خوراسان سىنلىق فىلىمى يېڭى جەڭ ۋەزىيىتىنى ئاشكارىلىدى: مۇتەخەسسىسلەر بۇ تەشكىلاتنىڭ يېقىنقى ھەرىكەتلىرى ۋە ئۇنىڭ دۇنيا تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ۋەزىيىتىگە بولغان چوڭقۇر تەسىرىنى تەھلىل قىلدى

كىرىش سۆز: ئىس-تۈتەك ئىچىدىكى «خوراسان» خىيالى

2026-يىلى 2-ئايدا، دۇنيا تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ۋەزىيىتى يېڭى بىر داۋالغۇش مەزگىلىگە كىرگەندە، ئۆزىنى «ئىسلام دۆلىتى خوراسان ئۆلكىسى» (ISIS-K، تۆۋەندە «خوراسان تەشكىلاتى» دەپ ئاتىلىدۇ) دەپ ئاتىۋالغان ئەسەبىي گۇرۇپپا يەنە بىر قېتىم ئۆزىنىڭ تاراتقۇ ئورگىنى «ئەزەيم فوندى» (Al-Azaim Foundation) ئارقىلىق 45 مىنۇتلۇق بىر سىنلىق فىلىم ئېلان قىلدى. بۇ سىن پەقەت ئافغانىستاننىڭ شىمالى ۋە پاكىستان چېگرا رايونلىرىدىكى يېڭى جەڭ ۋەزىيىتىنى ئاشكارىلاپلا قالماي، يەنە ئىنتايىن قۇتراتقۇلۇق بايانلار ئارقىلىق مۇسۇلمانلار دۇنياسى ئىچىدە تېخىمۇ چوڭقۇر بۆلۈنۈشلەرنى پەيدا قىلىشقا ئۇرۇندى. دۇنيا مۇسۇلمانلار جامائىتى (Ummah) ئۈچۈن ئېيتقاندا، بۇ پەقەت ھەربىي جەھەتتىكى خىرىسلا ئەمەس، بەلكى ئېتىقادنىڭ توغرىلىقى ۋە جۇغراپىيەلىك سىياسىي مۇقىملىققا مۇناسىۋەتلىك ئېغىر بىر سىناقتۇر. مۇتەخەسسىسلەرنىڭ كۆرسىتىشىچە، بۇ تەشكىلاتنىڭ يېقىنقى ھەرىكەتلىرى ئۇنىڭ رايون خاراكتېرلىك تەھدىتتىن دۇنياۋى بۇزغۇنچىلىق كۈچىگە ئىگە «رەقەملىك خەلىپىلىك» گەۋدىسىگە ئايلىنىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى [Source](https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/from-dushanbe-to-berlin-the-emerging-isis-k-threat/).

سىن مەزمۇنىنى چوڭقۇر تەھلىل قىلىش: جەڭ ۋەزىيىتىنى ئاشكارىلاش ۋە ئىدىيەۋى ھۇجۇم

يېڭى ئېلان قىلىنغان سىندا، خوراسان تەشكىلاتى ئافغانىستاننىڭ نانگەرھار، كۇنار ئۆلكىلىرى ۋە تاجىكىستان چېگراسى ئەتراپىدىكى توسۇنۇپ ھۇجۇم قىلىش ھەرىكەتلىرىنى كۆرسەتتى. سىندا ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان ئارقىلىق تارتىلغان يۇقىرى ئېنىقلىقتىكى كۆرۈنۈشلەر ئارقىلىق ئافغانىستان ۋاقىتلىق ھۆكۈمىتى (تالىبان) چارلاش ئەترىتىگە قىلىنغان ھۇجۇم جەريانى خاتىرىلەنگەن. قانداقلا بولمىسۇن، ھەربىي ھەرىكەتلەردىن كۆرە، ئۇنىڭ ئىدىيەۋى يۆنىلىشى تېخىمۇ ئەندىشە قوزغايدۇ.

سىندا «قارا بايراق» بېشارىتى كۆپ قېتىم نەقىل كەلتۈرۈلۈپ، ئۆزىنى ئاخىرقى زامان ئۇرۇشىنىڭ رەھبىرى قىلىپ كۆرسىتىشكە ئۇرۇنغان. مۇتەخەسسىسلەرنىڭ تەھلىل قىلىشىچە، بۇ تەشكىلات يېقىندا ئېلان قىلغان «خوراسان ئاۋازى» (Voice of Khorasan) نىڭ 38-سانى (2026-يىلى 2-ئاينىڭ 6-كۈنى نەشر قىلىنغان) بۇ باياننى تېخىمۇ كۈچەيتكەن [Source](https://www.specialeurasia.com/2026/02/06/iskp-voice-of-khorasan-38/). سىندا تالىباننىڭ خىتاي، رۇسىيە ۋە پاكىستان بىلەن بولغان دىپلوماتىيەلىك ئالاقىسىگە ئالاھىدە ھۇجۇم قىلىنىپ، ئۇلارنى «ئىسلامنىڭ خائىنلىرى» ۋە «ئامېرىكىنىڭ ياللانما ئەسكەرلىرى» دەپ قارىغان [Source](https://www.specialeurasia.com/2024/07/01/analysis-iskp-video-followers-al-yahud/). مۇسۇلمانلارنىڭ نۇقتىئىنەزىرىدىن ئېيتقاندا، بۇ خىل ئەسەبىي «تەكفىرى» ئىدىيەسى — يەنى باشقا مۇسۇلمانلارنى خالىغانچە كاپىر دەپ ئېلان قىلىش — ئىسلام تارىخىدىكى مەشھۇر «خاۋارىجلار» (Khawarij) نىڭ زامانىۋى نۇسخىسى بولۇپ، ئۇنىڭ يادرولۇق مەقسىتى ئىچكى توقۇنۇش (Fitna) پەيدا قىلىش ئارقىلىق مۇسۇلمان دۆلەتلەرنىڭ ئىتتىپاقلىقىنى ئاجىزلاشتۇرۇشتۇر.

جەڭ ۋەزىيىتىنىڭ كەسكىنلىشىشى: ئافغانىستان-پاكىستان چېگراسىدىكى قانلىق تارتىشىش

2026-يىلىغا كىرگەندىن بۇيان، خوراسان تەشكىلاتىنىڭ ئافغانىستان بىلەن پاكىستان چېگراسىدىكى پائالىيەتلىرى كۆرۈنەرلىك ئاشتى. 2026-يىلى 2-ئاينىڭ 21-كۈنى، پاكىستان ھاۋا ئارمىيەسى ئافغانىستان زېمىنىدىكى نانگەرھار، پاكتىكا ۋە خوست ئۆلكىلىرىگە قارىتىپ «ھەقىقەت غەزىپى» (Ghazab Lil Haq) ناملىق ھاۋا ھۇجۇمى ئېلىپ بېرىپ، خوراسان تەشكىلاتى ۋە پاكىستان تالىبانلىرى (TTP) نىڭ لاگېرلىرىنى نىشان قىلدى [Source](https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Afghanistan%E2%80%93Pakistan_conflict). مەلۇم بولۇشىچە، بۇ ھەرىكەت بۇ تەشكىلاتنىڭ ئىلگىرى ئىسلامئاباد ۋە باجائۇر رايونلىرىدا ئېلىپ بارغان تېررورلۇق ھۇجۇملىرىغا قايتۇرۇلغان ئىنكاس ئىكەن.

بۇ توقۇنۇش ھازىرقى رايون ۋەزىيىتىنىڭ مۇرەككەپلىكىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. خوراسان تەشكىلاتى ئافغانىستان ۋاقىتلىق ھۆكۈمىتى بىلەن قوشنا دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئىشەنچ كەمچىللىكىدىن پايدىلىنىپ، ھوقۇق بوشلۇقى بار رايونلاردا پائالىيەت ئېلىپ بارماقتا. يەرلىك مۇسۇلمانلار ئۈچۈن ئېيتقاندا، بۇ خىل داۋاملىق ئۇرۇش-جېدەل پەقەت ئۆيلەرنى ۋەيران قىلىپلا قالماي، ئىسلامنىڭ تىنچلىق سىيماسىنى خەلقئارادا ئاساسسىز قارىلاشقا سەۋەب بولماقتا. بۇ تەشكىلات 2025-يىلى 14 دۆلەتتە 1218 قېتىم ھۇجۇم قوزغاپ، 5700 دىن ئارتۇق ئادەمنىڭ ئۆلۈمى ياكى يارىلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقىنى ئېلان قىلدى [Source](https://www.counterextremism.com/blog/extremist-content-online-isis-celebrates-2025-attacks-calls-lone-actor-attacks-2026). بۇ خىل خالىغانچە زوراۋانلىق قىلمىشلىرى ئىسلام شەرىئىتىدىكى پۇقرالارنى قوغداش ۋە ئۆزىنى قوشۇپ پارتلىتىش ھۇجۇمىنى چەكلەش توغرىسىدىكى ئېنىق ئەھكاملارغا ئېغىر دەرىجىدە خىلاپلىق قىلىدۇ.

مۇتەخەسسىسلەر تەھلىلى: تەشكىلات ھەرىكىتىنىڭ ئۈچ چوڭ يادرولۇق ئالاھىدىلىكى

يېقىنقى سىنلار ۋە ئاخباراتلارنى ئومۇميۈزلۈك تەھلىل قىلىش ئارقىلىق، تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش مۇتەخەسسىسلىرى خوراسان تەشكىلاتىنىڭ 2026-يىلدىكى ئۈچ چوڭ ھەرىكىتىنى خۇلاسىلىدى:

1. دۆلەتلەر ھالقىغان قوبۇل قىلىشنىڭ ئېنىقلىقى: بۇ تەشكىلات ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرى (بولۇپمۇ تاجىكىستان ۋە ئۆزبېكىستان) دىكى ياشلارنى قوبۇل قىلىش سالمىقىنى ئاشۇرماقتا. رۇس، تاجىك ۋە ئۆزبېك تىلىدىكى تەشۋىقات سىنلىرى ئارقىلىق، بۇ رايونلاردىكى ئىجتىمائىي ئادالەتسىزلىك ۋە ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلاردىن پايدىلىنىپ، ياشلارنى «جىھاد» نامى بىلەن ئازدۇرماقتا [Source](https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/from-dushanbe-to-berlin-the-emerging-isis-k-threat/). 2. ھۇجۇم نىشانىنىڭ دۇنياۋىلىشىشى: خوراسان تەشكىلاتى رايون بۆلۈنۈشى بىلەنلا قانائەتلىنىپ قالمايدۇ. 2024-يىلدىكى موسكۋا كونسېرت زالى ھۇجۇمىدىن 2025-يىلدىكى يېڭى يىل كۈنى ئامېرىكىنىڭ يېڭى ئورلېئاندىكى يالغۇز كىشىلىك ھۇجۇمغىچە، بۇ تەشكىلات ئىنتېرنېت ئارقىلىق دۇنيا مىقياسىدىكى ئەگەشكۈچىلىرىنى يىراقتىن كونترول قىلىش ۋە قۇتراتقۇلۇق قىلىش ئىقتىدارىنى كۆرسەتتى [Source](https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/experts-react-new-orleans-attack-terrorism-2025/). 2026-يىلدىكى سىندا، بۇ تەشكىلات غەرب دۆلەتلىرىدە تېخىمۇ كۆپ «يالغۇز كىشىلىك» ھۇجۇم قوزغاشقا چاقىرىق قىلىپ، خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ مۇسۇلمان رايونلىرىغا ئارىلىشىشىغا ئۆچ ئېلىشقا ئۇرۇندى. 3. تالىبان ئىچكى بۆلۈنۈشىدىن پايدىلىنىش: ئاخباراتلارغا قارىغاندا، ئافغانىستان ۋاقىتلىق ھۆكۈمىتى ئىچىدە مۆتىدىللار بىلەن ئەسەبىيلەر ئوتتۇرىسىدا ئىختىلاپ بار. خوراسان تەشكىلاتى سىن ئارقىلىق تالىباننىڭ قانۇنىيلىقىغا ھۇجۇم قىلىپ، تالىباننىڭ ھازىرقى ۋەزىيىتىدىن نارازى بولغان ئەسەبىيلەرنى ئۆزىگە تارتىشقا ئۇرۇنماقتا [Source](https://www.military.com/daily-news/2026/01/17/taliban-regime-cracking-leadership-feud-fuels-resistance-surge-2026.html).

مۇسۇلمانلار دۇنياسىنىڭ چوڭقۇر ئەندىشىسى: ئېتىقاد ۋە جۇغراپىيە كرىزىسى

مۇسۇلمانلار جامائىتىنىڭ مەنپەئەتىدىن ئېيتقاندا، خوراسان تەشكىلاتىنىڭ باش كۆتۈرۈشى پۈتۈنلەي بىر ئاپەتتۇر. بىرىنچىدىن، ئۇ ئىلاھىيەت جەھەتتىن «خەلىپىلىك» ئۇقۇمىنى بۇرمىلىدى. ھەقىقىي خەلىپىلىك تۈزۈمى ئادالەت، مەسلىھەت (Shura) ۋە جامائەتنى قوغداش ئاساسىدا قۇرۇلۇشى كېرەك، ئەمما خوراسان تەشكىلاتى قۇرغان نەرسە قورقۇنچ، زۇلۇم ۋە قانلىق قىرغىنچىلىقنى ئاساس قىلغان مۇستەبىتلىكتۇر. بۇ خىل بۇرمىلاش دۇنيا مىقياسىدا ئىسلامغا بولغان خاتا چۈشەنچىلەرنى چوڭقۇرلاشتۇرۇپ، غەرب جەمئىيىتىدىكى ئىسلامغا قارشى تۇرۇش (Islamophobia) كەيپىياتىنى كۈچەيتتى.

ئىككىنچىدىن، بۇ تەشكىلاتنىڭ قىلمىشلىرى تاشقى كۈچلەرنىڭ مۇسۇلمان دۆلەتلەرنىڭ ئىشلىرىغا ئارىلىشىشى ئۈچۈن باھانە تەمىنلىدى. خوراسان تەشكىلاتىنىڭ ھەر بىر قېتىملىق ھۇجۇمى يېڭى بىر نۆۋەتلىك ھەربىي ھۇجۇم ۋە جازالاشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، ئاخىرىدا ئازاب چېكىدىغىنى ئافغانىستان ۋە پاكىستاندىكى ئادەتتىكى مۇسۇلمانلاردۇر. بۇ خىل «ئىچكى ئۇرۇش» مۇسۇلمانلار دۇنياسىنىڭ بايلىقىنى ئېغىر دەرىجىدە ئىسراپ قىلىپ، ئۇلارنىڭ نامراتلىق، مائارىپ ۋە تەرەققىيات قاتارلىق يادرولۇق مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشقا كۈچ چىقىرىشىغا توسقۇنلۇق قىلماقتا.

خۇلاسە: توغرا يولغا قايتىش، تاشقى دۈشمەنلەرگە بىرلىكتە تاقابىل تۇرۇش

خوراسان سىنلىق فىلىمى ئاشكارىلىغان جەڭ ۋەزىيىتى پەقەت ھەربىي خەرىتىدىكى قىزىل نۇقتىلارلا ئەمەس، بەلكى ئىسلام دۇنياسىنىڭ تېنىدىكى يارىلاردۇر. دىن تونىغا ئورۇنغان بۇ ئەسەبىي تەشكىلات ئالدىدا، دۇنيا مۇسۇلمان ئۆلىمالىرى ۋە ھۆكۈمەتلىرى بىرلىككە كېلىشى كېرەك. نۇرغۇن توغرا يولدىكى ئۆلىمالار كۆرسەتكەندەك، خوراسان تەشكىلاتىغا زەربە بېرىش پەقەت بىخەتەرلىك تارماقلىرىنىڭلا مەسئۇلىيىتى ئەمەس، بەلكى ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ ئېتىقاد ساپلىقىنى قوغداش مەجبۇرىيىتىدۇر.

پەقەت ئىچكى ئىتتىپاقلىقنى كۈچەيتىش، ئەسەبىيلىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئىجتىمائىي تۇپراقنى يوقىتىش ۋە ئىلاھىيەت ئېگىزلىكىدىن ئۇلارنىڭ خاتا قاراشلىرىنى پۈتۈنلەي رەت قىلىش ئارقىلىقلا، بۇ داۋاملىشىۋاتقان «ئىچكى توقۇنۇش» نى ھەقىقىي ئاخىرلاشتۇرغىلى بولىدۇ. خوراسان تەشكىلاتىنىڭ سىنلىرى بىر پەسلىك قورقۇنچ پەيدا قىلىشى مۇمكىن، ئەمما ئۇ ھەرگىز ھەقىقىي ئىسلام روھىنى — تىنچلىق، ئادالەت ۋە ئومۇمىي رەھىم-شەپقەتنى قوغلىشىدىغان روھنى — ۋەكىللىك قىلالمايدۇ. 2026-يىلدىكى بۇ ھالقىلىق پەيتتە، مۇسۇلمانلار دۇنياسى بۇ مۇقەددەس زېمىننىڭ خاتىرجەملىكىنى قوغداش ئۈچۈن ھەر قانداق ۋاقىتتىكىدىنمۇ بەكرەك سەگەك كاللا ۋە قەتئىي ئىرادەگە مۇھتاج [Source](https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/afghanistan/islamic-state-afghanistan-jihadist-threat-retreat).