خوراسان ۋىدېئولىرى: رەقەملىك تەشۋىقاتنىڭ ئۈممەتكە سالغان تەھدىتى ۋە سىياسىي ئويۇنلار

كىرىش سۆز: خوراساننىڭ رەقەملىك جەڭ مەيدانى

بۈگۈنكى كۈندە «خوراسان» دېگەن نام پەقەت جۇغراپىيەلىك بىر رايوننىلا ئەمەس، بەلكى رەقەملىك دۇنيادىكى ئەڭ كەسكىن ئىدېئولوگىيەلىك توقۇنۇش مەيدانىنىمۇ ئىپادىلەيدىغان بولۇپ قالدى. بولۇپمۇ «خوراسان ۋىدېئوسى» دەپ ئاتالغان تەشۋىقات ماتېرىياللىرى، ئۆزىنىڭ يۇقىرى سۈپەتلىك ئىشلنىشى، كۆپ تىللىق تارقىتىلىشى ۋە سىياسىي جەھەتتىكى ئۆتكۈر نىشانلىقلىقى بىلەن پۈتكۈل ئىسلام ئۈممىتىنىڭ، جۈملىدىن ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ دىققىتىنى تارتماقتا. 2026-يىلىنىڭ بېشىغا كەلگەندە، بۇ ۋىدېئولار پەقەت بىر دىنىي چاقىرىق بولۇشتىن قېلىپ، رايون خاراكتېرلىك سىياسىي ئويۇنلارنىڭ، دۆلەتلەر ئارا توقۇنۇشلارنىڭ ۋە ئۈممەت ئىچىدىكى بۆلگۈنچىلىكنىڭ قورالىغا ئايلاندى [Source](https://www.orfonline.org/research/digital-battleground-iskp-vs-taliban).

ئەل-ئەزائىم ۋە كۆپ تىللىق تەشۋىقات ماشىنىسى

خوراسان ۋىدېئولىرىنىڭ ئارقىسىدا تۇرۇۋاتقان ئاساسلىق كۈچ «ئەل-ئەزائىم» (Al-Azaim) فوندى جەمئىيىتى بولۇپ، ئۇ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە دۇنيادىكى ئەڭ ئىلغار رەقەملىك تەشۋىقات تورىنى قۇرۇپ چىقتى. بۇ مەركەز ۋىدېئولىرىنى پەقەت پۇشتۇ ياكى دارى تىللىرىدىلا ئەمەس، بەلكى ئەرەب، ئىنگلىز، پارس، ئۆزبېك، تاجىك، تۈرك، ھىندى، رۇس ۋە ئەڭ مۇھىمى ئۇيغۇر تىلىدا ئىزچىل تارقىتىپ كەلمەكتە [Source](https://gnet-research.org/2024/06/27/iskps-latest-campaign-expanded-propaganda-and-external-operations/).

بۇ ۋىدېئولارنىڭ ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئۇلار زامانىۋى تېخنىكىلارنى، مەسىلەن GoPro كامېرالىرىنى ئىشلىتىپ، جەڭ مەيدانىنى خۇددى «Call of Duty» ئويۇنىغا ئوخشاش كۆرۈنۈشلەر بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇ خىل ئۇسۇل ئاساسلىقى سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي جەھەتتىن قىيىن ئەھۋالدا قالغان، كىملىك كرىزىسىغا دۇچ كەلگەن ياشلارنى جەلب قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ [Source](https://www.orfonline.org/research/digital-battleground-iskp-vs-taliban). ئىسلام ئۈممىتى نۇقتىسىدىن قارىغاندا، بۇ خىل ۋىدېئولار دىنىي قىممەت قاراشلارنى سىياسىي غەرەزلەر ئۈچۈن سۇيىئىستېمال قىلىپ، ياشلارنىڭ قەلبىدىكى ئادالەت تۇيغۇسىنى خەتەرلىك يۆنىلىشكە باشلىماقتا.

ئۇيغۇر مەسىلىسى: سەمىمىيەت ياكى سىياسىي قورال؟

يېقىنقى يىللاردا، بولۇپمۇ 2025-يىلى ۋە 2026-يىلىنىڭ بېشىدا، خوراسان ۋىدېئولىرىدا ئۇيغۇر مەسىلىسى ئالاھىدە بىر تېمىغا ئايلاندى. تەشۋىقات ۋىدېئولىرىدا تالىبان ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاي بىلەن بولغان دىپلوماتىك مۇناسىۋەتلىرى، ئىقتىسادىي ھەمكارلىقلىرى ۋە «بىر بەلۋاغ بىر يول» تۈرىگە بولغان قىزغىنلىقى قاتتىق تەنقىد قىلىنماقتا [Source](https://www.militantwire.com/p/is-seeks-to-exploit-geopolitical-fracture). ۋىدېئولاردا تالىبانلار «ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى خىتاينىڭ مەبلەغ سېلىشىغا تېگىشتى» دەپ ئەيىبلىنىپ، ئۇيغۇر ياشلىرىنى ئۆزلىرىگە قوشۇلۇشقا چاقىرماقتا [Source](https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/isis-has-its-sights-set-on-a-new-potential-ally-uyghur-jihadi-groups/).

بىراق، بۇ يەردە بىر مۇھىم نۇقتا بار: بۇ ۋىدېئولار ئۇيغۇرلارنىڭ ھەقىقىي ئەركىنلىكىنى كۆزلەمدۇ ياكى ئۇلارنى خەلقئارالىق سىياسىي توقۇنۇشلاردا بىر قورال سۈپىتىدە ئىشلىتەمدۇ؟ ئىسلامىي قىممەت قاراشلار بويىچە، زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش بىر مەجبۇرىيەت بولسىمۇ، ئەمما بۇ كۈرەشنىڭ ئۈممەتنىڭ ئومۇمىي مەنپەئەتىگە، شەرىئەتنىڭ ئاساسلىرىغا ۋە بىگۇناھ كىشىلەرنىڭ جېنىنى ساقلاشقا ئۇيغۇن بولۇشى شەرت. خوراسان ۋىدېئولىرىدا تەشۋىق قىلىنىۋاتقان رادىكاللىق، ئەمەلىيەتتە ئۇيغۇرلارنىڭ خەلقئارادىكى ئوبرازىغا زىيان يەتكۈزۈپ، ئۇلارنى تېخىمۇ چوڭ خەتەرلەرگە ئىتتىرىشى مۇمكىن [Source](https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/isis-has-its-sights-set-on-a-new-potential-ally-uyghur-jihadi-groups/).

«خاۋارىج» تامغىسى ۋە تالىبان بىلەن بولغان توقۇنۇش

ئافغانىستاندىكى تالىبان ھۆكۈمىتى خوراسان ۋىدېئولىرىنى تارقىتىۋاتقان گۇرۇپپىلارنى (ISKP) «خاۋارىج» (دىندىن چىققانلار) دەپ ئاتاپ، ئۇلارغا قارشى كەسكىن پىكىر جېڭى ئېلىپ بارماقتا. تالىبانلارنىڭ «ئەل-مىرساد» (Al-Mirsaad) ناملىق مېدىيا ئورگىنى خوراسان ۋىدېئولىرىدىكى دەۋالارغا رەددىيە بېرىپ، بۇ گۇرۇپپىلارنى رايوننىڭ مۇقىملىقىنى بۇزۇش ئۈچۈن سىرتقى كۈچلەر تەرىپىدىن ئىشلىتىلىۋاتقان «پىتنە» دەپ ئەيىبلىمەكتە [Source](https://www.eurasiareview.com/19022026-terrorism-requires-actions-not-blames-oped/).

بۇ ئىدېئولوگىيەلىك جەڭ مۇسۇلمانلار ئارىسىدا چوڭ بىر بۆلگۈنچىلىك پەيدا قىلدى. بىر تەرەپتە تالىبانلار ئۆزلىرىنىڭ دۆلەت قۇرۇش ۋە رايون خاراكتېرلىك ئېتىراپ قىلىنىشقا ئېرىشىش تىرىشچانلىقىنى ئاقلىسا، يەنە بىر تەرەپتە خوراسان ۋىدېئولىرى تالىبانلارنى «ئىسلامىي پىرىنسىپلاردىن ۋاز كەچتى» دەپ ئەيىبلەيدۇ [Source](https://www.thekhorasandiary.com/2025/04/13/iskps-al-azaim-media-published-a-new-video-featuring-afghan-taliban/). بۇ خىل ئىچكى توقۇنۇشلار پەقەت دۈشمەنلەرنىڭلا مەنپەئەتىگە خىزمەت قىلىدۇ، چۈنكى ئۇ مۇسۇلمانلارنىڭ كۈچىنى ئۆز-ئارا قىرغىنچىلىققا سەرپ قىلدۇرىدۇ.

يېقىنقى تەرەققىياتلار: 2026-يىلى فېۋرالدىكى ھاۋا ھۇجۇملىرى

يېقىنقى كۈنلەردە، يەنى 2026-يىلى 22-فېۋرالدا، پاكىستان ئارمىيىسى ئافغانىستاننىڭ نانگارھار ۋە پاكتىكا ئۆلكىلىرىدىكى خوراسان گۇرۇپپىسى (ISKP) ۋە TTP لاگېرلىرىغا ھاۋا ھۇجۇمى ئېلىپ باردى [Source](https://www.dailytimes.com.pk/2026/02/23/air-strikes-on-terror-camps-taliban-regime-a-clear-present-danger-terrorists-using-human-shield/). بۇ ھۇجۇملار پاكىستاندا رامىزان ئېيىدا يۈز بەرگەن بىر يۈرۈش ئۆزىنى ئۆلتۈرىۋېلىش ھۇجۇملىرىغا جاۋابەن ئېلىپ بېرىلغان بولۇپ، رايوندىكى جىددىيچىلىكنى يۇقىرى پەللىگە چىقاردى [Source](https://www.eurasiareview.com/24022026-iskp-and-ttp-targeted-pakistans-message-on-terror-safe-havens-oped/).

بۇ ھەربىي ھەرىكەتلەر خوراسان ۋىدېئولىرىنىڭ پەقەت بىر تەشۋىقاتلا ئەمەس، بەلكى ئەمەلىيەتتە قانلىق توقۇنۇشلارنىڭ پىلتىسى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بەردى. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ دوكلاتىغا قارىغاندا، بۇ ھاۋا ھۇجۇملىرىدا ئاز دېگەندە 13 پۇقرا ھاياتىدىن ئايرىلغان بولۇپ، بۇ ئەھۋال ئافغانىستان بىلەن پاكىستان ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى تېخىمۇ مۇرەككەپلەشتۈرۈۋەتتى [Source](https://www.tasnimnews.com/en/news/2026/02/24/3044621/at-least-13-civilians-killed-in-pakistani-airstrikes-in-afghanistan-un-says). مۇسۇلمانلار نۇقتىسىدىن قارىغاندا، بۇ خىل ھەرىكەتلەر ئۈممەتنىڭ زېمىنىدا يەنە بىر قېتىم بىگۇناھ قانلارنىڭ تۆكۈلۈشىگە سەۋەب بولماقتا.

خۇلاسە: ئۈممەتنىڭ بىرلىكى ۋە ئەقىل-پاراسەت

خوراسان ۋىدېئولىرى بۈگۈنكى كۈندە مۇسۇلمان ياشلارنىڭ ئېتىقادى ۋە ھېسسىياتىنى كونترول قىلىشقا ئۇرۇنۇۋاتقان بىر خەتەرلىك قورال. بىز بۇ ۋىدېئولاردىكى جەلپ قىلارلىق كۆرۈنۈشلەرگە ۋە ئۆتكۈر سىياسىي شوئارلارغا ئالدانماسلىقىمىز كېرەك. ھەقىقىي ئىسلامىي كۈرەش پەقەت بىلىم، ئەقىل-پاراسەت، ئۈممەتنىڭ بىرلىكى ۋە شەرىئەتنىڭ ئادالەت پىرىنسىپلىرى ئاساسىدا بولىدۇ.

ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى ۋە پۈتكۈل ئۈممەت ئۈچۈن ئەڭ چوڭ خەتەر — سىرتقى زۇلۇم بىلەن بىرگە، ئىچكى رادىكاللىق ۋە بۆلگۈنچىلىكتۇر. بىز دىنىمىزنى سىياسىي ئويۇنلارنىڭ قورالىغا ئايلاندۇرۇپ قويماسلىقىمىز، ياشلىرىمىزنى توغرا دىنىي تەربىيە ۋە سىياسىي ئاڭ بىلەن قوراللاندۇرۇشىمىز لازىم. خوراسان رايونىدىكى بۇ رەقەملىك ۋە فىزىكىلىق ئۇرۇشلار بىزگە شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، ئۈممەتنىڭ كەلگۈسى پەقەت بىرلىك، ئىلمىي ئىزدىنىش ۋە ھەقىقىي ئىسلامىي ئەخلاق بىلەنلا قۇتۇلۇپ قالالايدۇ.