
Kur’an yaprağında Mağribî yazı nasıl tanınır?
Mağribî harflerin kıvrımlarını, renkli okuma işaretlerini ve altın ayet sonu bezemelerini inceleyin. Parşömeni, pembe kâğıdı ve sonradan eklenen kenarları karşılaştırın.
Varak, ön ve arka yüzü olan tek yapraktır. Çift yaprak ya da bifolium, katlandığında iki yaprak oluşturan bir tabakadır. Ciltten ayrılmış bir yaprak yazıyı, kılavuz çizgilerini, kenar boşluklarını ve işaretleri koruyabilir. Yaprağın ciltteki ilk yerini belirlemek için ek kanıt gerekebilir. Koleksiyon kayıtlarında yazı ve sayfa düzenini incelerken yaprağın malzemesini, yazının rengini ve daha sonra eklenen kenar ya da cilt unsurlarını ayrı ayrı kaydedin.
Satır çizgisini ve aşağı inen harf kıvrımlarını bulun
Ana metinden bir satır seçin ve harflerin gövdelerinin oturduğu çizgiyi izleyin. Ardından aşağıya inen kıvrımlara bakın. Metropolitan Museum of Art’taki 21.28 numaralı yaprak, yaklaşık 1300 tarihli bir Kuzey Afrika parşömenidir. Ölçüleri 16,5 × 15,2 santimetredir. Müze, Mağribî harflerin kıvrımlı biçimlerini ve çizginin altına sarkan uzantıları vurgular. Ana yazı kahverengidir ve yakınında küçük mavi ve yeşil noktalar bulunur. Üç dilimli altın düğüm bir ayetin sonunu gösterir.
Yakın çekim, bir harf uzantısının aşağı yönünü gösterir. Yaprağın tamamı ise uzantının satırdaki yerini ve satır aralarına nasıl uzandığını gösterir. Aynı yaprakta birkaç örneği karşılaştırın. Müzenin verdiği yazı türü ile görüntüde seçebildiğiniz özelliği birlikte yazın. Arap hat yazısı türleri rehberi, harf biçimlerinin farklılaştığı başka örnekler sunar. Bir Mağribî yaprağın koleksiyon numarası, gözlenen satırı müzenin tanımıyla ilişkilendirir.
Renkli okuma işaretlerini altın ayet sonu işaretlerinden ayırın
Smithsonian Ulusal Asya Sanatı Müzesi, F1929.69 numaralı yaprağı 13. yüzyıldan kalma ayrılmış bir parşömen yaprak olarak kaydeder. Kahverengi Mağribî yazı, tek sütunda yedi satırdır. Harekeler yeşil ve sarı, ayırıcı işaretler kahverengidir. Mavi işaretler şeddeyle ünsüzün çift okunmasını, sükûnla ünlünün bulunmadığını gösterir. Altın düğüm bir ayetin bitişini gösterir. Böylece kayıtta aynı yaprakta birden fazla işaret görevi tanımlanır.
Yaprağın fotoğrafında önce büyük çizgileri bulun. Küçük bir işaretin yazının üstünde, altında veya içinde durduğunu not edin. Ayrı bir altın biçim arayıp çevresindeki boşluğu karşılaştırın. Bir işareti adlandırırken müze kaydını kullanın. Met kaydı kendi yaprağındaki mavi ve yeşil noktaları ayırıcı noktalar olarak tanımlar. Smithsonian, kendi yaprağında daha ayrıntılı işlevler verir. Renk listeleri, kayıtlardaki belirli yapraklarla birlikte okunmalıdır.
Alain George’un renkli noktalar ve bölgesel köken üzerine çalışması, erken el yazmalarıyla harekeleme hakkındaki yazılı tanıklıkları karşılaştırır. Araştırma daha geniş bir kaynak grubu içinde işaretlerin nasıl kullanıldığına dayanır. Tek bir müze yaprağında önce işaretin yerini, biçimini ve katalogda belirtilen görevini verin. İslam el yazmalarında mürekkep rehberi, görülen bir renk ile tanımlanmış bir malzemenin ayrı ayrı nasıl yazılabileceğini açıklar.
Smithsonian, F1929.69’un ölçülerini 16,5 × 15,5 santimetre olarak verir. Olası kökeni Güney İspanya veya Kuzey Afrika’dır. Met yaprağının biçimi ve ölçüleri yakındır. Boyutları, fotoğraflarda yazı alanını karşılaştırmak için kullanabilirsiniz. F1929.69’un kökeninden söz ettiğinizde Smithsonian kaydındaki iki olasılığı da koruyun.
Parşömeni renklendirilmiş kâğıtla karşılaştırın
Met 21.28 ile Smithsonian F1929.69 parşömendir. Aga Khan Müzesi’nin AKM258 numaralı yaprağı, şeftali pembesine boyanmış kâğıt üzerindedir. Müze, yaklaşık 1200 tarihini, İspanya’nın Valensiya kentini ve 32,6 × 25,6 santimetre ölçülerini verir. Küratör Mağribî harflerin geniş kıvrımlarını anlatır ve Játiva’yı kâğıdın olası üretim yeri olarak anmaktadır. Bu öneri kâğıdın kökeniyle ilgilidir. Yaprağın üretim yerine ilişkin katalog alanı ayrı bir bilgidir.
Met’teki Pembe Kur’an’ın 2017.232 numaralı çift yaprağı başka bir kâğıt örneğidir. Katalog yaprağı İspanya’ya atfeder ve tarihini yaklaşık 13. yüzyıl olarak verir. Her yaprakta iri Mağribî harflerle yazılmış beş satır vardır. Kayıt, kenarları kahverengi, mavi ve yeşille çizilmiş altın okuma işaretlerinden ve altın diskler içindeki harfle yazılmış mavi sayılardan söz eder. Yapraklar dikdörtgen biçimindedir. Pembe renk kâğıda aittir. Altın, gümüş, mürekkep ve örtücü sulu boya bu yüzeyde kullanılan malzemeler olarak kaydedilmiştir.
Aynı tür birimlerin ölçülerini karşılaştırın. Tek yaprağın genişliğiyle açık çift yaprağın genişliği farklı ölçümlerdir. Fotoğrafta sergileme desteği veya modern çerçeve bulunup bulunmadığına da bakın. Açıklamada katalogdaki varak veya çift yaprak sözcüğünü korumak ölçülerin hangi yüzeye ait olduğunu açıklar. Mushafın fiziksel yapısı rehberi, yaprakla cilt arasındaki ilişkiyi gösterir.
Met, 2017.232 için 31,8 santimetre yükseklik ve 50,2 santimetre genişlik verir. AKM258’in yüksekliği buna yakındır. İkinci ölçü takımında genişlik tek yaprağın genişliğidir. Fotoğrafları yan yana koyarken hangi ölçünün hangi birime ait olduğunu katalogda kontrol edin. Satır sayısını bir yapraktan diğerine karşılaştırabilirsiniz.
Sayfa kenarını ve sonradan eklenen parçaları tanıyın
Khalili Koleksiyonları’ndaki QUR 520 numaralı yaprak, Kuzey Afrika’ya atfedilir ve yaklaşık 1250–1350 yıllarına tarihlenir. Ölçüleri 29 × 22,6 santimetredir. Katalog, vellum olarak belirtilen ince parşömen üzerinde mürekkep, altın ve örtücü sulu boya kaydeder. Pembe kâğıt ile altın serpiştirilmiş koyu mavi kâğıt kenarlar 19. yüzyılda eklenmiştir. Altın harflerin çevresi siyah çizgilidir. Ayet sonu işaretleri ile beş ve on ayetlik grupları gösteren daha ayrıntılı yuvarlak kenar bezemeleri ayrı ayrı tanımlanır.
İlk yazı yüzeyinin bittiği ve çerçeve ya da bitişik kâğıdın başladığı yeri bulun. Fotoğrafta bütün parçalar tek dikdörtgen gibi görünebilir. Katalog her bölümün malzemesini ve tarihini ayrı verir. Koleksiyon Fas’ta veya muhtemelen Nasrî Gırnata’da verilmiş bir saray siparişi olabileceğini belirtir. Günümüze ulaşan yaprakların yazısındaki farklar da birden çok kâtibe işaret edebilir. Bu yorumları kurumun kullandığı ifadelerle ve ele aldığı kanıtlarla birlikte aktarın. El yazması ketebe kayıtları ve sahiplik notları rehberi, bir yaprakta cildin farklı dönemlerinden izler kalabildiğini gösterir.
QUR 520’nin yazı kaydı sayfa başına dokuz satır verir. Ana yazıyı Mağribî, bazı ek bölümlerdeki yazıyı Kûfî olarak tanımlar. Satır sayısı ana yazı alanını bulmaya yardım eder. Ardından kenar boşluğundaki yuvarlak işaretleri ve sonraki kâğıdın başladığı çizgiyi seçebilirsiniz.
Bir ciltteki farklı yazıları ve görevlerini okuyun
Walters Art Museum’daki W.556, parşömen üzerine yazılmış 12. yüzyıl cildidir. Kendi ketebe kaydında dokuzuncu cilt olarak belirtilir. Katalog yüksekliğini 16, genişliğini 15 santimetre olarak verir. Ana yazı koyu kahverengi Mağribî yazıdır ve çok renkli harekeler taşır. Bölüm başlıkları ve tezhipli panolardaki yazılar erken Abbâsî ya da Kûfî yazı olarak kaydedilmiştir. 133. yaprağın arka yüzündeki (133b) bezemeli kapanış ve ketebe kaydı Maşrıkî yazıyla yazılmıştır. Aynı kayıt bu yazıya thuluth maghribi adını da verir.
Katalog üç yapraklı biçimleri ayet sonlarıyla, başka şekilleri beş ve on ayetlik gruplarla ilişkilendirir. Bir ciltte ana yazı satırı, bezemeli başlık ve kapanış kaydı farklı yapraklarda görülebilir. Her işaret ve yazı türünün görevi vardır. Her özelliğin yanında katalogdaki yaprak numarasını koruyun. Ketebe cilt numarasını verir. Kayıt tamamlanma tarihi veya kâtibin adını belirtmez. Koyu kırmızı keçi derisi cilt muhtemelen 16. yüzyıldandır ve sonraki onarımları vardır.
Sayısallaştırılmış yaprak sırası varsa onu kullanın. Tezhipli açılış ile ana metin sayfası, ayrı kesitlerde birbirinden kopuk görünebilir. Yaprak numaraları sıralarını gösterir. Katalog, ana yazının başladığı sayfanın kenar bezemesinin bir kısmının sayfa kenarları kesilirken kaybolduğunu belirtir. Bugünkü kenarlar daha eski düzenin yanı sıra sonraki müdahalelerin de izini taşır.
Walters, tek sütun ve çizgiyle belirlenmiş yedi satır kaydeder. Yazı alanının yüksekliği 12,5 ve genişliği 10 santimetredir. Bu ölçüler sayfada yazının kapladığı alana aittir. Bir görüntünün yalnızca bir bölümü gösteriliyorsa yazı alanı ile kenar boşluğunun nerede buluştuğunu anlamak için bu bilgiyi kullanın.
Erken bir yaprağı daha geç bir örnekle karşılaştırın
Aga Khan Müzesi’nin AKM482 numaralı yaprağı 10. yüzyıl Kûfî yazı örneği olarak kayıtlıdır. Müze, daha sonra Mağribî yazının belirgin özelliği hâline gelen satırın altına inen kıvrımlara dikkat çeker. Parşömenin her yüzünde üç satır vardır. Kırmızı ve yeşil işaretler bu yaprağın kaydında ayrıca açıklanır. Yaprak, Mağribî yazıda daha sonra görülen kıvrımlar için erken bir karşılaştırma örneğidir. Açıklamada katalogdaki Kûfî yazı adını kullanın.
Walters’taki W.568 numaralı el yazması 18. yüzyıla tarihlenir. İtalyan kâğıdında iri Mağribî harfler ve kırmızı, yeşil, sarı harekeler kaydedilmiştir. Yaldızsız baskıyla bezeli keçi derisi cilt muhtemelen 19. yüzyıldandır. Bu, kâğıt ve renk sisteminin daha geç bir örneğidir. Yazı adı, bu nüshanın kâğıdından ve cildinden daha geniş bir dönemi kapsar.
Walters, W.568’in İtalyan kâğıdında üç hilalli bir filigran kaydeder. Aynı kayıt el yazmasının üretim yerini Mağrib olarak verir. Kâğıdın menşei ile metnin yazıldığı bölge ayrı bilgilerdir. Bir sayfanın fotoğrafında filigran seçilmiyorsa bu ayrıntıyı görüntüye değil, malzeme kaydına dayandırın. Cildin daha geç tarihlendirilmesi de eserin bugünkü hâlinin birden fazla aşamayı içerdiğini gösterir.
AKM482 için müze Kuzey Afrika’yı ve 23,8 × 33,5 santimetre ölçülerini verir. Üç satırın bu geniş yaprakta nasıl yer aldığını görmek için yaprağın tam görüntüsüne bakın. Harfin aşağı inen kıvrımını karşılaştırdığınızda ölçü, yazı türü ve tarih her örneğin kendi açıklamasında kalsın.
Özellikleri belgelere bağlayan bir fotoğraf açıklaması yazın
Koleksiyon, numara, kayıtta verilen tarih ve atfedilen yerle başlayın. Fotoğraftaki yaprağı veya yüzü belirtin. Yazı yüzeyinin malzemesini, ölçüleri, ana yazıyı ve adı konmuş işaretleri kaydedin. Kenar görünüyorsa katalogda yaprağın parçası mı yoksa sonraki bir ek mi sayıldığını belirtin. Bir harfin yakın çekimine onun satırdaki yerini gösteren görüntüyü ekleyebilirsiniz. İki yaprağı karşılaştırdığınızda her numarayı kendi malzemesi ve tarihiyle birlikte verin.
Yazıyı açıklarken ilgili katalog kaydını izleyin. Met 21.28’de altın düğüm ayet sonunu gösterir. Smithsonian’ın yedi satırlık yaprağında belirli bir renk ve işlev listesi vardır. Walters W.556’da özellikler bir yaprak sırasına yayılır. Pembe Kur’an’da her yapraktaki beş satırı ve kâğıt yüzeyini bulun. Her açıklamayı bir görüntü veya katalog alanına dayandırın.
Müze kayıtları ve araştırmalar
- Met, 21.28 numaralı yaprak kahverengi yazıyı, renkli işaretleri, parşömeni ve altın düğümü kaydeder.
- Smithsonian Ulusal Asya Sanatı Müzesi, F1929.69 yedi satırı ve farklı işaret türlerini açıklar.
- Alain George’un renkli noktalar araştırması bölgesel karşılaştırmaların kanıtlarını inceler.
- Aga Khan Müzesi, AKM258 renklendirilmiş kâğıdı ve Valensiya atfını kaydeder.
- Met, Pembe Kur’an 2017.232 kâğıdı, sayfa düzenini ve işaretleri belgeler.
- Khalili Koleksiyonları, QUR 520 ince parşömeni, kenar bezemelerini ve sonradan eklenen kâğıdı kaydeder.
- Walters Art Museum, W.556 cilt yapısını, yazı türlerini, kapak malzemesini ve yaprak numaralarını belgeler.
- Aga Khan Müzesi, AKM482 erken bir Kûfî karşılaştırma örneği sunar.
- Walters Art Museum, W.568 İtalyan kâğıdında daha geç bir örnek sunar.





