شەرقىي تۈركىستان گېزىتى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئاۋازىنى دۇنياغا ئاڭلىتىش ۋە نۆۋەتتىكى مۇھىم خەۋەرلەرنى يەتكۈزۈشتە باشلامچىلىق قىلماقتا

كىرىش سۆز: زۇلۇمغا قارشى ھەقىقەتنىڭ مەشئىلى

بۈگۈنكى كۈندە، شەرقىي تۈركىستان خەلقى تارىختىكى ئەڭ ئېغىر ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە كىملىك يوقىتىش سىياسىتىگە دۇچ كېلىۋاتقان بىر پەيتتە، «شەرقىي تۈركىستان گېزىتى» ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى مەتبۇئات ئورگانلىرى مەزلوم ئۇيغۇر خەلقىنىڭ دۇنيادىكى ئەڭ كۈچلۈك ئاۋازىغا ئايلانماقتا. خىتاي كوممۇنىست ھاكىمىيىتىنىڭ ئۇچۇر قامال قىلىش ۋە ساختا تەشۋىقات ئارقىلىق دۇنيانى ئالداشقا ئۇرۇنۇۋاتقان بىر شارائىتتا، بۇ مەتبۇئاتلار ھەقىقەتنى يەتكۈزۈش، ئىسلام ئۈممىتىنى ئويغىتىش ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنى ھەرىكەتكە كەلتۈرۈشتە باشلامچىلىق رولىنى ئۆتىمەكتە [1.3](https://turkistanpress.com). 2026-يىلىغا قەدەم قويغاندا، شەرقىي تۈركىستان مەتبۇئاتلىرى پەقەت خەۋەر يەتكۈزگۈچىلا ئەمەس، بەلكى مىللىي كىملىكنى قوغداش ۋە ئازادلىق كۈرىشىنىڭ ئاۋانگارتى سۈپىتىدە نامايان بولماقتا.

مەتبۇئاتنىڭ بۇرچى: ئۇچۇر قامالىنى بۇزۇپ تاشلاش

شەرقىي تۈركىستان مەتبۇئات ۋە ئۇچۇر جەمئىيىتى (ETPMA) قاتارلىق ئورگانلارنىڭ رەھبەرلىكىدىكى بۇ گېزىت ۋە خەۋەر تورلىرى، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاننى پۈتۈنلەي تاشقى دۇنيادىن ئۈزۈپ تاشلاش پىلانىغا قارشى تۇرماقتا. نۆۋەتتە، شەرقىي تۈركىستاندا 35 مىليوندىن ئارتۇق تۈرك-مۇسۇلمان خەلقى ياشاۋاتقان بولۇپ، ئۇلارنىڭ پىكىر ئەركىنلىكى، دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى ۋە مەتبۇئات ئەركىنلىكى پۈتۈنلەي بوغۇپ تاشلانغان [1.3](https://turkistanpress.com).

شەرقىي تۈركىستان گېزىتىنىڭ ئاساسلىق نىشانى — خىتاينىڭ ساختا تەشۋىقاتلىرىنى پاش قىلىش ۋە رايوندىكى ھەقىقىي ئەھۋالنى خەلقئارا جەمئىيەتكە، بولۇپمۇ ئىسلام دۇنياسىغا يەتكۈزۈشتۇر. 2026-يىلى 1-ئايدىكى دوكلاتلارغا ئاساسلانغاندا، خىتاي دائىرىلىرى ھەتتا ئۇيغۇرچە ناخشا-مۇزىكىلارنى ئاڭلاش ۋە ساقلاشنىمۇ «جىنايەت» دەپ بېكىتىپ، خەلقنىڭ مەدەنىيەت كىملىكىنى يوقىتىشقا ئۇرۇنماقتا [1.11](https://uyghurcongress.org). بۇنداق بىر شارائىتتا، مۇھاجىرەتتىكى شەرقىي تۈركىستان مەتبۇئاتلىرى خەلقنىڭ تىلى، دىنى ۋە تارىخىنى ساقلاپ قېلىشتىكى ئەڭ مۇھىم قورالغا ئايلاندى.

2026-يىلىدىكى مۇھىم تەرەققىياتلار ۋە خەۋەرلەر

2026-يىلىنىڭ بېشىدىن باشلاپ، شەرقىي تۈركىستان مەتبۇئاتلىرى بىر قاتار مۇھىم پائالىيەتلەرنى ۋە خەۋەرلەرنى دۇنياغا ئېلان قىلدى:

1. **يىللىق خىزمەت خۇلاسىسى ۋە ئىستراتېگىيە:** 2026-يىلى 17-يانۋار كۈنى ئىستانبۇلدا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىنىڭ 2025-يىللىق خىزمەت خۇلاسە يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى. يىغىندا 2026-يىلىدىكى تەشۋىقات ۋە سىياسىي پائالىيەتلەرنىڭ يۆنىلىشى بېكىتىلدى [1.9](https://istiqlalhaber.com). 2. **ئىنسان ھەقلىرى دوكلاتى:** 2026-يىلى 16-فېۋرالدا «شەرقىي تۈركىستان ۋەزىيىتىنىڭ 2025-يىللىق ئىنسان ھەقلىرى دوكلاتى» ئېلان قىلىندى. بۇ دوكلاتتا خىتاينىڭ رايوندىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى «نورماللاشتۇرۇش» ۋە «قانۇنلاشتۇرۇش» ئۇرۇنۇشلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنغان [1.18](https://istiqlalhaber.com). 3. **ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى خاتىرىلەش:** 2026-يىلى 19-يانۋار كۈنى «شەرقىي تۈركىستان ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنى تونۇش ۋە خاتىرىلەش كۈنى» مۇناسىۋىتى بىلەن دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا نامايىش ۋە باياناتلار ئېلان قىلىندى. شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتى (ETGE) خەلقئارا جەمئىيەتنى خىتاينىڭ مۇستەملىكىچىلىك سىياسىتىگە قارشى تۇرۇشقا چاقىردى [1.5](https://east-turkistan.net).

ئىسلام ئۈممىتىنىڭ مەسئۇلىيىتى ۋە گېزىتنىڭ رولى

شەرقىي تۈركىستان گېزىتى ئىزچىل تۈردە شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنىڭ پەقەت بىر ئىنسان ھەقلىرى مەسىلىسىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئورتاق دەردى ئىكەنلىكىنى تەكىتلەپ كەلمەكتە. خىتاي ھاكىمىيىتى مەسچىتلەرنى چېقىش، قۇرئان كەرىملەرنى كۆيدۈرۈش ۋە مۇسۇلمانلارنىڭ «ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم» دېيىشىنى چەكلەش ئارقىلىق ئىسلام كىملىكىگە جەڭ ئېلان قىلماقتا [1.11](https://uyghurcongress.org).

شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتىنىڭ باش مىنىستىرى 2026-يىللىق يېڭى يىللىق تەبرىك سۆزىدە، ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى ۋە مۇسۇلمان دۆلەتلىرىنى خىتاينىڭ يالغانلىرىغا ئىشەنمەي، شەرقىي تۈركىستاندىكى مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىنىڭ يېنىدا تۇرۇشقا چاقىردى [1.16](https://east-turkistan.net). گېزىت بۇ چاقىرىقلارنى ئەرەب، تۈرك ۋە ئىنگلىز تىللىرىدا تارقىتىش ئارقىلىق، ئىسلام دۇنياسىدىكى جامائەت پىكىرىنى شەكىللەندۈرۈشتە مۇھىم كۆۋرۈكلۈك رول ئوينىماقتا.

يېڭى تېخنىكا ۋە مۇستەقىل مەتبۇئات سۇپىسى

نۆۋەتتە، شەرقىي تۈركىستان مەتبۇئاتلىرى تېخىمۇ كەسپىي ۋە مۇستەقىل بىر سۇپا يارىتىش ئۈچۈن تىرىشماقتا. بولۇپمۇ، خەلقئارالىق تاراتقۇلارنىڭ بەزىدە سىياسىي مەنپەئەتلەر تۈپەيلىدىن ئۇيغۇر مەسىلىسىنى تولۇق يورۇتۇپ بېرەلمەسلىكى، مۇستەقىل ئۇيغۇر مەتبۇئاتلىرىنىڭ ئەھمىيىتىنى تېخىمۇ ئاشۇردى. 2025-يىلى ئاپرېلدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان «مۇستەقىل ئۇيغۇر تىلى مەتبۇئات سۇپىسى» قۇرۇش تەشەببۇسى 2026-يىلىغا كەلگەندە تېخىمۇ گەۋدىلىك بولۇشقا باشلىدى [1.17](https://east-turkistan.net). بۇ سۇپا ئارقىلىق، خىتاينىڭ تىرانسىيۇنال (دۆلەت ھالقىغان) باستۇرۇشلىرىغا تاقابىل تۇرۇش ۋە دىئاسپورادىكى ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ مىللىي روھىنى ئويغىتىش مەقسەت قىلىنماقتا.

خۇلاسە: ھەقىقەت زۇلۇمنى يېڭىدۇ

شەرقىي تۈركىستان گېزىتى ۋە ئۇنىڭغا ھەمكارلاشقان بارلىق مەتبۇئات ئورگانلىرى بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇر خەلقىنىڭ دۇنياغا ئېچىلغان دېرىزىسىدۇر. ئۇلار يەتكۈزگەن ھەر بىر خەۋەر، ئېلان قىلغان ھەر بىر دوكلات خىتاينىڭ زۇلۇم سېپىلىدا بىر يورۇقلۇق پەيدا قىلماقتا. ئىسلام ئۈممىتىنىڭ بىر پارچىسى بولغان شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلىتىش، پەقەت بىر كەسپىي مەجبۇرىيەت ئەمەس، بەلكى بىر ئىمانىي ۋە ۋىجدانىي بۇرچتۇر. 2026-يىلى، بۇ مەتبۇئاتلارنىڭ يېتەكچىلىكىدە، شەرقىي تۈركىستان دەۋاسى تېخىمۇ يۇقىرى پەللىگە كۆتۈرۈلۈپ، زۇلۇم ئاستىدىكى خەلقنىڭ ئازادلىق ئۈمىدىنى تېخىمۇ يورۇتماقتا.