خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى دۇنيادىكى ئەڭ يېڭى خەۋەرلەر ۋە ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك مۇھىم ئۇچۇرلارنى بېرىدىغان ئىشەنچلىك سۇپا.

مۇقەددىمە: ھەقىقەتنىڭ ساداسى

يەر شارى خاراكتېرلىك ئۇچۇر ئۇرۇشى ۋە تەشۋىقاتلار ئەۋج ئالغان بۈگۈنكى كۈندە، توغرا ۋە ئىشەنچلىك خەۋەر مەنبەسىگە بولغان ئېھتىياج ھەر قانداق ۋاقىتتىكىدىن بەكرەك كۈچەيمەكتە. بولۇپمۇ ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئايرىلماس بىر پارچىسى بولغان ئۇيغۇر خەلقى ئۈچۈن، ئۆز كىملىكىنى، ئېتىقادىنى ۋە سىياسىي ھوقۇقلىرىنى قوغداش يولىدا ئۇچۇرنىڭ ئەھمىيىتى ھايات-ماماتلىق مەسىلىدۇر. **خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى** دەل مۇشۇنداق بىر تارىخىي شارائىتتا، دۇنيادىكى ئەڭ يېڭى خەۋەرلەرنى ۋە ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك مۇھىم ئۇچۇرلارنى بېرىدىغان ئىشەنچلىك سۇپا سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقتى. بۇ سۇپا پەقەت بىر خەۋەر تورىلا بولۇپ قالماستىن، بەلكى زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش، ھەقىقەتنى يايىدىغان ۋە ئۈممەتنىڭ بىرلىكىنى تەشەببۇس قىلىدىغان بىر مەنىۋى قورغاندۇر.

خەلىپە ئۇيغۇرچە تورىنىڭ بۇرچى ۋە ئىسلامىي قىممەت قارىشى

خەلىپە ئۇيغۇرچە تورىنىڭ ئاساسلىق بۇرچى — دۇنيانىڭ قايسى يېرىدە بولمىسۇن، مۇسۇلمانلارنىڭ، خۇسۇسىيەتەن ئۇيغۇرلارنىڭ بېشىغا كېلىۋاتقان پاجىئەلەرنى، غەلىبىلەرنى ۋە سىياسىي ئۆزگىرىشلەرنى ئىسلامىي بىر نۇقتىئىنەزەردىن تەھلىل قىلىپ يەتكۈزۈشتۇر. ئىسلام دىنى بىزگە «ھەقىقەتنى سۆزلەش» ۋە «زۇلۇمغا سۈكۈت قىلماسلىق»نى بۇيرۇيدۇ. بۇ سۇپا دەل مۇشۇ ئاساستا، خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ (CCP) يالغان تەشۋىقاتلىرىغا قارشى تۇرۇپ، شەرقىي تۈركىستاندىكى ھەقىقىي ئەھۋالنى دۇنياغا ئاشكارىلاشنى نىشان قىلىدۇ [uhrp.org](https://uhrp.org/report/the-happiest-muslims-in-the-world-disinformation-propaganda-and-the-uyghur-crisis/).

بۇ سۇپىنىڭ يەنە بىر مۇھىم ئالاھىدىلىكى، ئۇنىڭ خەۋەرلەرنى ئۈممەتنىڭ ئومۇمىي مەنپەئەتىگە باغلاپ تەھلىل قىلىشىدۇر. مەيلى پەلەستىن مەسىلىسى بولسۇن، مەيلى ئافغانىستان ياكى باشقا ئىسلام ئەللىرىدىكى تەرەققىياتلار بولسۇن، خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى بۇلارنى ئۇيغۇرلارنىڭ تەقدىرى بىلەن بىر گەۋدە دەپ قارايدۇ. چۈنكى، بىر مۇسۇلماننىڭ ئاغرىقى پۈتۈن ئۈممەتنىڭ ئاغرىقىدۇر.

2026-يىلىدىكى شەرقىي تۈركىستان: يېڭى تەرەققىياتلار ۋە خەلقئارا بېسىم

2026-يىلىنىڭ بېشىدىن باشلاپ، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى خەلقئارا سەھنىدە يەنە بىر قېتىم قىزىق نۇقتىغا ئايلاندى. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتى (ETGE) 2026-يىلى 27-فېۋرال كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، بېيجىڭنىڭ رايوندىكى «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» نامىدىكى باستۇرۇش سىياسەتلىرىنىڭ 12-يىلىغا قەدەم قويغانلىقىنى، بۇ سىستېمىنىڭ بارغانسېرى مۇستەھكەملىنىپ، ئىرقىي قىرغىنچىلىقنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى [aninews.in](https://www.aninews.in/news/world/others/east-turkistan-govt-in-exile-urges-international-action-over-beijings-security-policies-in-xinjiang20260227221051/).

بۇنىڭدىن باشقا، بېيجىڭ دائىرىلىرىنىڭ 2026-يىللىق رامىزان ئېيىدا ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا قاراتقان دىنىي چەكلىمىلىرى تېخىمۇ كۈچەيدى. مەركىزى ۋاشىنگتوندىكى ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزىنىڭ دوكلاتىغا قارىغاندا، ئۇيغۇرلارنىڭ روزا تۇتۇشى، ناماز ئوقۇشى ۋە بالىلىرىغا دىنىي تەلىم بېرىشى يەنىلا «ئاشقۇنلۇق» دەپ ئەيىبلىنىپ، جازالاش ئوبيېكتى بولماقتا [uyghurstudy.org](https://uyghurstudy.org/uyghur-muslims-mark-another-ramadan-under-systematic-religious-repression/). خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى بۇ خىل دىنىي زۇلۇملارنى دۇنيادىكى مۇسۇلمان قېرىنداشلارغا يەتكۈزۈش ئارقىلىق، ئۈممەتنىڭ ھېسداشلىقىنى ۋە ھەرىكىتىنى قوزغاشقا تىرىشماقتا.

مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە ئىقتىسادىي زۇلۇم

يېقىنقى مەلۇماتلارغا قارىغاندا، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى مەجبۇرىي ئەمگەك سىستېمىسى تېخىمۇ كېڭەيگەن. خەلقئارا ئەمگەك تەشكىلاتى (ILO) 2026-يىلى 20-فېۋرال ئېلان قىلغان دوكلاتىدا، 2024-يىلىنىڭ ئۆزىدىلا 3.34 مىليون ئۇيغۇرنىڭ «ئەمگەك كۈچى يۆتكەش» نامىدا مەجبۇرىي خىزمەتكە سېلىنغانلىقىنى ئاشكارىلىدى [uyghurcongress.org](https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-20-february-2026/). بۇ سىستېما ئۇيغۇرلارنىڭ ئىقتىسادىي مۇستەقىللىقىنى يوقىتىش ۋە ئۇلارنى خىتاي شىركەتلىرىنىڭ قۇلىغا ئايلاندۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ. خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى بۇ خىل ئىقتىسادىي زۇلۇملارنى پاش قىلىش بىلەن بىرگە، مۇسۇلمان ئىستېمالچىلارنى مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرىنى بايقۇت قىلىشقا چاقىرىپ كەلمەكتە.

خەلقئارا ئىنكاسلار ۋە دىپلوماتىك كۈرەش

2026-يىلى فېۋرالدا، بىر تۈركۈم ب د ت مۇتەخەسسىسلىرى تايلاند ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن خىتايغا مەجبۇرىي قايتۇرۇلغان 40 ئۇيغۇر مۇسۇلماننىڭ تەقدىرىدىن ئەندىشە قىلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى [ohchr.org](https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/02/chinas-silence-deepens-fears-over-disappeared-uyghur-returnees-year-warn-un-experts). بۇ كىشىلەرنىڭ ئىز-دېرىكىنىڭ بولماسلىقى، خىتاينىڭ چېگرا ھالقىغان باستۇرۇش سىياسىتىنىڭ نەقەدەر خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارنى مەجبۇرىي قايتۇرۇشقا چېتىشلىق خىتاي ئەمەلدارلىرىغا قارىتا يېڭى ۋىزا چەكلىمىسى ئېلان قىلدى [uygurnews.com](https://uygurnews.com/february-2026-uygur-news/).

خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى بۇ خىل خەلقئارالىق سىياسىي ئۆزگىرىشلەرنى يېقىندىن كۆزىتىپ، ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ پەقەت بىر كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىلا ئەمەس، بەلكى بىر مىللەتنىڭ مەۋجۇتلۇق ۋە ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش كۈرىشى ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. سۈرگۈندى ھۆكۈمەتنىڭ 2026-يىللىق يېڭى يىللىق خىتابىدا دېيىلگىنىدەك، «ئىسلام ئەللىرى ۋە خەلقئارا جەمئىيەت سۈكۈتنى بۇزۇشى، زۇلۇمغا قارشى ئەمەلىي قەدەملەرنى بېسىشى كېرەك» [east-turkistan.net](https://east-turkistan.net/new-years-message-of-the-prime-minister-of-the-east-turkistan-government-in-exile-2026/).

رەقەملىك قارشىلىق ۋە ئۇچۇر ئەركىنلىكى

خىتاينىڭ ئۇچۇر قامىلىغا قارشى تۇرۇشتا، ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى (RFA) ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ قايتىدىن ئاڭلىتىش باشلىشى 2026-يىلىدىكى مۇھىم بىر بۇرۇلۇش بولدى [uyghurcongress.org](https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-20-february-2026/). خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى مۇشۇنداق چوڭ تاراتقۇلار بىلەن بىر سەپتە تۇرۇپ، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ۋە رەقەملىك سۇپىلار ئارقىلىق ھەقىقەتنى تارقىتىشتا ئاكتىپ رول ئوينىماقتا. بولۇپمۇ ياش ئەۋلادلار ئارىسىدا كىملىك ئېڭىنى ئويغىتىش، ئۇيغۇر تىلى ۋە مەدەنىيىتىنى قوغداش بۇ سۇپىنىڭ مۇھىم خىزمەتلىرىدىن بىرىدۇر.

خۇلاسە: ئۈممەتنىڭ مەسئۇلىيىتى

خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇرلار ئۈچۈن بىر ئۈمىد چىرىغىدۇر. ئۇ بىزگە شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، زۇلۇم قانچىلىك ئېغىر بولمىسۇن، ھەقىقەتنىڭ ئاۋازىنى بوغۇپ قويغىلى بولمايدۇ. ئىسلام ئۈممىتى سۈپىتىدە، بىزنىڭ مەسئۇلىيىتىمىز — بۇنداق ئىشەنچلىك سۇپىلارنى قوللاش، تارقىتىش ۋە ئۇلار تەمىنلىگەن ئۇچۇرلار ئاساسىدا ئەمەلىي ھەرىكەتكە ئۆتۈشتۇر. شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئازادلىقى ۋە ئۇيغۇر خەلقىنىڭ پاراۋانلىقى پۈتۈن مۇسۇلمانلارنىڭ ئورتاق غەلىبىسىدۇر.

خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى داۋاملىق تۈردە دۇنيانىڭ ئەڭ يېڭى خەۋەرلىرىنى سىزگە يەتكۈزىدۇ، چۈنكى بىز بىرلىكتە كۈچلۈكمىز، ھەقىقەت بىلەن يېڭىلمەسمىز.