ทำไมมุสลิมกล่าวอัลฮัมดุลิลลาห์หลังจาม

ทำไมมุสลิมกล่าวอัลฮัมดุลิลลาห์หลังจาม

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

เรียนรู้คำกล่าวสามช่วงหลังจาม ใครเป็นผู้กล่าวแต่ละช่วง และหะดีษอธิบายอย่างไรเมื่อไม่ได้ยินคำสรรเสริญหรือมีการจามซ้ำ

เมื่อมุสลิมจาม บางคนจะกล่าว อัลฮัมดุลิลลาห์ เพื่อสรรเสริญอัลลอฮ์ ตามคำสอนของศาสดามุฮัมมัดที่บันทึกในหะดีษ ผู้ที่ได้ยินคำสรรเสริญจึงกล่าว ยัรฮะมุกัลลอฮ์ ขอให้อัลลอฮ์ทรงเมตตาผู้จาม จากนั้นผู้จามกล่าวขอพรให้ผู้ที่ตอบได้รับทางนำและให้การงานของเขาดำเนินไปด้วยดี ลำดับทั้งสามช่วงนี้มาจากรายงานของอบูฮุร็อยเราะฮ์ในเศาะฮีห์อัลบุคอรี

การจำว่าใครเป็นคนพูดช่วยให้เข้าใจเมื่อได้ยินจริง ผู้จามกล่าวสรรเสริญ ผู้ฟังขอความเมตตา แล้วผู้จามเป็นฝ่ายตอบอีกครั้ง หากเห็นเพียงคำแปลสั้น ๆ เช่น “ขอให้ได้รับพร” ก็อาจพลาดได้ว่าผู้พูดกำลังขออะไรและให้ใคร ด้านล่างจึงเก็บภาษาอาหรับไว้และแยกคำอ่านโดยประมาณออกจากคำอธิบายภาษาไทย

อัลฮัมดุลิลลาห์หมายความว่าอย่างไรหลังจาม

ใน เศาะฮีห์อัลบุคอรี หมายเลข 6224 อบูฮุร็อยเราะฮ์เล่าว่าศาสดาสอนให้ผู้จามกล่าวคำสรรเสริญก่อน ดังนี้

الْحَمْدُ لِلَّهِ

อ่านโดยประมาณว่า al-ḥamdu lillāh หรืออัลฮัมดุลิลลาห์ มีความหมายว่า “การสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์” ผู้จามอาจกล่าวคำนี้เมื่ออยู่คนเดียว หรือเมื่ออยู่กับผู้อื่นแล้วไม่มีใครตอบ บทหะดีษเริ่มด้วยคำสรรเสริญก่อนจะกล่าวถึงบทบาทของผู้ฟัง หากพบคำเดียวกันในเหตุการณ์อื่น บทอธิบายเรื่อง อัลฮัมดุลิลลาห์และสำนวนภาษาอาหรับที่ใช้กันทั่วไป มีตัวอย่างการใช้ในหลายโอกาส

คำที่เขียนด้วยอักษรละตินอาจมีทั้ง alhamdulillah ที่เขียนติดกัน และ al-hamdu lillah ที่แบ่งออกเป็นคำ รูปเขียนเหล่านี้อาจแทนข้อความอาหรับบรรทัดเดียวกัน ให้ใช้ต้นฉบับเพื่อดูว่ากำลังอ่านคำใด คำอ่านช่วยให้นึกถึงเสียง ส่วนคำแปลให้ความหมาย เวลาจดเพื่อใช้ในชั้นเรียนอาจแยกทั้งสามอย่างคนละบรรทัดเพื่อให้กลับมาทบทวนได้ง่าย

เศาะฮีห์อัลบุคอรี หมายเลข 6223 อยู่ข้างกันในหมวดที่กล่าวถึงการจามและการหาว ตอนที่อธิบายคำตอบหลังจามกล่าวถึงการได้ยินคำสรรเสริญด้วย ผู้ที่ต้องการติดตามที่มาสามารถอ่านหมายเลข 6223 เพื่อดูบริบท แล้วอ่าน 6224 ซึ่งให้บทสนทนาครบทั้งสามช่วง การระบุหมายเลขทำให้ผู้อ่านเปิดเทียบถ้อยคำเองได้

ผู้ที่ได้ยินคำสรรเสริญควรกล่าวอะไร

ในรายงานเดียวกันมีดุอาอ์สั้น ๆ สำหรับผู้ที่ได้ยินผู้จามกล่าวสรรเสริญอัลลอฮ์ ผู้ฟังกล่าวกับผู้จามว่า

يَرْحَمُكَ اللَّهُ

อ่านโดยประมาณว่า yarḥamuka llāh มักเขียนว่า yarhamukallah หมายถึง “ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน” ผู้ฟังขอความเมตตาโดยกล่าวต่อผู้จาม คำอธิบายมารยาทอิสลามบางแห่งเรียกการขอพรให้ผู้จามแบบนี้ว่า ตัชมี้ต ดารุลอิฟตาอ์แห่งอียิปต์อธิบายคำดังกล่าวใน คำวินิจฉัยภาษาอาหรับเกี่ยวกับการตอบผู้จาม และอ้างถึงบทสนทนานี้ด้วย

ในบทสนทนา คำนี้อยู่ในจังหวะที่หลายภาษาใช้สำนวนอวยพรหลังได้ยินคนจาม เนื้อหาของสำนวนอาหรับระบุสิ่งที่ขอไว้อย่างชัดเจน คือความเมตตาจากอัลลอฮ์สำหรับผู้ที่จาม หากฝึกพูดกันสองคน ให้เขียนกำกับในบัตรว่าคำนี้เป็นของ “ผู้ได้ยินคำสรรเสริญ” ตัวอย่างนี้ยังช่วยให้เห็นว่า ดุอาอ์หรือการขอพร เกิดขึ้นในบทสนทนาประจำวันได้อย่างไร

ผู้จามกล่าวอะไรตอบกลับได้

เมื่ออีกฝ่ายขอให้อัลลอฮ์ทรงเมตตาผู้จาม รายงานของอบูฮุร็อยเราะฮ์ให้ผู้จามขอพรให้คนที่เพิ่งตอบกลับ ดังนี้

يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ

อ่านโดยประมาณว่า yahdīkumu llāhu wa yuṣliḥu bālakum หมายถึงการขอให้อัลลอฮ์ทรงนำทางผู้ที่กำลังฟังและทรงจัดการเรื่องราวของพวกเขาให้เรียบร้อย คำแปลบางฉบับกล่าวถึงการให้สภาพความเป็นอยู่ของผู้ฟังดีขึ้น ภาษาไทยที่ต่างกันเล็กน้อยสื่อคำขอเดียวกัน ในลำดับนี้คนที่กล่าวสรรเสริญตอนแรกเป็นผู้กล่าวคำขอพรช่วงท้ายด้วย

มีรายงานถึงคำเปิดอีกแบบที่สรรเสริญอัลลอฮ์ในทุกสภาพการณ์ ญามิอ์อัตติรมิซี หมายเลข 2960 ถ่ายทอดถ้อยคำจากอบูอัยยูบและบันทึกคำตอบทั้งสองช่วงด้วย คำอธิบายมารยาทการจามจากสำนักงานมุฟตีเขตสหพันธ์ของมาเลเซีย กล่าวถึงทั้งคำเปิดสั้นและยาว หากได้ยินคำเปิดที่ไม่คุ้น ให้ดูต้นฉบับของคำนั้นแล้วเทียบบทบาทของผู้พูด คำสรรเสริญที่ใช้ ก่อนและหลังรับประทานอาหาร ก็มีบริบทและที่มาของตนเองเช่นกัน

สำหรับใบสรุปเพื่ออ่านทบทวน ให้เขียนคำสรรเสริญของผู้จามไว้ก่อน ตามด้วยคำขอความเมตตาของผู้ฟัง แล้วจบด้วยคำขอพรของผู้จาม แต่ละบรรทัดใส่ข้อความอาหรับและความหมายไทยสั้น ๆ ได้ เวลาคุยกันจริงอาจได้ยินทั้งสามช่วงอย่างรวดเร็ว เมื่อจำได้ว่าแต่ละคนกำลังพูดกับใครและขออะไร ก็จะตามบทสนทนาได้แม้ไม่มีบัตรช่วยจำ

ทำไมบางครั้งจึงได้ยินคำเปิดยาวกว่าเดิม

บางคนกล่าวต่ออีกเล็กน้อยหลังคำว่า อัลฮัมดุลิลลาห์ ส่วนที่เพิ่มในรายงานจากอบูอัยยูบบอกว่าการสรรเสริญนั้นเป็นไปในทุกสภาพการณ์ ใน ญามิอ์อัตติรมิซี หมายเลข 2738 นาฟิอ์เล่าว่าผู้หนึ่งจามใกล้อิบนุอุมัร กล่าวสรรเสริญอัลลอฮ์และกล่าวคำอวยพรสันติแด่ศาสนทูต อิบนุอุมัรรับรู้ถ้อยคำดังกล่าวแล้วอธิบายสำนวนที่ท่านได้รับการสอนสำหรับเวลาจาม ซึ่งเป็นรูปที่กล่าวถึงการสรรเสริญในทุกสภาพการณ์

ถ้าต้องการอธิบายความหมายให้เพื่อนฟัง สามารถบอกได้ว่าทั้งสองรูปเป็นคำสรรเสริญอัลลอฮ์ และรูปยาวระบุเพิ่มว่ากล่าวสรรเสริญพระองค์ในทุกสภาพการณ์ หากกำลังอ้างหะดีษเป็นรายบท ก็ระบุว่ารูปสั้นอยู่ในอัลบุคอรี 6224 และรูปยาวมีรายงานในอัตติรมิซี ผู้ที่เปิดตามจะได้พบข้อความตามแบบที่เห็นในคำอธิบาย

เวลาเตรียมบทอ่านออกเสียง ให้ฝึกคำเปิดสั้นก่อนถ้ากำลังอ่านตามอัลบุคอรี แล้วเขียนสำนวนยาวแยกอีกบรรทัดพร้อมชื่อแหล่ง เมื่อนำสองแบบมาอ่านติดกัน การกำกับว่าเป็น “คำพูดของผู้จาม” ทั้งคู่จะช่วยให้เข้าใจว่าคำขอความเมตตายังคงเป็นคำของผู้ฟังในช่วงถัดไป

ถ้าได้ยินเสียงจามแต่ไม่ได้ยินคำสรรเสริญ

เศาะฮีห์อัลบุคอรี หมายเลข 6225 เล่าว่ามีคนสองคนจามต่อหน้าศาสดาและท่านตอบคนหนึ่ง เมื่อมีผู้ถามเหตุผล ท่านอธิบายว่าคนหนึ่งสรรเสริญอัลลอฮ์ อีกคนไม่ได้กล่าวสรรเสริญ เศาะฮีห์มุสลิม หมายเลข 2992 มีเรื่องของอบูมูซาที่ตอบผู้จามคนหนึ่งและอธิบายให้อีกคนเข้าใจด้วยเหตุผลทำนองเดียวกัน

ในสองเหตุการณ์นั้น คำขอความเมตตาจากผู้ฟังตามมาหลังจากคำสรรเสริญ หากอยู่คนละโต๊ะในห้องเรียน คุณอาจได้ยินเสียงจามชัดเจนแต่ไม่ได้ยินว่าคนที่จามพูดอะไรเบา ๆ การเล่าว่าตนเองได้ยินอะไรช่วยให้ตรงกับเหตุการณ์ ส่วนการสอนมารยาทสามารถอธิบายจังหวะที่มีการกล่าวตอบตามที่รายงานระบุได้โดยอาศัยตัวอย่างของรายงานเอง

ทั้งสองบทบอกว่าเกิดเหตุการณ์ใดและผู้ที่ตอบได้อธิบายไว้อย่างไร ถ้าทำสรุปสั้นเพียงว่า “เมื่อมีคนจามให้กล่าวขอพร” ก็อาจตกหล่นว่าใครกล่าวก่อนและผู้ฟังได้ยินคำใด บทแนะนำเรื่อง การอ่านและตรวจสอบแหล่งที่มาของหะดีษ อธิบายวิธีเก็บข้อมูลให้ผู้ฟังย้อนตรวจบริบทเดิมได้

แหล่งอ้างอิงอธิบายการจามซ้ำอย่างไร

สุนันอิบนุมาญะฮ์ หมายเลข 3714 มีรายงานที่กล่าวถึงการตอบผู้จามถึงสามครั้ง แล้วอธิบายกรณีจามซ้ำต่อไปในอีกลักษณะ สำนักงานมุฟตีเขตสหพันธ์ของมาเลเซียอ่านรายงานนี้ในแง่คำตอบของผู้ฟัง และยกตัวอย่างการขอพรให้มีสุขภาพดีเมื่อจามซ้ำหลายครั้ง ในคำอธิบายเดียวกันผู้จามยังคงเป็นคนที่กล่าวสรรเสริญ

ดารุลอิฟตาอ์แห่งอียิปต์รวบรวมคำบอกเล่าและข้อพิจารณาทางศาสนบัญญัติที่พูดถึงการตอบสองหรือสามครั้ง แล้วกล่าวถึงการขอให้ผู้จามหายดี หากได้ยินคนอ้างถึงจำนวนครั้ง ให้ตรวจว่ากำลังนับสำนวนใด ในคำอธิบายเหล่านี้ สิ่งที่นับคือการที่ผู้ฟังกล่าวคำตอบตามปกติซ้ำ การนับมีไว้ให้อ่านรายละเอียดของมารยาทตามแหล่งอ้างอิง การประเมินสุขภาพของผู้จามเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ในกลุ่มเรียน บางคนอาจจำได้ว่าตอบสองครั้ง อีกคนอาจจำได้ว่าสามครั้ง เมื่อต้องการดูที่มาของแต่ละความทรงจำ เปิดบทอิบนุมาญะฮ์สำหรับข้อความที่กล่าวถึงสามครั้ง แล้วไปอ่านคำวินิจฉัยของดารุลอิฟตาอ์ที่รวบรวมรายงานหลายแบบ วิธีนี้ทำให้ยืนยันได้ว่าจำนวนแต่ละแบบมาจากไหน ขณะเดียวกันก็ยังฝึกสามประโยคในบทของอัลบุคอรีได้ตามลำดับเดิม

ปิดหน้าขณะจามและกล่าวตอบด้วยความเกรงใจ

ใน ญามิอ์อัตติรมิซี หมายเลข 2745 อบูฮุร็อยเราะฮ์เล่าว่าเมื่อศาสดาจาม ท่านใช้มือหรือเสื้อผ้าปิดใบหน้าและลดเสียง รายงานนี้บอกการกระทำขณะที่ท่านจาม ส่วนอัลบุคอรีหมายเลข 6224 บันทึกบทสนทนาหลังจาม เมื่ออ้างถึงทั้งสองบท สามารถระบุได้ว่าข้อใดเป็นคำอธิบายการกระทำและข้อใดเป็นคำกล่าว

หากต้องการทบทวน ให้คนหนึ่งอ่านคำสรรเสริญ อีกคนอ่านคำขอความเมตตา แล้วให้คนแรกกล่าวคำขอพรปิดท้าย เปิดอัลบุคอรี 6224 เพื่อตรวจลำดับอีกครั้ง สำหรับข้อสงสัยกรณีไม่ได้ยินคำสรรเสริญหรือเมื่อจามซ้ำ ให้เปิดรายงานที่เล่าถึงกรณีนั้นโดยตรง ผู้อ่านจะตามได้ว่ารายงานใดให้ถ้อยคำทั้งสามและรายงานใดตอบคำถามที่เกิดขึ้นในสถานการณ์เฉพาะ