ئىزبوت تەشكىلاتىنىڭ تەشۋىقات تور بېكىتى رەقەملىك ھەرىكەت ئىستراتېگىيەسى توغرىسىدا بىر يۈرۈش سەزگۈر دوكلاتلارنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، تاراتقۇلار ئارىسىدا كەڭ بەس-مۇنازىرىلەرنى قوزغىدى.

كىرىش سۆز: ئىز بوت تەشكىلاتىنىڭ رەقەملىك بورىنى

2026-يىلىنىڭ بېشىغا توغرا كەلگەن كۆرۈنەرلىك بىر تەرەققىياتتا، تاراتقۇ ۋە سىياسىي ساھەلەر **ئىز بوت تەشكىلاتى** (خەلقئارادا ھىزبۇت تەھرىر دەپ ئاتىلىدۇ) غا قاراشلىق تەشۋىقات تور بېكىتىنىڭ «گېئو-سىياسىي بېسىم ئاستىدىكى رەقەملىك ھەرىكەت ئىستراتېگىيەسى» تېمىسىدا بىر يۈرۈش تېخنىكىلىق ۋە سىياسىي دوكلاتلارنى ئېلان قىلىشىدىن كېيىن، كەسكىن بەس-مۇنازىرىلەرگە دۇچ كەلدى. مەزمۇنى ئەنئەنىۋى ۋەز-نەسىھەتلەردىن ھالقىپ كەتكەن بۇ دوكلاتلار، خەلقئارالىق چەكلەش قارارلىرىنى ئايلىنىپ ئۆتۈش ۋە ئىسلام ئۈممىتى ئىچىدىكى خەلق ئاممىسىنى جەلپ قىلىش دائىرىسىنى كېڭەيتىش ئۈچۈن، سۈنئىي ئىدراك ۋە شىفىرلانغان سۇپىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان زامانىۋى تېخنىكىلارنى قانداق ئىشلىتىش توغرىسىدا تەپسىلىي قاراشلارنى ئوتتۇرىغا قويدى. [GNET Research](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEKNSK9VThx2-Uou3u-y3cQf3HbzSbb7zLmJqA3pln2Z9-YGPFtjkeMGOIU4ra3QwuQrZAPHnyAQORxoPswnp76PZxwTapGy1o5vKgb41vuZXjYmWUoZYHBpMcheJXWICxmNMIGjYE3VX3EwIL_26V-rE_GqBHAUuljPFrc6mXqTsS52Jjd2wFN89q62spZ2D4hwpTR4_kfWbtZhkSb-P70U8vXWucbVw_YauAtY8T8ZZ2H4wY=).

بۇ ھەرىكەتلەر ئۈممەت بېشىدىن ئۆتكۈزۈۋاتقان سەزگۈر بىر پەيتتە يۈز بەردى؛ بېنگال ۋە ھىندونېزىيە قاتارلىق رايونلاردا جىددىيلىك كۈچىيىۋاتقان، غەربتە قانۇنىي بېسىملار ئېشىۋاتقان بىر پەيتتە، تەشكىلاتنىڭ «تەشۋىقات تور بېكىتى» «مىللىي دۆلەت» چۈشەنچىسى بىلەن «ئىسلام خىلاپىتى» ئارزۇسى ئوتتۇرىسىدىكى ئىدېئولوگىيەلىك توقۇنۇشنى قايتىدىن ئېنىقلايدىغان مەركىزىي سۇپىغا ئايلاندى.

رەقەملىك ھەرىكەت ئىستراتېگىيەسى: «سىبېر ئىسلام مۇھىتى» بەرپا قىلىش

ئېلان قىلىنغان دوكلاتلار تەشكىلاتنىڭ تاكتىكىسىدا تۈپتىن ئۆزگىرىش بولغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. ئۇلار قەغەزگە بېسىلغان ۋاراقچىلار ۋە مەيدان پائالىيەتلىرىگە تايىنىشتىن، ئۆزلىرى **«سىبېر ئىسلام مۇھىتى» (Cyber Islamic Environment)** دەپ ئاتىغان مۇھىتنى بەرپا قىلىشقا يۈزلەندى. بۇ ئىستراتېگىيە ئۈچ ئاساسلىق تۈۋرۈككە تايىنىدۇ:

1. **رەقەملىك جامائەت پىكىرىنى باشقۇرۇش:** «X» (بۇرۇنقى تۋىتتېر) ۋە ئىنىستىگرام قاتارلىق سۇپىلاردا ئىلغار ئالگورىزىملارنى ئىشلىتىپ، تەشكىلاتنىڭ خەشتەگلىرىنى (Trending) ئالدىنقى قاتارغا چىقىرىش ۋە ياش مۇسۇلمانلارنىڭ ھېسداشلىقىنى قوزغاش ئۈچۈن خەۋەرلەرنى ئەقىللىق بىر تەرەپ قىلىش. [ResearchGate](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFyc7FV9KB6lPb1s4_j3N9u9WxLBFWeCbVacxTAGF-v7K0ZQ99l_Nnxz0y7eGcvEQXy0IxCxKFZmHgN58Z18hjsZF5A_6S3a5d6oH7NSOCDH0WS2gzQURecTEMrCw3n9_VKzak_AaWB-3XxXLkOJC706LFLQi5tYMof-1ZGO995tEpJKRWGS_--tqai7av-o0zrMNPPAuQO4mk8ZOOdHlsRckllHAr8Oi1hYH97Jo9MQmSFTvOLbP6D9Mo8pQ==). 2. **جانلىق تارقىتىش ۋە شىفىرلانغان سۇپىلار:** مەسىلەن، بېنگالدا تەشكىلات 2009-يىلدىن بۇيان قويۇلغان قانۇنىي چەكلىمىگە خىلاپلىق قىلىپ، 2024-يىلى ئىيۇلدىكى ۋەقەلەردىن كېيىنكى سىياسىي قالايمىقانچىلىقتىن پايدىلىنىپ، ئۆزىنىڭ رەسمىي تور بېكىتى ئارقىلىق بېنگال تىلىدا جانلىق تارقىتىشنى باشلىدى. [The Sunday Guardian](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHo8osB3S2Wh4dWRXYtmVMtEPZVfGdeg6g4TXWp-G_kBHOPGQwxya3aTGFp4-UiO9IdQ0snTYsCLe2t6mMz0vmYem5WnGG5uSiu6-Jh4IGGMWg_yM4cLcXtSurpGAsWQyK_rScYpPkG8qaOpINUTq64adUshcNc8lVNTJ1xysXrhe5XHqxCHR0P_QUjQdc6vje_xG40PLL0xuEbaRk6_gT_xTufrpc=). 3. **تەشكىلىي مەركەزسىزلىشىش:** مۇقىم مەشغۇلات بازىسى بولمىغان تەشكىلىي مودېلنى قوللىنىش، بۇ تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ئورگانلىرىنىڭ رەھبەرلەرنى ئىز قوغلىشىنى ياكى رەقەملىك سۇپىلارنى پۈتۈنلەي تاقىۋېتىشىنى تەس قىلىدۇ. [GNET Research](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEKNSK9VThx2-Uou3u-y3cQf3HbzSbb7zLmJqA3pln2Z9-YGPFtjkeMGOIU4ra3QwuQrZAPHnyAQORxoPswnp76PZxwTapGy1o5vKgb41vuZXjYmWUoZYHBpMcheJXWICxmNMIGjYE3VX3EwIL_26V-rE_GqBHAUuljPFrc6mXqTsS52Jjd2wFN89q62spZ2D4hwpTR4_kfWbtZhkSb-P70U8vXWucbVw_YauAtY8T8ZZ2H4wY=).

جەنۇبىي شەرقىي ئاسىيادىكى كېڭىيىش: بېنگال ۋە ھىندونېزىيە ئۈلگە سۈپىتىدە

جەنۇبىي شەرقىي ئاسىيا رايونى ئىز بوتنىڭ رەقەملىك ئىستراتېگىيەلىرى ئۈچۈن ھەقىقىي تەجرىبىخانا ھېسابلىنىدۇ. **بېنگال**دا، تەشكىلات 2025-يىلىنىڭ ئاخىرىدا ئاشكارا ۋە كۈچلۈك ھالدا قايتا پەيدا بولدى، ئۇلار ئىچكى ئىشلارغا بولغان تاشقى ئارىلىشىشلارغا (ئامېرىكا، ئەنگلىيە ۋە ھىندىستان) قارشى كەڭ كۆلەملىك تەشۋىقات پائالىيەتلىرىنى باشلاپ، دۆلەت قۇرۇلمىسىنى ئىسلامىي ھۆكۈمرانلىققا قاراپ ئومۇميۈزلۈك ئۆزگەرتىشكە چاقىردى. [The Sunday Guardian](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHo8osB3S2Wh4dWRXYtmVMtEPZVfGdeg6g4TXWp-G_kBHOPGQwxya3aTGFp4-UiO9IdQ0snTYsCLe2t6mMz0vmYem5WnGG5uSiu6-Jh4IGGMWg_yM4cLcXtSurpGAsWQyK_rScYpPkG8qaOpINUTq64adUshcNc8lVNTJ1xysXrhe5XHqxCHR0P_QUjQdc6vje_xG40PLL0xuEbaRk6_gT_xTufrpc=).

**ھىندونېزىيە**دە بولسا، تەشكىلات 2017-يىلى رەسمىي چەكلەنگەن بولسىمۇ، 2026-يىلى يانۋاردا ئېلان قىلىنغان تەتقىقات دوكلاتلىرى تەشكىلاتنىڭ «Media Umat» قاتارلىق سۇپىلار ئارقىلىق مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاپ قالغانلىقىنى جەزملەشتۈردى. ئۇلار خىلاپەت چۈشەنچىسىنى مىللىي دۆلەت چېگرىسىدىن ھالقىغان «ئېلىپ يۈرۈشكە ئەپلىك ئەخلاقىي سۆزلۈك» سۈپىتىدە تەشۋىق قىلىدۇ، بۇ ھىندونېزىيە ھۆكۈمىتىنى ئەندىشىگە سالماقتا، چۈنكى ھۆكۈمەت بۇنى «پانكاسېلا» (Pancasila) كۆپ خىللىق پرىنسىپىغا تەھدىت دەپ قارايدۇ. [ResearchGate](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEppRX_hOnHBDC0mCSBwHt1RNPfKUhilJiQM4gQQU0t5tX7U60A2WZzlkcX2gR46xR7w0FQ3sxg8vyk7hFyfn6WRG7tuNVlRkh-pzeKDT3drl7bNDTiaIm8obT2527CtLwxOj-iCX_lQfMo4VGcRgHG7ZwuCSgDfR4diVAVy03mM3p9CL1LjKbOeJYeRzCgWx1MleY761y5uwdq44GgYsB_fYsG7eur5O_KTuYV85r_nxKfKI1fja1LODjfV818dgRwHdhW8-Rp71nIzpQ6gRiaX1mweo8OdofGQKPbIw==) [ResearchGate](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHFA6Xuyrb5yGsFULxfGLgO6CZ7nqonHt6aLEBQpPJY2_Y7H5wngOzhgtnycJmSWv6iUYHpRnOPrI3TTTBu5Fy-2KDC8aWWfOJYw37lqPztQhokgQ-2CTwfUyHbotdASYdF4VFY1uoZnAYP6DIyFL8hQRoXpfFWNOKoQXTutH3zXvLEyrpG1turNTWMBH53ZHodujqCz5AxvN_hYDiamzAkIURvIX68SwSSHsRr7LYnRV7h54xhUazfxw==).

غەربنىڭ مەيدانى: ئەنگلىيەنىڭ چەكلىمىسى ۋە ئۇنىڭ ئاقىۋەتلىرى

بەس-مۇنازىرە پەقەت ئىسلام دۇنياسى بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، غەرب پايتەختلىرىگىچە كېڭەيدى. 2024-يىلى يانۋاردا، ئەنگلىيە ھۆكۈمىتى ئىز بوت تەشكىلاتىنى «نەپرەتكە قۇتراتقۇلۇق قىلىش» ۋە «7-ئۆكتەبىر ھۇجۇملىرىنى تەبرىكلەش»تىكى رولىنى كۆرسىتىپ، تېررورلۇق تەشكىلاتى دەپ بېكىتىش ئارقىلىق تارىخىي بىر قەدەم تاشلىدى. [The Guardian](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGHeT621Ga3_G4FZPGfOhXtFjBfDZJPltYn-CValHDfVPZrvITjFgqAlRcFjcGqDL32Ov7_tDwJjiEN8M0GgPsod-Chismmv6iV07tCc6IHQhV-zDz3biY07CzA9_FXGpDeZr3-Y41J0rIdTOXvGSquIyAy7pvEnFIM9mtLMcEEWWMms0GZt6YdP94mllPLyapcr7aGwv6Vrxgy8hWYd0_-hmnI) [GOV.UK](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHacuJKweA3xOb80PR9pAYBnchML3tYTLStrInDhv7xMod2rgP5HX_rQGo7Q4LiLTIUcrzMP5lDNoLhUR2LrlhCtKfAHT0lZ-4CjZexFpM4w8kTxIeM0cHvpvOugWZoC12-JbrFXkD7HF0IbMzUglM1VYbpS8rRKz9EBDCTVw9YVHWs-u9BaKlTzVI0XSNCVjoh0A==).

بەزى ئانالىزچىلارنىڭ قارىشىچە، بۇ چەكلەش ئەكسىچە نەتىجە بەردى، چۈنكى ئۇ تەشكىلاتنى چېگرا ھالقىغان رەقەملىك پائالىيەتلىرىنى كۈچەيتىشكە ئىتتىردى. خەلقئارا تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش مەركىزى (ICCT) قاتارلىق چەكلەشنى تەنقىد قىلغۇچىلار، رەسمىي تىنچلىق يولىنى تۇتىدىغان بىر گۇرۇپپىنى تېررورلۇق تەشكىلاتى دەپ بېكىتىشنىڭ مۇسۇلمان جەمئىيەتلەر بىلەن ھۆكۈمەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئىشەنچنى ئاجىزلاشتۇرۇپ، ياشلارنى تېخىمۇ رادىكال تاللاشلارغا ئىتتىرىشى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. [ICCT](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG2b6t_C7xGc_sQZR80ay_fLQ5dmKOUoeN_gOJwa_0doMBA6-zkpjWxJvTmkL3r0orSW432OjBiMl3cgJW59mPGFoPgVnMTvcKgCC-Bp4eFyS6V0x3__6XARYU8MyAAGl6A9iClqNr2yp2QwbNTB9UDCO_52FwTzuAsG1l8YoU=).

ئىسلامىي نۇقتىئىنەزەر: ئۈممەت بىرلىكى بىلەن پارچىلىنىش خەۋپى ئوتتۇرىسىدا

ئەسلى ئىسلامىي نۇقتىئىنەزەردىن قارىغاندا، ئىز بوت تەشكىلاتىنىڭ پائالىيىتى ئىسلام خىزمىتىنىڭ كەلگۈسى توغرىسىدا ئاساسىي سوئاللارنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. نۇرغۇن مۇسۇلمانلار ئۈممەتنىڭ بىرلىكى ۋە ئۇنىڭ مەدەنىيەت رولىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنىڭ زۆرۈرلۈكىگە قوشۇلغان بىلەن، تەشكىلات قوللانغان ۋاسىتىلەر توغرىسىدا پىكىرلەر ئوخشىمايدۇ:

* **ئىدېئولوگىيەلىك نۇتۇق:** تەشكىلات كاپىتالىستىك ۋە دۇنيىۋى تۈزۈمنى تەنقىد قىلىشقا ئەھمىيەت بېرىدۇ، بۇ نۇتۇق ئىسلام دۆلەتلىرىنى قاپلىغان ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي كرىزىسلار ئاستىدا كەڭ ئىنكاس قوزغايدۇ. [The Sunday Guardian](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHo8osB3S2Wh4dWRXYtmVMtEPZVfGdeg6g4TXWp-G_kBHOPGQwxya3aTGFp4-UiO9IdQ0snTYsCLe2t6mMz0vmYem5WnGG5uSiu6-Jh4IGGMWg_yM4cLcXtSurpGAsWQyK_rScYpPkG8qaOpINUTq64adUshcNc8lVNTJ1xysXrhe5XHqxCHR0P_QUjQdc6vje_xG40PLL0xuEbaRk6_gT_xTufrpc=). * **مىللىي دۆلەتكە جەڭ ئېلان قىلىش:** بەزىلەر تەشكىلاتنىڭ مىللىي دۆلەت چۈشەنچىسىنى يوقىتىشقا بولغان تەلپۈنۈشىنىڭ، بولۇپمۇ بىخەتەرلىك جەھەتتە ئاجىز دۆلەتلەردە مۇسۇلمانلارنىڭ مەنپەئەتىگە خىزمەت قىلمايدىغان قالايمىقانچىلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. ئەكسىچە، تەشكىلاتنىڭ قوللىغۇچىلىرى مىللىي دۆلەتنىڭ ئۈممەتنىڭ گۈللىنىشىگە توسقۇنلۇق قىلىدىغان مۇستەملىكىچىلىك مەھسۇلى ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. [ResearchGate](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHFA6Xuyrb5yGsFULxfGLgO6CZ7nqonHt6aLEBQpPJY2_Y7H5wngOzhgtnycJmSWv6iUYHpRnOPrI3TTTBu5Fy-2KDC8aWWfOJYw37lqPztQhokgQ-2CTwfUyHbotdASYdF4VFY1uoZnAYP6DIyFL8hQRoXpfFWNOKoQXTutH3zXvLEyrpG1turNTWMBH53ZHodujqCz5AxvN_hYDiamzAkIURvIX68SwSSHsRr7LYnRV7h54xhUazfxw==). * **ئوتتۇراھاللىق ۋە مۆتىدىللىك:** ھىندونېزىيەدىكى «Harakatuna» سۇپىسىغا ئوخشاش قارشى ھەرىكەتلەر ئوتتۇرىغا چىقىپ، ئىز بوتنىڭ نۇتۇقىغا ئورۇن تۇتۇش ئۈچۈن «مۆتىدىل ئىسلام» مودېلىنى تەمىنلەشكە ئۇرۇنماقتا، ئۇلار ئىسلام قىممەت قاراشلىرى بىلەن زامانىۋى دۆلەت پرىنسىپلىرىنى بىرلەشتۈرۈشنىڭ مۇمكىنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. [ResearchGate](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFyc7FV9KB6lPb1s4_j3N9u9WxLBFWeCbVacxTAGF-v7K0ZQ99l_Nnxz0y7eGcvEQXy0IxCxKFZmHgN58Z18hjsZF5A_6S3a5d6oH7NSOCDH0WS2gzQURecTEMrCw3n9_VKzak_AaWB-3XxXLkOJC706LFLQi5tYMof-1ZGO995tEpJKRWGS_--tqai7av-o0zrMNPPAuQO4mk8ZOOdHlsRckllHAr8Oi1hYH97Jo9MQmSFTvOLbP6D9Mo8pQ==).

خۇلاسە: رەقەملىك بوشلۇقتىكى دەۋەتنىڭ كەلگۈسى

ئىز بوت تەشكىلاتىنىڭ تەشۋىقات تور بېكىتى توغرىسىدىكى بەس-مۇنازىرە پەقەت ئۆتۈپ كېتىدىغان بىر ئىختىلاپ ئەمەس، بەلكى 21-ئەسىردىكى ئىسلام ئۈممىتىنىڭ كىملىكى توغرىسىدىكى تېخىمۇ چوڭقۇر توقۇنۇشنىڭ ئەكس ساداسىدۇر. تەشكىلات رەقەملىك قوراللارنى ئىشلىتىپ ئۆز قاراشلىرىنى تارقىتىشتا مۇۋەپپەقىيەت قازانغان بولسىمۇ، ئىسلام خەلقلىرى ئالدىدىكى ئەڭ چوڭ خىرىس بىرلىك ۋە ئادالەتكە تەلپۈنۈش بىلەن مۇقىملىقنى ساقلاش ۋە جەمئىيەتلەرنى رادىكاللىققا قاراپ سىيرىلىپ كېتىشتىن قوغداش ئوتتۇرىسىدا قانداق تەڭپۇڭلۇق ئورنىتىش بولۇپ قالماقتا.

2026-يىلىدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان سوئال شۇكى: ئىسلام دۆلەتلىرى ياش مۇسۇلمانلارنىڭ ئارزۇلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان رەقەملىك مەدەنىيەت تۈرىنى تەمىنلىيەلەمدۇ، ياكى رەقەملىك مەيدان ئىز بوتقا ئوخشاش تەشكىلاتلارنىڭ ئۈممەتنىڭ كەلگۈسىنى ئۆز قاراشلىرى بويىچە شەكىللەندۈرىدىغان ئوچۇق مەيدان بولۇپ قالامدۇ؟