sky 2018 بىلوگى: ئۇيغۇر تور دۇنياسىدىكى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن تېخنىكا ۋە ئۇچۇر سۇپىسىنىڭ يېڭى تەرەققىياتلىرى بىلەن تونۇشۇپ چىقىڭ

كىرىش سۆز: رەقەملىك دەۋردىكى ئۇيغۇر تېخنىكا مەشئىلى

2026-يىلىغا قەدەم قويغان بۈگۈنكى كۈندە، تېخنىكا دۇنياسى شىددەت بىلەن ئۆزگىرىۋاتىدۇ. بولۇپمۇ ئۇيغۇر تور دۇنياسىدا، ئۇچۇر ۋە تېخنىكىغا بولغان ئېھتىياج ئىلگىرىكى ھەر قانداق ۋاقىتتىكىدىن يۇقىرى بولماقتا. بۇ جەرياندا، «Sky 2018» بىلوگى (sky2018.com) ئۆزىنىڭ ئۇزۇن يىللىق مۇقىملىقى، ئىشەنچلىكلىكى ۋە مول مەزمۇنى بىلەن ئۇيغۇر تور ئىشلەتكۈچىلىرىنىڭ قەلبىدىن چوڭقۇر ئورۇن ئالدى. بۇ سۇپا پەقەت بىر تېخنىكا تور بېكىتىلا ئەمەس، بەلكى ئۇيغۇر تىلىدىكى رەقەملىك بىلىملەرنىڭ خەزىنىسى، ياشلارنىڭ تېخنىكا ئۆگىنىش مەكتىپى ۋە مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىنىڭ رەقەملىك كىملىكىنى ساقلاپ قېلىشتىكى مۇھىم قورالىغا ئايلاندى.

Sky 2018 بىلوگىنىڭ تارىخىي مۇساپىسى ۋە ئاساسىي ئالاھىدىلىكلىرى

Sky 2018 بىلوگى قۇرۇلغان كۈندىن باشلاپلا، «تېخنىكىنى ئاممىبابلاشتۇرۇش»نى ئۆزىگە مەقسەت قىلغان. ئۇيغۇر تىلىدىكى تېخنىكا مەنبەلىرى چەكلىك بولغان بىر شارائىتتا، بۇ بىلوگ كومپيۇتېر سىستېمىلىرىنى قاچىلاش، يۇمشاق دېتاللارنى ئۇيغۇرچىلاشتۇرۇش ۋە تور بىخەتەرلىكى قاتارلىق ساھەلەردە يولباشچىلىق رولىنى ئوينىدى. [Sky 2018](https://www.sky2018.com) سۇپىسىنىڭ ئەڭ چوڭ ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئۇ مۇرەككەپ تېخنىكىلىق ئۇقۇملارنى ئاددىي، چۈشىنىشلىك ئۇيغۇر تىلىدا چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ.

بۇ بىلوگدا تۆۋەندىكىدەك بىر قانچە چوڭ تۈرلەر بار: 1. **يۇمشاق دېتال مەنبەلىرى:** ھەر خىل كەسپىي ۋە كۈندىلىك ئىشلىتىلىدىغان يۇمشاق دېتاللارنىڭ ئۇيغۇرچە نۇسخىلىرى ۋە قاچىلاش قوللانمىلىرى. 2. **تېخنىكا دەرسلىكلىرى:** پروگرامما تۈزۈش، تور بەت لايىھىلەش ۋە سىستېما باشقۇرۇشقا ئائىت سىنلىق ۋە تېكىستلىك دەرسلەر. 3. **تور بىخەتەرلىكى:** شەخسىي ئۇچۇرلارنى قوغداش، ۋىرۇسلاردىن مۇداپىئەلىنىش ۋە رەقەملىك نازارەتتىن ساقلىنىش ئۇسۇللىرى. [The Guardian](https://www.theguardian.com/world/2021/sep/30/theres-cameras-everywhere-testimonies-detail-far-reaching-surveillance-of-uyghurs-in-china) خەۋەر قىلغاندەك، ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان يۇقىرى تېخنىكىلىق نازارەت شارائىتىدا، بۇنداق بىلىملەر ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە.

2025-2026-يىللىق يېڭى تەرەققىياتلار: سۈنئىي ئىدراك ۋە كۆچمە ئىنقىلاب

2026-يىلىغا كەلگەندە، Sky 2018 بىلوگى ئۆزىنىڭ تېخنىكا قۇرۇلمىسىنى پۈتۈنلەي يېڭىلىدى. يېقىنقى يىللاردا سۈنئىي ئىدراك (AI) تېخنىكىسىنىڭ پارتلىشىغا ئەگىشىپ، سۇپا تۆۋەندىكى يېڭىلىقلارنى ئوتتۇرىغا قويدى:

### 1. ئۇيغۇرچە سۈنئىي ئىدراك ياردەمچىسى Sky 2018 يېقىندا ئۆزىنىڭ مەخسۇس ئۇيغۇرچە چوڭ تىل مودېلىنى (LLM) ئاساس قىلغان تېخنىكا ياردەمچىسىنى ئېلان قىلدى. بۇ ياردەمچى ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ تېخنىكىلىق سوئاللىرىغا دەل ۋاقتىدا ئۇيغۇر تىلىدا جاۋاب بېرىدۇ. بۇ، تىل توسالغۇسى سەۋەبىدىن دۇنياۋى تېخنىكا تەرەققىياتىدىن ئارقىدا قېلىۋاتقان ياشلار ئۈچۈن چوڭ بىر بۆسۈش بولدى.

### 2. كۆچمە ئەپ سۇپىسىنىڭ كېڭىيىشى بۈگۈنكى كۈندە تور ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ كۆپىنچىسى يانفون ئارقىلىق ئۇچۇرغا ئېرىشىدۇ. Sky 2018 ئۆزىنىڭ يېڭىلانغان ئاندروئىد ۋە iOS ئەپلىرىنى بازارغا سېلىپ، تېخنىكا خەۋەرلىرىنى دەل ۋاقتىدا يەتكۈزۈش، يۇمشاق دېتاللارنى بىۋاسىتە چۈشۈرۈش ۋە جەمئىيەت ئارا پىكىر ئالماشتۇرۇش ئىقتىدارىنى كۈچەيتتى. [Sky News](https://news.sky.com) نىڭ رەقەملىك تەرەققىياتلار ھەققىدىكى دوكلاتلىرىدا كۆرسىتىلگەندەك، كۆچمە سۇپىلار ئۇچۇر تارقىتىشنىڭ ئاساسلىق يولىغا ئايلاندى.

### 3. بۇلۇت تېخنىكىسى ۋە بىخەتەر ساقلاش ئۇيغۇر تور ئىشلەتكۈچىلىرى ئۈچۈن ئەڭ مۇھىم مەسىلىلەرنىڭ بىرى ئۇچۇر بىخەتەرلىكىدۇر. Sky 2018 يېڭىدىن «بۇلۇت ساقلاش» مۇلازىمىتىنى يولغا قويۇپ، ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ مۇھىم ھۆججەتلىرىنى شىفىرلانغان ھالدا بىخەتەر ساقلىشىغا شارائىت ياراتتى. بۇ، رەقەملىك بوشلۇقتىكى شەخسىي مەخپىيەتلىكنى قوغداشتا مۇھىم بىر قەدەم بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.

ئىسلامىي نۇقتىئىنەزەر: تېخنىكا — ئۈممەتنىڭ قۇدرەت مەنبەسى

ئىسلام دىنى بىلىم ئىگىلەشنى ھەر بىر مۇسۇلمانغا پەرز قىلغان. «ئىلىم ئىزدەش جەننەتكە بارىدىغان يولنى ئاسانلاشتۇرىدۇ» دېگەن ھەدىس شەرىپ بىزگە بىلىمنىڭ، جۈملىدىن زامانىۋى تېخنىكا بىلىملىرىنىڭ ئەھمىيىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. Sky 2018 بىلوگىنىڭ پائالىيەتلىرىنى مۇسۇلمانلار جەمئىيىتى نۇقتىسىدىن تۆۋەندىكىدەك تەھلىل قىلىشقا بولىدۇ:

1. **ئىلىم تارقىتىش (سەدىقە جارىيە):** پايدىلىق بىلىملەرنى تور ئارقىلىق ھەقسىز تارقىتىش بىر خىل سەدىقە جارىيەدۇر. Sky 2018 نىڭ مىڭلىغان ياشلارغا تېخنىكا ئۆگىتىشى ئۈممەتنىڭ كەلگۈسى ئۈچۈن سېلىنغان چوڭ بىر مەبلەغدۇر. 2. **تىل ۋە كىملىكنى قوغداش:** ئۇيغۇر تىلى بىزگە ئاللاھ تەرىپىدىن بېرىلغان بىر ئامانەت. تېخنىكا دۇنياسىدا ئۇيغۇر تىلىنىڭ قوللىنىلىشىنى ئىلگىرى سۈرۈش، بۇ تىلنىڭ يوقىلىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كىملىكىمىزنى ساقلاپ قېلىشتىكى جىھادنىڭ بىر تۈرىدۇر. [OHCHR](https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/un-experts-urge-china-end-repression-uyghur-and-cultural-expression-minorities) دوكلاتلىرىدا كۆرسىتىلگەن مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىغا قارشى تۇرۇشتا، رەقەملىك تىل مۇھىتى يارىتىش ئىنتايىن مۇھىم. 3. **رەقەملىك ئەخلاق:** Sky 2018 سۇپىسى ھەمىشە تېخنىكىنى ياخشىلىق يولىدا ئىشلىتىش، زىيانلىق مەزمۇنلاردىن يىراق تۇرۇش ۋە توردا ئەدەپ-ئەخلاقنى ساقلاشقا چاقىرىپ كەلمەكتە. بۇ، ئىسلامىي قىممەت قاراشلارنىڭ رەقەملىك دۇنيادىكى ئىنكاسىدۇر.

رەقەملىك نازارەت ۋە تور بىخەتەرلىكى: ئۇيغۇرلارنىڭ جېنىنى ساقلاش قورالى

يېقىنقى يىللاردا، ئۇيغۇر رايونىدا يۇقىرى تېخنىكىلىق نازارەت سىستېمىلىرىنىڭ قوللىنىلىشى دۇنيانىڭ دىققىتىنى تارتتى. [CBC News](https://www.cbc.ca/news/world/china-xinjiang-surveillance-technology-1.5124446) ۋە باشقا خەلقئارالىق تاراتقۇلار خەۋەر قىلغاندەك، يۈز تونۇش، ئاۋاز تونۇش ۋە يانفونلارنى نازارەت قىلىش تېخنىكىلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ كۈندىلىك ھاياتىغا ئېغىر تەسىر كۆرسەتمەكتە. [FairPlanet](https://www.fairplanet.org/story/sinicization-through-technology-the-uyghur-nightmare-in-china/) نىڭ دوكلاتىدا كۆرسىتىلىشىچە، بۇ خىل تېخنىكىلىق بېسىم ئۇيغۇرلارنىڭ رەقەملىك بوشلۇقتىكى ئەركىنلىكىنى بوغۇپ قويغان.

بۇنداق بىر شارائىتتا، Sky 2018 بىلوگىنىڭ تور بىخەتەرلىكى ھەققىدىكى دەرسلىكلىرى ئالاھىدە قىممەتكە ئىگە. ئىشلەتكۈچىلەرگە قانداق قىلىپ شەخسىي ئۇچۇرلارنى يوشۇرۇش، بىخەتەر ئالاقە قوراللىرىنى ئىشلىتىش ۋە توردا ئىز قالدۇرماسلىقنى ئۆگىتىش — بۇ پەقەت تېخنىكا ئۆگىتىشلا ئەمەس، بەلكى بىر خىل قوغدىنىش تەربىيىسىدۇر. مۇسۇلمانلار ئۈچۈن ئۆز جېنىنى، مېلىنى ۋە ئىززەت-ھۆرمىتىنى قوغداش بىر مەجبۇرىيەتتۇر.

ئۇيغۇر ياشلىرى ۋە كەلگۈسى پۇرسەتلەر

Sky 2018 بىلوگى يەنە ئۇيغۇر ياشلىرى ئۈچۈن خەلقئارالىق تېخنىكا بازىرىغا كىرىش كۆۋرۈكى بولۇپ خىزمەت قىلماقتا. 2026-يىلىدىكى يېڭى پىلانلارغا ئاساسلانغاندا، سۇپا «يىراقتىن ئىشلەش» (Remote Work) ۋە «ئەركىن كەسىپ» (Freelancing) ھەققىدە مەخسۇس سەھىپىلەرنى ئاچتى. بۇ ئارقىلىق، دۇنيانىڭ قايسى يېرىدە بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئۆز تېخنىكا قابىلىيىتىدىن پايدىلىنىپ ھالال رىزىق تېپىشىغا يول كۆرسەتمەكتە.

[UHRP](https://uhrp.org/report/surveillance-tech-series-djis-links-to-human-rights-abuses-in-east-turkistan/) نىڭ دوكلاتلىرىدا تېخنىكا شىركەتلىرىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىدىكى رولى تەنقىد قىلىنغان بىر پەيتتە، Sky 2018 غا ئوخشاش مۇستەقىل ۋە خەلقچىل سۇپىلارنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى، تېخنىكىنىڭ زۇلۇم قورالى ئەمەس، بەلكى ئازادلىق قورالى بولالايدىغانلىقىنى ئىسپاتلىماقتا.

خۇلاسە: رەقەملىك ئۇپۇقتىكى ئۈمىد

Sky 2018 بىلوگى 2026-يىلىدا يەنىلا ئۇيغۇر تور دۇنياسىنىڭ ئەڭ ئىشەنچلىك تېخنىكا سۇپىسى بولۇپ قالماقتا. ئۇ ئۆزىنىڭ يېڭى تەرەققىياتلىرى، سۈنئىي ئىدراك بىلەن بىرلەشكەن مۇلازىمەتلىرى ۋە كۈچلۈك مەسئۇلىيەتچانلىقى بىلەن ئۇيغۇر ئۈممىتىنىڭ رەقەملىك دۇنيادىكى ئورنىنى مۇستەھكەملىمەكتە. بىز تېخنىكىنى ئۆگىنىش، ئۇنى ئىسلامىي ئەخلاق بىلەن بىرلەشتۈرۈش ۋە كىملىكىمىزنى قوغداش ئارقىلىقلا، كەلگۈسىدىكى خىرىسلارغا تاقابىل تۇرالايمىز.

Sky 2018 بىلوگى بىزگە شۇنى ئەسكەرتىدۇكى: بىلىم — نۇردۇر، تېخنىكا — قۇدرەتتۇر. بۇ نۇر ۋە قۇدرەت بىلەن بىز قاراڭغۇ كۈنلەرنى يورۇتۇپ، پارلاق كەلگۈسىگە قەدەم باسىمىز. ئاللاھ ئۇيغۇر ئۈممىتىنىڭ بىلىم يولىدىكى تىرىشچانلىقلىرىغا بەرىكەت بەرسۇن.