپ، ئۇلارنىڭ جەمئىيەتتىن چەتلىنىشىگە سەۋەب بولماقتا. 2. **ئىچكى پىتنىخورلۇق (Fitna):** ئاماقنىڭ خەۋەرلىرى دائىم مۇسۇلمان دۆلەتلىرىدىكى ھۆكۈمەتلەرنى ۋە باشقا ئىسلامىي گۇرۇپپىلارنى نىشان قىلىدۇ. بۇ ئارقىلىق مۇسۇلمانلار ئارىسىدا بىرلىكنى ئەمەس، بەلكى ئۆز-ئارا دۈشمەنلىكنى كۈچەيتىدۇ. بولۇپمۇ سۈرىيە ۋە ئىراقتا مەزھەپ توقۇنۇشىنى قوزغاشقا ئۇرۇنۇشى، ئۈممەتنىڭ كۈچىنى ئاجىزلىتىدىغان ئەڭ چوڭ ئامىللارنىڭ بىرىدۇر. [UN Security Council](https://www.un.org/securitycouncil/s/2026/44). 3. **تاشقى كىيىم-كېچەك ۋە باھانە:** بۇ خىل رادىكال تەشۋىقاتلار تاشقى كۈچلەرنىڭ مۇسۇلمان ئەللىرىگە قوراللىق مۇداخىلە قىلىشىغا «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» دېگەن نام ئاستىدا باھانە يارىتىپ بەرمەكتە. بۇنىڭ نەتىجىسىدە، مۇسۇلمانلارنىڭ زېمىنلىرى ۋەيران بولۇپ، مىليونلىغان كىشى مۇساپىرغا ئايلانماقتا.

ياشلارنى قوغداش ۋە توغرا يۆنىلىش

2026-يىلىغا كەلگەندە، ئاماق ئاگېنتلىقىنىڭ ياشلارنى تور ئارقىلىق رادىكاللاشتۇرۇش خەۋپى تېخىمۇ ئاشتى. [ICCT](https://www.icct.nl/publication/islamic-state-2025-evolving-threat-facing-waning-global-response). ئۇلارنىڭ تەشۋىقاتىدا «شېھىتلىك» ۋە «ئادالەت» دېگەن ئۇقۇملار خاتا تەپسىرلەنگەن بولۇپ، ياشلارنى ئۆز جەمئىيىتىگە قارشى قورال كۆتۈرۈشكە دەۋەت قىلىدۇ. [WTW](https://www.wtwco.com/en-gb/insights/2026/01/terrorism-2026-evolving-global-terrorism-landscape-amid-fragmentation-and-strategic-drift).

ئىسلام ئۆلىمالىرى ۋە جەمئىيەت رەھبەرلىرى بۇ خىل پىتنىگە قارشى تۇرۇشتا مۇھىم مەسئۇلىيەتكە ئىگە. ھەقىقىي ئىسلام قىممەت قاراشلىرى — تىنچلىق، ئادالەت، بىرلىك ۋە مەرھەمەتنى ياشلارغا توغرا يەتكۈزۈش، ئاماققا ئوخشاش پىتنىخور ئورگانلارنىڭ تەسىرىنى يوقىتىشنىڭ بىردىنبىر يولىدۇر. رەقەملىك ساۋاتنى ئاشۇرۇش ۋە توردا تارقىلىۋاتقان ئۇچۇرلارنىڭ مەنبەسىنى تەكشۈرۈش، مۇسۇلمان ياشلارنىڭ بۇ خىل تۇزاقلارغا چۈشۈپ قالماسلىقى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

خۇلاسە

ئاماق خەۋەر ئاگېنتلىقى پەقەت بىر ئۇچۇر تارقىتىش ئورگىنى ئەمەس، بەلكى ئىسلام ئۈممىتىنىڭ قەلبىگە ۋە بىرلىكىگە زەربە بېرىدىغان بىر پىتنىخورلۇق مەركىزىدۇر. 2026-يىلىدىكى يېڭى تېخنىكىلىق ۋە سىياسىي ۋەزىيەتتە، بۇ ئورگاننىڭ خەۋپى تېخىمۇ يوشۇرۇن ۋە خەتەرلىك تۈسكە كىردى. مۇسۇلمانلار جەمئىيىتى سۈپىتىدە، بىز بۇ خىل يالغان تەشۋىقاتلارغا قارىتا ھوشيار بولۇشىمىز، ئۆزىمىزنىڭ ھەقىقىي ئىسلامىي كىملىكىمىزنى قوغدىشىمىز ۋە ئۈممەتنىڭ مەنپەئەتىنى ھەممىدىن ئۈستۈن قويۇشىمىز لازىم. پىتنىخورلۇققا قارشى ئەڭ كۈچلۈك قورال — بىلىم، بىرلىك ۋە ھەقىقىي ئىسلامىي ئەخلاقتۇر.

[FPRI](https://www.fpri.org/article/2025/01/trends-in-terrorism-whats-on-the-horizon-in-2025/).