شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل گېزىتى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەركىنلىك ۋە مۇستەقىللىق يولىدىكى ئەڭ يېڭى خەۋەرلەرنى دۇنياغا ئاڭلىتىدىغان مۇھىم ئۇچۇر سۇپىسى سۈپىتىدە خىزمەت قىلماقتا.

كىرىش سۆز: زۇلۇم زۇلمىتىدىكى ھەقىقەت نۇرى

بۈگۈنكى كۈندە، شەرقىي تۈركىستان خەلقى ئۆز تارىخىدىكى ئەڭ ئېغىر سىناقلارنى باشتىن كەچۈرمەكتە. خىتاي كوممۇنىستىك رېجىمىنىڭ رايوندا يۈرگۈزۈۋاتقان سىستېمىلىق ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى سىياسەتلىرى دۇنيانىڭ كۆز ئالدىدا داۋاملاشماقتا. مۇشۇنداق بىر تارىخىي پەيتتە، «شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل گېزىتى» (ۋە ئۇنىڭغا ۋاكالەتلىك قىلىدىغان ئىستىقلال تاراتقۇ گۇرۇپپىسى قاتارلىق مۇستەقىل سۇپىلار) ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەركىنلىك ۋە مۇستەقىللىق يولىدىكى ئەڭ يېڭى خەۋەرلەرنى دۇنياغا ئاڭلىتىدىغان، خىتاينىڭ يالغان تەشۋىقاتلىرىنى چاشقان تۆشۈكىگە تىقىدىغان مۇھىم ئۇچۇر سۇپىسى سۈپىتىدە خىزمەت قىلماقتا. بۇ گېزىت پەقەت بىر خەۋەر مەنبەسىلا ئەمەس، بەلكى ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بىر پارچىسى بولغان ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز كىملىكىنى، دىنىنى ۋە زېمىنىنى قوغداش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىۋاتقان «قەلەم جىھادى» نىڭ ئەڭ ئالدىنقى سېپىدۇر.

2026-يىلىدىكى يېڭى تەرەققىياتلار: سىستېمىلىق زۇلۇمنىڭ كۈچىيىشى

2026-يىلىنىڭ بېشىدىن باشلاپ، شەرقىي تۈركىستاندىكى ۋەزىيەت تېخىمۇ جىددىي تۈس ئالدى. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتى (ETGE) 2026-يىلى 2-ئاينىڭ ئاخىرىدا ئېلان قىلغان باياناتىدا، بېيجىڭ رېجىمىنىڭ رايوندا «نورماللاشقان» ئىرقىي قىرغىنچىلىق كونترول سىستېمىسىنى تېخىمۇ مۇستەھكەملىگەنلىكىنى ئاشكارىلىدى [Source](https://east-turkistan.net). بولۇپمۇ 2026-يىلى ماي ئېيىدا خىتاينىڭ «قاتتىق زەربە بېرىش» ھەرىكىتىنىڭ 12 يىللىقى توشىدىغان بولۇپ، بۇ مەزگىلدە خىتاي دائىرىلىرى «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» نى باھانە قىلىپ، ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقا تۈركىي مۇسۇلمان خەلقلەرنى سىستېمىلىق تۈردە يوقىتىش سىياسىتىنى داۋاملاشتۇرماقتا.

شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل گېزىتى بۇ جەرياندا خىتاينىڭ يېڭىدىن تەيىنلەنگەن بىخەتەرلىك باشلىقى ۋاڭ گاڭنىڭ (Wang Gang) رايوندىكى باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىنى قانداق كۈچەيتكەنلىكىنى تەپسىلىي خەۋەر قىلدى [Source](https://east-turkistan.net). بۇ خەۋەرلەر ئارقىلىق دۇنيا جامائەتچىلىكى خىتاينىڭ رايوندىكى مۇستەملىكىچىلىك زەنجىرىنى قانداق كېڭەيتىۋاتقانلىقىدىن خەۋەردار بولماقتا.

دىنىي كىملىككە ھۇجۇم: «ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم» دېيىشنىڭ چەكلىنىشى

ئىسلام ئۈممىتى ئۈچۈن ئەڭ ئېچىنىشلىق خەۋەرلەرنىڭ بىرى، 2026-يىلىنىڭ بېشىدا ئاشكارىلانغان خىتاينىڭ دىنىي ۋە مەدەنىيەت چەكلىمىلىرىدۇر. يېقىنقى دوكلاتلارغا قارىغاندا، خىتاي دائىرىلىرى قەشقەر قاتارلىق شەھەرلەردە ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزئارا «ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم» دەپ سالاملىشىشىنى چەكلەپ، ئۇنىڭ ئورنىغا كوممۇنىستىك پارتىيەنى مەدھىيەلەيدىغان سۆزلەرنى ئىشلىتىشكە مەجبۇرلىغان [Source](https://uyghurcongress.org). شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل گېزىتى بۇ خىل دىنىي زۇلۇملارنى دۇنيا مۇسۇلمانلىرىغا ئاڭلىتىشتا كۆۋرۈكلۈك رول ئوينىماقتا.

بۇنىڭدىن باشقا، ئۇيغۇر خەلق ناخشىلىرى ۋە ئەنئەنىۋى مۇزىكىلىرىنىڭ «مەسىلىلىك» دەپ قارىلىپ، ئۇلارنى ساقلىغان ياكى ئاڭلىغانلارنىڭ تۈرمىگە تاشلىنىۋاتقانلىقىمۇ بۇ سۇپىلاردا تەپسىلىي يورۇتۇلدى. بۇ خىل ئۇچۇرلار ئۇيغۇرلارنىڭ پەقەت سىياسىي جەھەتتىنلا ئەمەس، بەلكى ئېتىقاد جەھەتتىنمۇ بىر مەۋجۇتلۇق جېڭى قىلىۋاتقانلىقىنى ئىسپاتلاپ بەرمەكتە.

مۇستەقىل گېزىتنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيىتى

شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل گېزىتىنىڭ خىزمىتىنى تۆۋەندىكى بىر قانچە نۇقتىدىن تەھلىل قىلىش مۇمكىن:

1. **خىتاي تەشۋىقاتىنى بىتچىت قىلىش:** خىتاي ھۆكۈمىتى مىلياردلىغان دوللار سەرپ قىلىپ، شەرقىي تۈركىستاننى «بەختلىك ماكان» قىلىپ كۆرسىتىشكە تىرىشىۋاتقان بىر پەيتتە، مۇستەقىل گېزىت ۋە تاراتقۇلار شاھىتلارنىڭ سۆزى ۋە ئىشەنچلىك دەلىللەر بىلەن ھەقىقەتنى ئاشكارىلىماقتا [Source](https://turkistanpress.com). 2. **ئۈممەت ئېڭىنى ئويغىتىش:** گېزىت ئۇيغۇر مەسىلىسىنى پەقەت بىر كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىلا ئەمەس، بەلكى بىر مۇسۇلمان مىللەتنىڭ يوقىلىش گىردابىغا بېرىپ قالغانلىقىنى ئىسلام دۇنياسىغا ئەسكەرتمەكتە. بولۇپمۇ ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) غا ئەزا دۆلەتلەرنى خىتاينىڭ يالغانلىرىغا ئىشەنمەسلىككە چاقىرماقتا [Source](https://east-turkistan.net). 3. **مۇستەقىللىق ئىرادىسىنى كۈچەيتىش:** گېزىتنىڭ مەزمۇنلىرىدا «مۇستەقىللىق» ئۇقۇمى مەركىزىي ئورۇندا تۇرىدۇ. ئۇ ئۇيغۇر خەلقىگە ئۆز زېمىنىنىڭ مۇستەملىكە قىلىنغانلىقىنى ۋە ھەقىقىي قۇتۇلۇشنىڭ پەقەت مۇستەقىللىق بىلەنلا مۇمكىن بولىدىغانلىقىنى تەشۋىق قىلىدۇ.

خەلقئارالىق تەسىرى ۋە كەلگۈسى

2026-يىلىغا كەلگەندە، «The Uyghur Post» غا ئوخشاش يېڭى تاراتقۇلارنىڭ بارلىققا كېلىشى بىلەن ئۇيغۇر تاراتقۇلىرىنىڭ دائىرىسى تېخىمۇ كېڭەيدى [Source](https://www.cjr.org). بۇ تاراتقۇلار خەلقئارالىق ئاخبارات ئورگانلىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ، خىتاينىڭ چەتئەلدىكى «تراانس-مىللىي باستۇرۇش» (transnational repression) ھەرىكەتلىرىنىمۇ پاش قىلماقتا. مەسىلەن، قازاقىستاندا ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىگە قارىتا ئېچىلغان سىياسىي دېلولارنىڭ خىتاينىڭ بېسىمى بىلەن بولغانلىقى مۇشۇ مۇستەقىل خەۋەر مەنبەلىرى ئارقىلىق دۇنياغا تارقالدى [Source](https://uyghurcongress.org).

ئىسلام نۇقتىئىنەزىرىدىن قارىغاندا، زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش ۋە مەزلومنىڭ ساداسى بولۇش بىر پەرىزدۇر. شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل گېزىتى دەل مۇشۇ پەرىزنى ئادا قىلىۋاتقان بىر سۇپىدۇر. ئۇلارنىڭ خەۋەرلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز دىنىي ئەركىنلىكىنى قايتۇرۇۋېلىش، مەسچىتلىرىنى قوغداش ۋە كەلگۈسى ئەۋلادلىرىنى ئىسلامىي كىملىك بىلەن تەربىيەلەش ئارزۇسىنىڭ سىمۋولىدۇر.

خۇلاسە

شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىل گېزىتى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەركىنلىك ۋە مۇستەقىللىق يولىدىكى ئەڭ يېڭى خەۋەرلەرنى دۇنياغا ئاڭلىتىدىغان مۇھىم ئۇچۇر سۇپىسى سۈپىتىدە خىزمەت قىلماقتا. بۇ سۇپا خىتاينىڭ زۇلمىنى پاش قىلىش، ئۈممەتنىڭ بىرلىكىنى ساقلاش ۋە مۇستەقىللىق مەشئىلىنى يورۇتۇشتا تېپىلغۇسىز ئەھمىيەتكە ئىگە. بىز ئىسلام ئۈممىتى سۈپىتىدە، بۇ خىل مۇستەقىل تاراتقۇلارنى قوللىشىمىز، ئۇلار تەمىنلىگەن ھەقىقەتلەرنى دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا يەتكۈزۈشىمىز كېرەك. شەرقىي تۈركىستاننىڭ مۇستەقىللىقى پەقەت ئۇيغۇرلارنىڭلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئادالەتپەرۋەر ئىنسانلارنىڭ ۋە مۇسۇلمانلارنىڭ ئورتاق غەلىبىسى بولغۇسى.