Minberin bölümleri: kapılar, merdiven, sahanlık ve üst örtü

Minberin bölümleri: kapılar, merdiven, sahanlık ve üst örtü

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

Kayrevan ve Marakeş’ten örnekler ve müze koruma kayıtlarıyla bir minberin kapılarını, basamaklarını, yan panolarını ve üst örtüsünü tanıyın.

Minber, camide hutbe okumak için kullanılan yüksekçe bir kürsüdür. Birçok tarihî örnekte zemin seviyesindeki girişten küçük bir üst sahanlığa çıkan merdivene geçilir. Sahanlığın üzerinde kubbe veya bir üst örtü bulunabilir. Merdivenin iki yanında oyma ya da kakma işçiliğiyle süslenmiş panolar görülebilir. Bu parçaları ayırt etmek için ön yüzü ve bir yanı birlikte gösteren bir fotoğraftan başlayın. Önden girişin yeri, yandan merdivenin hangi yönde yükseldiği anlaşılır.

Bir minberin hangi bölümlerinin korunduğu, ondan neler öğrenilebileceğini belirler. Bütün hâlde kalmış bir örnek giriş, merdiven ve üst yapının nasıl birleştiğini gösterir. Ayrı saklanan kapı kanatları ahşap birleşimlerini yakından incelemeye imkân verir. Tek bir oyma tahta kaldığında, koleksiyon kaydı bazen bu tahtanın basamakta mı yoksa yan tarafta mı olduğunu açıklayabilir. Aşağıdaki örneklerde, yerinde duran, sonradan tamamlanan ve eski fotoğraflarla belgelenen parçalar görülür.

Kapıdan merdiven boyunca üst örtüye

Victoria and Albert Museum’daki bir ahşap minber, bütünü incelemeye elverişli bir örnektir. 1050–1869 numaralı kayıtta, üzerinde mukarnas frizi bulunan iki kanatlı bir giriş kapısı anlatılır. Kapının arkasındaki yedi basamak, soğan biçimli bir kubbenin örttüğü küçük sahanlığa çıkar. Yandan bakıldığında üçgen panolar merdivenin yükselen çizgisinin altını doldurur. Fotoğrafta basamaklar tek tek seçilmese de kapı ve panoların eğimli kenarı merdivenin yönünü gösterir. Victoria and Albert Museum, 1050–1869 numaralı minber.

Müze, Memlük Sultanı Kayıtbay’ın adını taşıyan yazıtlara dayanarak eseri onun hüküm sürdüğü 1468–1496 yılları arasına tarihler. Muhtemel yapım yeri Kahire’dir. İlk yerleştirildiği cami bilinmiyor. Yapım yeri ile ilk kullanıldığı yer, eserin geçmişine ilişkin iki ayrı bilgidir. Süslemeli kapılar girişi, kubbe üst kısmı işaret eder. Tarihlendirmeye dayanak sağlayan ise yazıtlardır. Cuma hutbesini okuyan kişi için kullanılan terimler imam, müezzin ve hatibin görevleri hakkındaki yazıda ele alınıyor.

Müze üçgen yan panolarda on altı uçlu yıldızlar ve çokgenler, kapı kanatlarında ise daha sık bir desen bulunduğunu kaydeder. Aynı kayıtta bütün yapının yüksekliği 708, genişliği 113, derinliği 304 santimetre olarak verilir. Fotoğrafta kapı veya yan panonun kenarı da görünüyorsa desenin sıklığı yerini belirlemeye yardımcı olur. Ölçüler, minberin ekranda ne kadar yer kapladığından bağımsız olarak yapının ölçeğini anlamayı sağlar.

Kutubiye minberinin üçgen yan yüzlerini okumak

Marakeş’teki Kutubiye Camii ile ilişkilendirilen minberin yapımına yaklaşık 1137’de Kurtuba’da başlandı. Murabıt hükümdarı Ali bin Yusuf, onu kendi cuma camisi için yaptırdı. Muvahhidler Marakeş’i aldıktan sonra minberi korudu ve minber daha sonra Kutubiye’de kullanıldı. Günümüze ulaşan eser El Badi Sarayı’nda belgelenmiştir. Üretildiği şehir, kullanıldığı camiler ve koruma altına alındığı yer, eserin tarihinin ayrı aşamalarına karşılık gelir. Metropolitan Sanat Müzesi ve Fas Kültür İşleri Bakanlığı, Kutubiye minberinin korunması üzerine kitap.

Fas’taki koleksiyon kaydı, iç ve dış yanları bezeli, sekiz basamaklı ve taşınabilir bir minberden söz eder. Yandan çekilmiş fotoğrafta merdivenin eğimli kenarını izleyin ve ardından altındaki büyük geometrik desene bakın. Geometrik ağın içindeki küçük çokgen panolarda oyma bitki motifleri bulunur. Yüzeyde ahşap parçalarla yapılan marküteri ile kemik de kullanılan kakma işçiliği bir aradadır. Genel görünüş, desenin üçgen yüzeye nasıl yerleştiğini, yakın çekim ise çizgileri ve aralarındaki oyma alanları gösterir. Tekrarlanan şekilleri takip etmek için geometrik desenleri okuma rehberine bakabilirsiniz. El Badi Sarayı, Kutubiye minberi koleksiyon kaydı.

Merdivenin altında koruma çalışmasının gösterdikleri

Uzmanlar incelediğinde Kutubiye minberi yana yatmış durumdaydı. Ortak çalışmada yer alan Mark D. Minor, daha önceki onarımlarda eklenen tahtaların yanları birbirinden uzaklaştırdığını ve yapıyı eğik konumda tuttuğunu anlatır. Ekip bu eski destekleri belgeledi ve kaldırdı. Sonra sökülebilir kelepçelerle sabitlenen yeni iç destekler ekledi. Müdahaleden önceki ve sonraki fotoğraflar, oymalı yüzeyin yakın çekiminde görülmesi zor bir değişikliğin bütün minberin biçimini ve dengesini nasıl etkilediğini açıklar. Mark D. Minor, Kutubiye minberi koruma çalışmasının doğrudan anlatımı.

Aynı raporda merdivenin en altındaki eksik iki rıhtın tamamlandığı yazılıdır. Rıht, arka arkaya gelen iki basamağın arasındaki düşey yüzdür. Ayağın bastığı yatay yüz ise basamak yüzeyidir. Fotoğraf ve onarım kaydı birlikte okunurken bu ayrım müdahalenin yerini belirler. İki rıhtın tamamlanması düşey yüzlerle ilgilidir. İç desteklerdeki çalışma yan panoların nasıl ayakta durduğuyla ilgilidir. Hangi parçanın işlendiğini bilmek, yalnızca müdahalenin tarihini bilmekten daha ayrıntılı bilgi verir.

Ayrı kapı kanatları ve yeniden birleştirilmiş girişler

Metropolitan Sanat Müzesi’ndeki 91.1.2064 numaralı minber kapıları yaklaşık 1325–1330 yıllarına tarihlenir. Müze, bu iki kanadın Kahire’deki Seyfeddin Kavsun Camii’nden gelmiş olabileceğini belirtir. Kapılarda katalogda rosewood olarak anılan gül ağacı ve dut kullanılmıştır. Kakmalarda fildişi ve abanoz da bulunur. Müzenin sesli anlatımında bir konservatör, birbirine tam oturan parçalar ile geçmeli birleşimleri açıklar. Bu yapım biçimi, nem değiştikçe malzemelerin genleşmesine ve büzülmesine imkân verir. Kanatlar girişin boyutunu ve ahşap işçiliğini belgeler. Merdivenin eğimi ve üst sahanlık için bu parçaların da korunduğu bir örneğe bakmak gerekir. Metropolitan Sanat Müzesi, bir çift minber kapısı, 91.1.2064.

Boston Güzel Sanatlar Müzesi’nde 14. yüzyılın sonlarından kalma parçalar etrafında yeniden birleştirilmiş bir giriş vardır. Müzeye göre önceden içe açılan iki kanadın yerinde bugün her biri on altı uçlu iki yıldızla süslü tek pano bulunur. Alt bölümdeki yazıt, girişin en azından bir kısmının Kahire’de Sultan ez-Zâhir Berkuk için yapılmış olabileceğine işaret eder. Yazıtın bu sınırlı kapsamı önemlidir. Bugün görünen parçalar daha sonraki bir düzenleme içinde bir araya getirilmiştir. Boston Güzel Sanatlar Müzesi, minber girişinin korunmasına genel bakış.

İncelemelerde ana çerçeve ve alttaki yazıt levhasının Halep çamından olduğu belirlendi. Altı ahşap örneği 14. yüzyıl ortasından 15. yüzyıl ortasına kadar tarihler verdi. Bunlar örneğin alındığı parçaların ahşabına ilişkin verilerdir. Röntgenler, süsleme parçalarının nasıl sabitlendiğine dair başka kanıtlar sunar. Müze, orta panodaki bazı fildişi levhaların önce bir minberin yanında yer almış olabileceğini öne sürüyor. Ahşabın yaşı ile parçanın şimdiki yerine takıldığı zaman farklı verilere dayanır. Boston Güzel Sanatlar Müzesi, ahşap incelemesi ve röntgenler.

Müze, çerçevenin iç yüzündeki abanoz sütuncuklarla eğimli kakma süslerin sabitleme biçimini de incelemiştir. Bu parçaların önceden başka bir düzende kullanılmış ve 1876’daki sergi dolaylarında çerçeveye eklenmiş olması mümkündür. Ahşap örneklerinin 19. yüzyıla tarihlenmemesi, parçaların daha sonra bir araya getirilmiş olma ihtimalini ortadan kaldırmaz.

Bir rıht veya yan pano parçasının yerini saptamak

Rakkâde İslam Sanatları Müzesi, Kayrevan Ulu Camii’nin minberinden kalma oyma tik parçasını saklar. BS 200 numaralı kayıt, bunun merdivenin en üstündeki rıhtın bir parçası olduğunu belirtir ve 856–863 yıllarına tarihler. Dar tahta 64 santimetre uzunluğunda ve 5,5 santimetre genişliğindedir. Üzerinde asma yaprakları ve üzüm salkımları bulunur. Aynı kayıt, bu parçanın kalınlığını 3,5 santimetre olarak verir. Kayıt, bazı parçaların yaklaşık 1920’deki restorasyon sırasında sökülüp caminin tarihî eşyalarıyla birlikte korunduğunu bildirir. Kayıtta parçanın 1965’te Ulu Cami müzesine alındığı, 1986’dan itibaren ise Rakkâde’deki müzede korunduğu belirtilir. Bu kayıt zinciri, sergide tek başına görünen tahtanın özgün merdivenle bağlantısını ve onarım sonrasındaki yolunu takip etmeyi sağlar. Kayrevan Ulu Camii rehberi minberin bina içindeki konumunu gösterir. Rakkâde İslam Sanatları Müzesi, BS 200 numaralı oyma parça.

Metropolitan Sanat Müzesi’ndeki 34.150.1, başka bir minberin yanından kalmış bir parçadır. Oyulmuş ve boyanmış tik parça 1151’de Yezd’de yapıldı. Müze siparişi veren kişiyi Ebû Bekir bin Muhammed olarak belirtir. Parça 120,7 santimetre yüksekliğinde ve 31,4 santimetre genişliğindedir. Müze kaydında derinliği 8,3 santimetre olarak verilir. Bu üç ölçü, uzun yan parçayı Kayrevan’daki dar ve yatay öğeyle karşılaştırmaya yardımcı olur. Kayrevan’daki dar tahtayla karşılaştırırken, kayıtların parçaları nereye yerleştirdiğine bakın. İki parça da tiktendir. Kayrevan kaydı merdivenin üst ucunu, Yezd kaydı minberin yanını gösterir. Metropolitan Sanat Müzesi, Yezd minberinin parçası, 34.150.1.

Tarihî fotoğraflar biçimi koruduğunda

Nûreddin’in 12. yüzyılda Halep’te sipariş ettiği minber başka türden kanıtlarla tanınır. Sylvia Auld, Metropolitan Sanat Müzesi’nin Kudüs sergisi kataloğunda ön kapıları bir iç merdivene açılan üçgen bir yapı ile sahanlığın üzerinde mukarnaslı bir örtü tarif eder. Mescid-i Aksâ’daki ahşap minber 1969 yangınında yandı. Yangından önceki fotoğraflar biçimini ve süslemesini gösterir. Katalog, Félix Bonfils’e atfedilen eski bir fotoğrafı ve Kudüs İslam Müzesi’nde 142/40 numarasıyla korunan kömürleşmiş ahşap kalıntıları yayımlar. Daha sonra yapılan bir rekonstrüksiyon da kayıtlara geçmiştir. Metropolitan Sanat Müzesi, Nûreddin’in minberi, s. 136–137 ve katalog 93.

Bu örneğin üst örtüsü kademeli dizilmiş küçük hücrelerden oluşur. Victoria and Albert Museum’daki örnekte sahanlığın üzerinde soğan biçimli kubbe, girişin üzerinde mukarnas vardır. Hücrelerin minberin neresinde bulunduğuna bakmak önemlidir. Mukarnas kapının üzerinde bir friz, sahanlığın üzerinde bir örtü veya aynı minberin birden çok bölümünde yer alan bir bezeme olabilir. Mukarnas rehberi bu hücrelerin mimari ölçekteki geometrisini açıklar.

Fotoğrafta veya müzede bir minberi incelemek

Alt ve üst kısımları birlikte gösteren bir görüntüyle başlayın. Ön kapıyı bulun ve merdivenin hangi yöne çıktığını belirleyin. Yan görüntüde eğimli uzun kenarı girişe doğru aşağı izleyin. Üst uçta sahanlığı ve onun üzerindeki kubbeyi, örtüyü veya başka bir yapıyı bulun. Bir panonun minberdeki yerini belirledikten sonra, yakın çekimdeki oyma ya da kakmaya bakın.

Ardından fotoğraf açıklamasını ve müze kaydını okuyun. Bir çift kapı, yeniden birleştirilmiş giriş ve yan parça farklı bölümleri belgeler. Onarılmış bütün bir eserde değiştirilen veya sağlamlaştırılan parçaların adını veren bir rapor arayın. Aynı minberin iki görüntüsünü karşılaştırırken tarihî eseri, çalışma öncesi veya sonrası durumunu ya da sonradan yapılmış bir örneği gösterip göstermediğine bakın. Okurun doğru eseri ve kaydı bulabilmesi için varsa envanter numarasını ekleyin.

Koleksiyon kayıtları ve koruma raporları