Jharokha nedir? Babürlü balkon penceresi ve hükümdarın halka görünmesi

Jharokha nedir? Babürlü balkon penceresi ve hükümdarın halka görünmesi

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Lahor Kalesi’nin mermer balkonundan Agra’daki Cihangir ve Şah Cihan resimlerine, Mandu, Fetihpur Sikri ve Jaipur’un yapı kayıtlarına uzanan bir inceleme.

Jharokha, jharoka biçiminde de yazılan, Güney Asya mimarisindeki bir balkon penceresi veya duvar yüzeyinden dışarı taşan küçük bir mekândır. Babürlü saray resminde çoğu zaman imparatoru terasın ya da kabul salonunun üzerinde çerçeveler. Sözcük hem yapının açıklığı hem de hükümdarın bir tören sırasında bulunduğu yer için kullanılabilir. Bir resim sanatçının pencerenin altına kimleri yerleştirdiğini ve onların rütbesini nasıl gösterdiğini anlatır. Yapı kaydı ise çıkmanın hangi malzemeden yapıldığını ve nasıl taşındığını belirlemeye yardım eder.

Hükümdarın halka görünmesini açık biçimde gösteren örneklerden biri Ağa Han Müzesi’ndeki albüm yaprağıdır. Cihangir burada Agra Kalesi’nde toplanan kalabalığın üzerinde görünür. Lahor Kalesi’nde kayıt altına alınmış mermer balkon başka türden ayrıntılar sunar. Çıkmayı dört kırmızı kum taşı konsol taşır. İki örnek birlikte okunduğunda terimin mimari biçimi ve saraydaki yeri anlaşılır. Her kalenin inşa ayrıntısı kendi yapı kaydından alınır.

Çıkma balkon penceresi nasıl tanınır?

Önce açıklığın ana duvarla birleştiği noktaya bakın. Yan görünüş, döşemenin ya da küçük hacmin duvar düzlemini aşıp aşmadığını gösterebilir. Çıkmanın altında konsolları, üstünde çatı, saçak veya örtüyü arayın. Korkuluk, birinin ayakta durabileceği ya da oturabileceği yerin ön sınırını belirtir. Bir kafes, çıkma içindeki bir pencereye de düz duvardaki bir açıklığa da yerleştirilebilir. Her parça ayrı bir soruya karşılık gelir. Çıkmanın sınırı nerede, neyin üzerinde duruyor, içerideki kişi nereye bakabiliyor ve dışarıdan ne kadar görünüyor?

Pakistan Ulusal Tarih ve Kültür Araştırmaları Enstitüsünün yayımladığı inceleme, Lahor Kalesi’ndeki Daulat Khana-e-Khas-o-Amm binasında beyaz mermerden bir balkon tarif eder. Çıkma, yılan biçiminde kıvrılan kırmızı kum taşı dört konsola oturur. İnceleme binayı halka açık kabul salonu Divan-ı Âm’ın kuzeyine yerleştirir ve balkonu hükümdarın farklı rütbelerden insanlara görünmesiyle ilişkilendirir. Fotoğrafta önce açık renkli döşeme, sonra aşağıdaki kırmızı parçalar aranabilir. İki malzemenin bir araya gelmesi ve konsol sayısı bu belirli balkonu tanımaya yardımcı olur. Pakistan’ın tarihî kaleleri, Lahor Kalesi, s. 47–48.

Konsol döşemenin altındadır. Ön tarafta bir taş kafes bulunabilir. Üstteki kumaş örtü gölge verebilir veya törendeki yeri belirginleştirebilir. Önden çekilmiş yakın bir fotoğrafta parçaların çizgileri üst üste gelir, çıkmanın derinliği belirsizleşir. Yandan veya aşağıdan çekilmiş bir görüntü duvarla bağlantıyı gösterir. Kafesin türü biliniyorsa ve tek başına görülebiliyorsa açıklığın düzenini karşılaştırmak kolaylaşır. Jali ve maşrabiye kafesleri görüşü nasıl düzenler?.

Agra ve Fetihpur Sikri’deki yapı kayıtları ne gösterir?

Agra Kalesi Yamuna’nın sağ kıyısındadır. Hindistan Arkeoloji Araştırmaları Kurumu, Ekber dönemindeki büyük kırmızı kum taşı yenilemesini 1565–1573 yıllarına tarihler. Eski yapıların önemli bir bölümü yok olmuştur. Şah Cihan beyaz mermer saraylar için bazı binaları yıktırmış, İngiliz askerî kullanımında kışla yapımı için başka binalar kaldırılmıştır. Bugünkü fotoğraflar farklı saltanatlar ve sonraki kullanımlar sırasında değişen alanın ayakta kalmış belirli kısımlarını gösterir. Bir resim kataloğunda kalenin adının geçmesi sahneyi konumlandırır. Resimdeki açıklığı bugün kalan tek bir pencereye bağlamak için yapısı ve tarihi hakkında ek kanıt gerekir. Hindistan Arkeoloji Araştırmaları Kurumu, Agra Kalesi.

Fetihpur Sikri, Ekber’in saltanatından başka bir yapı örneği verir. UNESCO, halka açık kabul salonunun batısında hükümdarın oturduğu küçük, yükseltilmiş bir oda tanımlar. Delikli taş perdelerle ayrılan odanın eğimli bir taş çatısı vardır ve saray yapılarıyla doğrudan bağlantılıdır. Bu kayıt oturma yerinin yüksekliğini, saraydan gelen yolu ve önündeki kamusal alanı birlikte okumaya imkân verir. Konum ve yapı ayrıntıları ayakta kalan mekânın tarifine dayanır. Sadece hükümdarın çevresini gösteren saray resminde arka taraftaki giriş yolu kadrajın dışında kalabilir. UNESCO, Fetihpur Sikri’nin mimari açıklaması.

Cihangir’in Agra Kalesi’nde görünmesi ve darshan

Ağa Han Müzesi, AKM136 numaralı albüm yaprağını 16. yüzyıl sonu ile 17. yüzyıl başına tarihler. Cihangir balkon penceresinde görünür. Hemen altındaki mermer terasta üst düzey görevliler durur. Daha aşağıdaki avluda daha kalabalık bir topluluk vardır. Müze sahneyi hükümdarın halka kendisini gösterdiği darshan töreniyle açıklar. Üç ayrı seviye sahneye düzen verir. Cihangir’e aşağıdan bakmakla ona hizmet edecek kadar yakın durmak arasındaki mesafeyi görünür kılar.

Sol taraftaki kırmızı örtünün yanında küçük çanlar takılmış altın bir zincir asılıdır. Müze bunu Cihangir’in hatıratına bağlar. Hükümdar, hak arayanların zinciri çınlatarak dikkat çekmesini sağladığını anlatır. Resimde zincirin yanında bir muhafız vardır ve dilek sahibi olabilecek biri uzaklaştırılır. Hatırat zincirin açıklanan amacını, resim ise ona yaklaşmanın nasıl olabildiğine dair belirli bir sahneyi verir. İki bilgi de resmi anlamaya yardım eder. Bugün yerinde olduğu ileri sürülen bir bağlantı parçası için o parçanın kendi kaydına bakmak gerekir. Ağa Han Müzesi, jharoka penceresindeki Cihangir, AKM136.

Yaprağın arka yüzünde hat sanatı örneği bulunur. Bir albüm yaprağı ile kronik resmi karşılaştırılırken bu biçim önemlidir. Albüm yaprağı bir saray resmiyle bir yazı örneğini yan yana getirebilir. El yazması kitapta resim belirli bir olayın anlatımına eklenebilir. Kitabın kopyalanması veya bir araya getirilmesi de ayrı bir tarih oluşturur. Ekber’in hazırlattığı resimli destan, ölçek ve biçimin Babürlü resimlerinin üretimi ile incelenmesini nasıl etkilediğini gösteren başka bir örnektir. Ekber’in Hamzaname’sinin ölçeği ve biçimi.

Şah Cihan’ın tahta çıkışı ve resimdeki rütbe sırası

Kraliyet Koleksiyonu’ndaki Padşahname içinde Biçitr, Şah Cihan’ın bir durbarda, yani resmî saray toplantısında en büyük üç oğlunu karşılamasını resmeder. Katalog, töreni Cihangir’in Kasım 1627’de ölümünden sonraki ilkbaharda Agra Kalesi’ne yerleştirir. Karşılıklı iki sayfadaki resimler yaklaşık 1630–1640’a tarihlenir. İmparator halka açık kabul salonunun ortasında yüksekte oturur. Balkonda en büyük oğlu Dara Şükuh’u alnından öper. Parmaklıklar, soyluların yerleri ve hükümdarlık alametlerini taşıyan görevliler ona yaklaşmanın nasıl düzenlendiğini gösterir. Yukarıdaki açıklık toplantının odak noktasıdır. Royal Collection Trust, Şah Cihan’ın tahta çıkışı, RCIN 1005025.k ve 1005025.l.

Cihangir’in oğlu Şehzade Hürrem, Şah Cihan olarak tahta geçti. Silsileyi bilmek bir resimde şehzade, diğerinde imparator olarak görülen kişinin aynı olduğunu anlamaya yardımcı olur. Kraliyet Koleksiyonu’nda kalan cilt 1656–1657’de kopyalandı. Kataloğa göre resimlerin ne zaman eklendiği belirsizdir. Törenin, tek tek resimlerin ve cildin kopyalanmasının tarihleri ayrı ayrı yazılır. Ortadaki yüksek jharokha, saray hiyerarşisini gösteren bir düzen olarak el yazmasında yinelenir. Sayfadaki yeri sanatçıların rütbeleri nasıl ele aldığını gösterir. Salondaki ölçüler ve mesafeler için yapı kanıtı gerekir. Royal Collection Trust, Padşahname el yazması, RCIN 1005025. Ekber’den Şah Cihan’a Babürlü taht silsilesi.

Kaplan Balkonu ve Mandu’yu konu alan resim

Hindistan Arkeoloji Araştırmaları Kurumu, Malva bölgesindeki Mandu’da Dilavar Han Camii’nin doğusundaki bir meydanda Nahar Jharokha kalıntılarını kayda alır. Mermer balkonu eskiden bir kaplan heykeli taşırdı. Kaplan Balkonu adı buradan gelir. Kurum hükümdarın burada tebaasına görünmüş olabileceğini belirtir. Arkasındaki yapının üslubunun Cihangir’in Mandu’da kaldığı döneme işaret ettiğini düşünür. Konum, malzeme ve eski destek, belirli bir kalıntı üzerine yapılan bu yorumlara bağlam sağlar. Hindistan Arkeoloji Araştırmaları Kurumu, Nahar Jharokha ve çevresi, s. 13.

Royal Collection Trust, Payag’ın yaklaşık 1640 tarihli resminin Mandu sarayının halka açık kabul salonunda 12 Ekim 1617’de gerçekleşen bir töreni göstermesini muhtemel görür. Balkonda oturan Cihangir, Şehzade Hürrem’e mücevherli bir sarık süsü verir. Alt tarafta bir küre, insanlar, bir aslan ve bir sığır betimlenir. Katalog bu alegoriyi ressamın eklediğini açıklar. Kalıntı ve resim Mandu’da balkonların saraydaki kullanımıyla ilgilidir. Resimdeki balkonu Kaplan Balkonu olarak tanımlamak ek kanıt gerektirir. Royal Collection Trust, Payag’ın Mandu kabul sahnesi, RCIN 1005025.an.

Kalıntı tarifindeki kaplan balkonu taşımıştır. Resimdeki hayvan çifti ise yönetim ve uyum fikrini anlatan bir betimlemenin parçasıdır. Açıklığın altında yer almaları ilk bakışta karşılaştırmaya elverişlidir. Resim yazısında hayvanın bir yapı parçası olarak mı kayda geçtiğini, süs olarak mı çizildiğini, yoksa alegorinin içinde mi yer aldığını belirtmek yararlı olur. Müze eserlerindeki insan ve hayvan figürlerini okumak.

Sonraki Racput pencereleri kimi çerçeveliyor, neyi gösteriyordu?

Cleveland Sanat Müzesi’ndeki yaklaşık 1730 tarihli resim Racputların Savar Krallığı’ndandır. Soylu bir kadın dilimli bir kemerin altında gül tutar. Kolu, üzerine halı serilmiş korkuluğun üstünde durur. Müze, halıyı hanedan mensubiyetinin göstergesi olarak yorumlar ve kadının pencereye yerleştirilmesini daha küçük sarayların Babürlü resim kurallarını benimsemesine bağlar. Bu portrede pencere, kişinin profiline ve çevresindeki çerçeveye dikkat çeker. Katalog sahnenin türünü bildirir. Belirli bir binayı tespit etmek mümkün olmamıştır. Cleveland Sanat Müzesi, jharokha penceresinde soylu kadın, 2018.182.

Jaipur’daki Hava Mahal daha geç tarihli bir yapı örneğidir. Bölge sayım rehberi Rüzgârlar Sarayı’nın Savai Pratap Singh döneminde 1799’da yapıldığını kaydeder. Beş katlı cephede yarım sekizgen çıkma pencereler, delikli kafesler ve kıvrımlı çatılar tarif edilir. Saray kadınlarının buradan şehri izleyebildiği belirtilir. Cihangir’in albüm resmi, aşağıdan hükümdarı görebilmeyi vurgular. Jaipur’daki yapı, çıkma bir pencerenin kafes sayesinde içeriden dışarı bakmaya izin verirken sokaktan içeri doğru görüşü sınırlayabildiğini gösterir. Jaipur bölge nüfus sayımı rehberi, Hava Mahal, s. 66.

Jharokha için fotoğraf veya resim açıklaması yazmak

Bir fotoğrafta önce konum, bina ve görünen bölüm belirtilir. Açının gösterdiği ayrıntıyı ekleyin: çıkmanın alt yüzü, konsollar, kafes delikleri veya çatının biçimi. Kadrajın dışındaki bilgiler için yapı incelemesine bakın. Konsolun yakın çekimi ve oturma yeriyle avlunun ilişkisini gösteren geniş çekim farklı soruları yanıtlar. Lahor raporu desteklerin malzemesini ve sayısını verir. Fetihpur Sikri kaydı taş perdeli yüksek odayı ve saraydan ulaşımını anlatır.

Bir resimde envanter numarasını, katalogda belirtilen kişiyi veya olayı ve yapım tarihini yazın. Olayın tarihi biliniyorsa ayrı bir ifadeyle belirtin. Sanatçının insanları nereye yerleştirdiğini, kumaşın veya simgenin sahnedeki işini tarif edin. AKM136’da zincir soldaki örtünün yanında, Cihangir’in penceresinden uzaktadır. Payag’ın resminde balkon altındaki kısım alegoridir. Açıklamada bu ayrıntıların yerini vermek, okurun onları bulmasına ve her ifadenin dayanağını görmesine yardım eder.

Yapı incelemeleri ve müze kayıtları