
Dlaczego muzułmanie mówią „alhamdulillah” po kichnięciu?
Co znaczy „alhamdulillah” po kichnięciu, kto mówi „yarhamukallah” i kiedy? Poznaj trzy wypowiedzi z hadisu, ich arabskie brzmienie i warunki odpowiedzi.
Muzułmanie mówią „alhamdulillah” po kichnięciu, ponieważ jeden z hadisów przekazuje, że prorok Muhammad uczył kichającego chwalić Allaha. Osoba, która usłyszy słowa pochwały, może odpowiedzieć „yarhamukallah”, prosząc Allaha o miłosierdzie dla kichającego. Ten zaś może pomodlić się o prowadzenie i pomyślność rozmówcy. Te trzy wypowiedzi następują po sobie w takiej właśnie kolejności w relacji Abu Hurajry w zbiorze Sahih al-Buchari.
Osoba kichająca i osoba słuchająca mają różne kwestie. Lepiej zapamiętać, kto wypowiada które słowa, niż szukać jednego odpowiednika polskiego „na zdrowie”. Poniżej podano zapis arabski i przybliżoną wymowę zgodnie z brzmieniem wskazanego hadisu. Polskie objaśnienia pomagają zrozumieć funkcję wypowiedzi i ustalić, do kogo jest skierowana. Przy wspólnej nauce warto od razu przydzielić każdej osobie jedną z dwóch ról.
Co oznacza „alhamdulillah” wypowiadane po kichnięciu
Wyrażenie „alhamdulillah” oznacza „chwała należy się Allahowi”. W Sahih al-Buchari 6224 Abu Hurajra przekazuje, że osoba, która kichnęła, najpierw wypowiada te słowa:
الْحَمْدُ لِلَّهِ
Przybliżona wymowa: al-ḥamdu lillāh. Jest to pochwała skierowana do Allaha. Można usłyszeć ją z ust osoby, która właśnie kichnęła, również jeśli nikogo przy niej nie ma albo nikt nie odpowiada. W hadisie pochwała poprzedza ewentualną reakcję drugiej osoby. O użyciu tych samych słów w innych sytuacjach mówi przewodnik po alhamdulillah i innych arabskich zwrotach.
Jeśli w dwóch tekstach zapis alfabetem łacińskim się różni, spójrz na wiersz arabski. Forma łączna alhamdulillah i rozdzielna al-hamdu lillah mogą odsyłać do tej samej wypowiedzi. Tłumaczenie opisuje znaczenie, a transliteracja podpowiada, jak słowa brzmią. W notatce do nauki przydają się trzy osobne wiersze: jeden dla tekstu arabskiego, drugi dla wskazówki dotyczącej wymowy, trzeci dla sensu po polsku.
Sąsiedni zapis, Sahih al-Buchari 6223, umieszcza tę praktykę w rozdziale poświęconym kichaniu i ziewaniu. Wskazówka dotycząca słów po kichnięciu również uwzględnia usłyszenie pochwały. W zapisie 6223 można sprawdzić umiejscowienie wskazówki, a w zapisie 6224 przeczytać całą wymianę. Obie pozycje pomagają wyjaśnić, skąd pochodzą słowa, zanim przypisze się praktyce jakieś dodatkowe uzasadnienie.
Co mówi osoba, która usłyszała pochwałę
Ten sam hadis podaje krótką modlitwę dla słuchającego. Jeśli po kichnięciu usłyszy, że druga osoba chwali Allaha, przekaz przytacza następującą odpowiedź:
يَرْحَمُكَ اللَّهُ
Przybliżona wymowa: yarḥamuka llāh. Często spotyka się zapis yarhamukallah. Znaczenie to „niech Allah okaże ci miłosierdzie”. Słowa są kierowane przez słuchającego do osoby, która kichnęła. W omówieniach obyczaju tę modlitwę za kichającego nazywa się taszmit. Egipski Dar al-Ifta wyjaśnia termin w arabskiej opinii o odpowiadaniu na kichnięcie, odwołując się do omawianej wymiany.
Miejsce tej wypowiedzi w rozmowie może przypominać polskie „na zdrowie”. Jej sens jest jednak bardziej szczegółowy, ponieważ prosi się Allaha o miłosierdzie dla rozmówcy. Ćwicząc z drugą osobą, postaw przy niej dopisek „słuchający”. Kichający powiedział już pierwszą kwestię. Podział ról jest przydatny także przy lekturze innych przykładów dua, czyli modlitwy z prośbą, wypowiadanej w zwykłej rozmowie.
Gdy jedna osoba czyta całą relację na głos, można zrobić krótką przerwę po pierwszym zdaniu. Wtedy wyraźnie słychać, że kolejną kwestię wypowiada ktoś inny. Jeżeli czytający nie zna jeszcze arabskiego, znajomość tego, do kogo kierowana jest prośba i dla kogo jest wypowiadana, pomoże mu śledzić znaczenie w tekście.
Między dwiema pierwszymi kwestiami zmienia się cel wypowiedzi. Pierwszy człowiek chwali Allaha. Drugi zwraca się do kichającego z życzeniem, aby Allah okazał mu miłosierdzie. W polskim objaśnieniu można tę zmianę oddać za pomocą czasowników „chwali” oraz „prosi”. Różnica staje się szczególnie wyraźna, gdy czyta się jedną kwestię po drugiej.
Co osoba, która kichnęła, może powiedzieć w odpowiedzi
Kiedy słuchający prosi Allaha o miłosierdzie, w przekazie osoba, która kichnęła, odpowiada modlitwą za rozmówcę:
يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ
Przybliżona wymowa: yahdīkumu llāhu wa yuṣliḥu bālakum. Jest to prośba, aby Allah poprowadził tych, do których jest skierowana, i ułożył ich sprawy. Można też natrafić na parafrazę mówiącą o poprawie ich położenia. Oba objaśnienia dotyczą tej samej prośby końcowej. W opisanej kolejności pierwsze i trzecie zdanie wypowiada ten sam człowiek.
W innym przekazie do pierwszej wypowiedzi dodano słowa o chwaleniu Allaha w każdej sytuacji. Dżami at-Tirmizi 2960 podaje to brzmienie w relacji Abu Ajjuba i zawiera obie odpowiedzi. Urząd muftiego terytoriów federalnych Malezji omawia etykietę kichania i podaje krótszy oraz dłuższy początek. Jeśli któraś wersja brzmi obco, zajrzyj do przekazu podanego przy pierwszej kwestii, a potem sprawdź role obu osób. Inne pochwały wypowiadane na co dzień również mają swój kontekst i źródła.
W podręcznej notatce umieść najpierw pochwałę kichającego, potem prośbę o miłosierdzie od słuchającego i wreszcie odpowiedź pierwszej osoby. Obok tekstu arabskiego zapisz krótki sens i nazwę roli. Rozmowa może potoczyć się szybko. Wiedząc, kto w danym momencie chwali, a kto prosi o miłosierdzie albo o prowadzenie, można śledzić wymianę bez zaglądania do notatki.
Dlaczego pierwsza wypowiedź bywa dłuższa
Po „alhamdulillah” można czasem usłyszeć jeszcze kilka słów. W relacji Abu Ajjuba doprecyzowują one, że chodzi o chwalenie Allaha w każdych okolicznościach. W Dżami at-Tirmizi 2738 Nafi relacjonuje inne zdarzenie. Ktoś kichnął przy Ibn Umarze, pochwalił Allaha i dodał pozdrowienie pokoju dla Wysłannika. Ibn Umar odniósł się z uznaniem do samych słów, po czym wymienił formułę, której go uczono na wypadek kichnięcia. Podał dłuższy wariant mówiący o chwaleniu Allaha w każdej sytuacji.
Te zapisy pozwalają odpowiedzieć na pytanie o znaczenie i na pytanie o źródło brzmienia. Zarówno krótka, jak i długa forma wyrażają pochwałę, a dodatek rozszerza ją na wszelkie okoliczności. Krótka forma pojawia się u al-Buchariego w 6224, a dłuższa ma odrębne przekazy u at-Tirmiziego. Opisując konkretną relację, warto zachować formę z tego źródła. W przeglądzie obyczaju można podać obie wersje oddzielnie i przypisać każdej właściwy hadis.
Wskazówki do wymowy również można rozdzielić. Osoba ćwicząca rozmowę według al-Buchariego zacznie od krótszego wariantu. Przy dłuższej formie warto dopisać, że pochodzi z at-Tirmiziego i że nadal wypowiada ją kichający. Dzięki temu dodatkowych słów nie bierze się za odrębną odpowiedź. Prośba o miłosierdzie nadal należy do osoby, która usłyszała pochwałę.
Zapis u at-Tirmiziego zawiera zarówno kontekst rozmowy, jak i nauczoną formułę. Kto objaśnia ten hadis, może wskazać osobno, co powiedział człowiek po kichnięciu i co w odpowiedzi przytoczył Ibn Umar. W ten sposób trudniej pomylić spontaniczne słowa z brzmieniem, którego dotyczy jego wskazówka.
Co zrobić, jeśli słychać kichnięcie, a pochwały nie
W Sahih al-Buchari 6225 dwie osoby kichają w obecności Proroka, a on odpowiada jednej z nich. Zapytany o powód wyjaśnia, że jedna osoba pochwaliła Allaha, a druga tego nie zrobiła. Sahih Muslim 2992 przekazuje podobne rozróżnienie w opowieści o Abu Musie, który odpowiedział jednej osobie i wyjaśnił swoją reakcję drugiej.
W tych przekazach odpowiedź słuchającego następuje po pochwale. Przy sąsiednim biurku można usłyszeć kichnięcie, a ciche słowa mogą już do nas nie dotrzeć. Wiemy wówczas, co słyszeliśmy, lecz niekoniecznie co powiedziała druga osoba. Tłumacząc obyczaj komuś uczącemu się wymiany, wystarczy opisać warunek z przekazów. Pozostaje odróżnić brak pochwały w opisanym hadisie od sytuacji, w której obserwator tylko jej nie dosłyszał.
Każda z pozycji w zbiorze pokazuje sytuację i podaje wyjaśnienie. Hasło „kichnięcie, a potem na zdrowie” może pominąć to, kto ma mówić i na co odpowiada. Przewodnik po rozpoznawaniu i sprawdzaniu hadisów wyjaśnia, jak zapisać źródło, by czytelnik sam mógł skontrolować te szczegóły.
Co źródła mówią o kilkukrotnym kichaniu
Sunan Ibn Madża 3714 mówi o odpowiadaniu do trzech razy, a potem opisuje kolejne kichnięcia w inny sposób. Malezyjski urząd muftiego korzysta z tego zapisu, gdy omawia odpowiedź słuchającego. Modlitwę o zdrowie podaje jako kolejną formę troski po powtarzających się kichnięciach. Pochwałę Allaha nadal przypisuje osobie, która kichnęła.
Egipski Dar al-Ifta zestawia relacje i rozważania uczonych, w których wspomniano o dwóch lub trzech odpowiedziach. Omawia także modlitwę o powrót do zdrowia po tym etapie. Jeśli ktoś podaje liczbę, dopytaj, których słów dotyczy. Początkową pochwałę wypowiada kichający. W tych rozważaniach liczba odnosi się do ponawiania zwykłej odpowiedzi przez słuchającego. Są to zasady uprzejmego reagowania. Liczba odpowiedzi nie mówi, w jakim stanie zdrowia jest druga osoba.
W rodzinie lub w grupie uczącej się hadisu różni ludzie mogą pamiętać dwie lub trzy odpowiedzi. Można sprawdzić dokładny tekst Ibn Madży, kiedy mowa o trzech, a następnie sięgnąć do egipskiego omówienia, kiedy potrzebne jest porównanie kilku przekazów. Tak można wskazać pochodzenie liczby i jednocześnie przećwiczyć samą krótką rozmowę. Przy wspólnym czytaniu zapis źródła przy każdej liczbie ułatwia wyjaśnienie różnic.
Gdy zachowanie powtarza się, rozsądnie jest rozróżnić pytanie o dalszą troskę od pytania o powtarzanie formuły. Malezyjskie omówienie wskazuje modlitwę o zdrowie po powtórzeniach. Egipskie pokazuje, skąd w dyskusji więcej niż jedna liczba. Dla uczącej się osoby oba teksty mogą służyć do sprawdzenia, jakich dokładnie słów dotyczy dana wskazówka.
Osłanianie twarzy przy kichaniu i uważna rozmowa
W Dżami at-Tirmizi 2745 Abu Hurajra mówi, że Prorok przy kichaniu zasłaniał twarz ręką lub ubraniem i starał się stłumić odgłos. Jest to osobny przykład zachowania w trakcie samego kichnięcia. Al-Buchari 6224 jest z kolei źródłem słów wypowiadanych po nim. W notatce można umieścić wskazówkę o zachowaniu nad trzema wypowiedziami i zachować osobny odsyłacz dla każdej części.
Spróbuj przeczytać pełną wymianę z drugą osobą. Jedna wypowiada pochwałę, druga prosi o miłosierdzie, a pierwsza mówi modlitwę końcową. Potem sprawdź porządek w 6224. Jeśli pytanie dotyczy pochwały, której nie usłyszano, lub kichania kilka razy z rzędu, otwórz odpowiedni przekaz i podaj jego numer. Czytelnik będzie mógł oddzielić ten, który zawiera trzy wypowiedzi, od przekazów opisujących sytuacje dodatkowe.





