
Trzy rodzaje hadżdżu: tamattu, kiran i ifrad
Porównaj intencję, wejście w stan ihramu, jego zakończenie i warunki ofiary. Z odniesieniami do Koranu 2:196 i oficjalnych przewodników.
Trzy rodzaje hadżdżu to tamattu, kiran (Qiran) i ifrad. W tamattu pielgrzym odprawia umrę, wychodzi ze stanu ihramu, a w tym samym sezonie ponownie wchodzi w ten stan w celu odprawienia hadżdżu. W kiranie łączy umrę i hadżdż w jednym nieprzerwanym ihramie. W ifradzie wchodzi w ihram tylko dla hadżdżu. Ofiarę związaną z pielgrzymką nazywa się hady. Zazwyczaj dotyczy tamattu i kiranu po spełnieniu warunków opisanych niżej. Sam wybór ifradu nie powoduje tego obowiązku.
Dwa pytania pomagają rozróżnić te nazwy. Jaką intencję miał pielgrzym przy wejściu w stan ihramu? Czy po umrze i przed hadżdżem wyszedł z tego stanu? Przewodnik Nusuk po obrzędach hadżdżu na tej podstawie opisuje trzy formy. Anglojęzyczny podręcznik hadżdżu dla pielgrzymów z Wielkiej Brytanii, udostępniany na stronie saudyjskiego Ministerstwa Hadżdżu i Umry, omawia różnice w części o wejściu w ihram. Wraca do nich przy opisie rozpoczęcia obrzędów.
Czym różnią się trzy rodzaje hadżdżu
- Tamattu. Najpierw umra, potem wyjście ze stanu ihramu i ponowne wejście w niego w celu odprawienia hadżdżu. Zwykle składa się hady, jeżeli zachodzą wymagane warunki.
- Kiran. Umrę i hadżdż odprawia się łącznie. Ihram trwa dalej po rozpoczęciu obrzędów hadżdżu, bez wyjścia z niego między obydwoma aktami pielgrzymki. Zwykle składa się hady, jeżeli zachodzą wymagane warunki.
- Ifrad. Ihram dotyczy tylko hadżdżu i trwa dalej wraz z rozpoczęciem jego obrzędów. Wybór tej formy sam w sobie nie zobowiązuje do hady.
Ihram jest stanem rytualnego poświęcenia, w który pielgrzym wchodzi na czas pielgrzymki. Przewodniki używają tego słowa również w odniesieniu do stroju noszonego w tym stanie. W tym porównaniu chodzi o stan, związany z intencją i ograniczeniami. Założenie białej tkaniny podczas przygotowań i wejście w stan ihramu to dwa osobne kroki. Mikat (miqat) to wyznaczone miejsce lub granica wejścia w ihram na danej trasie. Szczegółowe wskazanie zależy od trasy i sytuacji pielgrzyma.
Umra ma własne obrzędy. Należą do nich tawaf, czyli obchodzenie Kaaby, oraz sa‘i, przemieszczanie się między Safą a Marwą. Hadżdż obejmuje między innymi pobyt na Arafacie w wyznaczonym czasie. Wszystkie trzy formy zawierają hadżdż i jego najważniejsze obrzędy. Artykuł o pięciu filarach islamu pozwala zobaczyć, gdzie w praktyce religijnej muzułmanów mieści się hadżdż.
Umieszczenie tej samej nazwy obrzędu w dwóch programach nie świadczy jeszcze o wyborze tej samej formy. Na przykład tawaf może pojawić się w opisie umry i w opisie hadżdżu. Czytając program, można sprawdzić, co pielgrzym zamierzał przy pierwszym ihramie i czy opuścił ten stan pomiędzy dwoma aktami pielgrzymki.
Tamattu wymaga dwóch wejść w ihram z przerwą po umrze
W tamattu pierwszą intencją jest wykonanie umry w miesiącach hadżdżu. Druga dotyczy hadżdżu w tym samym roku. Pielgrzym wykonuje obrzędy umry i wychodzi z ihramu. W okresie pomiędzy pielgrzymkami może zwykle wrócić do czynności ograniczonych w ihramie. Gdy zaczyna się hadżdż, ponownie wchodzi w ten stan. Nusuk podaje, że pielgrzym, który ukończył umrę i czeka na hadżdż w Mekce, wchodzi w ihram po raz drugi właśnie w Mekce.
Wyobraźmy sobie osobę, która ukończyła umrę w Mekce, wyszła ze stanu ihramu i czeka na rozpoczęcie obrzędów hadżdżu. Kolejnym krokiem właściwym dla tamattu jest wejście w ihram z intencją odprawienia hadżdżu. Przewodnik po umrze od ihramu do zakończenia obrzędów objaśnia pierwszą część tej kolejności. O przerwie świadczą wyjście z ihramu i ponowne sformułowanie intencji. Jej długość może być różna.
Przekaz Dżabira w Sahih Muslim 1218a opowiada o grupie, która odprawiła swoje obrzędy jako umrę, wyszła z ihramu i ponownie weszła w niego dla hadżdżu. Według relacji Prorok oraz ci, którzy przyprowadzili zwierzęta ofiarne, w tym momencie pozostali w ihramie. To okoliczności pielgrzymki opisanej przez Dżabira. Współczesne wyjaśnienia religijne osobno omawiają warunki, według których pielgrzym składa hady.
W przekazie Dżabira można zaznaczyć miejsce, gdzie część pielgrzymów opuszcza ihram, oraz miejsce, gdzie ponownie wchodzi w ten stan. Obydwa fragmenty pokazują, w którym miejscu relacji nastąpiła przerwa między umrą a hadżdżem. W opowieści da się też znaleźć osobną wzmiankę o tych, którzy wówczas pozostali w ihramie.
Kiran łączy umrę i hadżdż w jednym stanie ihramu
W typowym opisie kiranu pielgrzym wchodzi w ihram z intencją połączenia umry i hadżdżu. Stan ten trwa dalej podczas rozpoczęcia obrzędów hadżdżu. Dwie osoby mogą przybyć wcześnie i odprawić umrę i hadżdż. Ta, która łączy obrzędy i pozostaje w ihramie, wybiera inną formę niż osoba, która kończy umrę, wychodzi ze stanu ihramu i wraca do niego później.
Egipska instytucja Dar al-Ifta w objaśnieniu trzech form uwzględnia przypadek osoby, która najpierw wchodzi w ihram dla umry i później dodaje intencję hadżdżu. Jej przegląd obrzędów mówi, że dzieje się to przed rozpoczęciem tawafu umry. Szczegóły zmiany intencji zależą od wskazówek religijnych mających zastosowanie w danej sytuacji. Podstawowym kryterium jest połączenie pielgrzymek przed wyjściem z ihramu.
Kiran i ifrad w czasie wspólnych obrzędów hadżdżu mogą wyglądać podobnie. W tych dwóch formach pielgrzym pozostaje w dotychczasowym ihramie, kiedy osoba wykonująca tamattu wchodzi w niego od nowa. Różnią się intencją i zwykle obowiązkiem ofiary. Przegląd obrzędów hadżdżu i umry opracowany przez Dar al-Ifta opisuje, kiedy odbywa się sa‘i i do jakich obrzędów się go zalicza. Rozróżnia też częściowe i całkowite wyjście ze stanu ihramu podczas hadżdżu. Są to etapy hadżdżu, odrębne od całkowitego wyjścia z ihramu po umrze w tamattu.
Ifrad oznacza wejście w ihram tylko dla hadżdżu
Pielgrzym wykonujący ifrad wchodzi w ihram tylko dla hadżdżu i pozostaje w tym stanie przy rozpoczęciu obrzędów. Sam wybór tej formy nie rodzi obowiązku złożenia hady. Dobrowolna ofiara lub zadosyćuczynienie związane z inną kwestią obrzędową podlegają własnym zasadom. Nusuk definiuje ifrad przez intencję dotyczącą wyłącznie hadżdżu. Dar al-Ifta odnotowuje, że część znawców prawa religijnego omawia również oddzielną umrę po hadżdżu. Inni używają nazwy ifrad dla hadżdżu bez późniejszej umry. Oba podejścia zaczynają się od tego samego pierwszego ihramu dla samego hadżdżu.
Malezyjski Departament Rozwoju Islamu przedstawia ifrad jako przykład we wprowadzeniu do hadżdżu w języku malajskim. Mowa w nim najpierw o intencji związanej z hadżdżem w mikacie, a potem o kontynuowaniu ihramu podczas obrzędów, w tym pobytu na Arafacie. Tak wygląda przykład ihramu tylko dla hadżdżu.
Przekaz Aiszy w Sahih al-Buchari 1562 mówi o różnych intencjach osób wyruszających na pielgrzymkę pożegnalną. Jedne wchodziły w ihram dla umry, inne dla obu pielgrzymek, a jeszcze inne dla hadżdżu. W zbiorze przekaz znajduje się w rozdziale o trzech formach. W przywołaniu źródła można odróżnić tytuł rozdziału i wypowiedź Aiszy. Przekaz podaje intencje i mówi, jak długo osoby zamierzające odprawić hadżdż lub oba obrzędy pozostawały w ihramie.
Jeśli w programie po hadżdżu znajduje się umra, można sprawdzić, czy jest zaplanowana jako osobny obrzęd. Data późniejszej umry sama nie pozwala ustalić pierwszej intencji. Do porównania przekazów al-Buchariego i Muslima przydaje się przewodnik po tekstach i przekazywaniu hadisów, który wyjaśnia, jak zachować razem nazwę zbioru, numer i dane narratora.
Kiedy składa się hady i co mówi Koran 2:196
Koran 2:196 mówi o dopełnieniu hadżdżu i umry dla Allaha i omawia różne sytuacje. W jednej części mowa o przeszkodzie, która nie pozwala zakończyć obrzędów. Dalej werset opisuje wykonanie umry przed hadżdżem i wymienia ofiarę. Jeśli pielgrzym nie może jej uzyskać, fragment podaje trzy dni postu podczas hadżdżu i siedem po powrocie. Obejmuje też zastrzeżenie dotyczące osób, których bliscy mieszkają w pobliżu Świętego Meczetu.
W objaśnieniu opublikowanym przez egipską Dar al-Ifta Ali Gomaa stosuje zasady ofiary i zastępczego postu w razie niemożności jej uzyskania do tamattu i kiranu, wskazując wyjątek dla mieszkańców Mekki. Informacje o ofierze, poście i miejscu zamieszkania znajdują się w Koranie. Objaśnienie instytucji pokazuje, jak są stosowane do wymienionych form. W swoim przeglądzie Dar al-Ifta dodaje warunek w odniesieniu do tamattu. Opisany obowiązek dotyczy osoby, która nie mieszka w Mekce i nie wróciła do swojego kraju między umrą a hadżdżem. Dokładne warunki zamieszkania, podróży i terminu postu określają wskazówki religijne, którymi pielgrzym się kieruje.
Hady oznacza w tym kontekście ofiarę pielgrzymkową. Udhiyah to ofiara święta Eid al-Adha, która ma odrębne zasady. Objaśnienie udhiyah przez Dar al-Ifta odróżnia ją od ofiar właściwych dla tamattu i kiranu. Wprowadzenie do dwóch świąt Eid pokazuje szerszy kontekst uroczystości. Koran 22:36–37 mówi o karmieniu potrzebujących i o znaczeniu świadomości Boga przy składaniu ofiary.
Przy notatce z 2:196 warto wskazać, czy dany fragment dotyczy przeszkody, czy wykonania umry przed hadżdżem. Werset mówi o ofierze w obu tych miejscach. Czas postu i warunek zamieszkania można potem sprawdzić w części o kolejności umry i hadżdżu.
Jak czytać opinie o wyborze formy hadżdżu
Jeśli jakąś formę uznaje się za lepszą, można sprawdzić, czyja to opinia i jakich okoliczności dotyczy. W zestawieniu Dar al-Ifta uczeni malikiccy i szafiiccy preferują ifrad, hanaficcy kiran, a hanbaliccy tamattu. Tak instytucja przedstawia preferencje czterech szkół. Intencja i kolejność wejścia w ihram oraz wyjścia z niego służą do odróżnienia form.
Na zajęcia lub rozmowę o programie można zanotować początkową intencję, moment wyjścia z ihramu i warunki, pod którymi należy złożyć hady. Jeżeli plan mówi „najpierw umra”, do rozpoznania formy potrzeba też wiedzieć, czy pielgrzym wychodzi z ihramu i wchodzi w niego ponownie. Zdanie „odprawiamy tylko hadżdż” dotyczy intencji danego ihramu. Ponieważ w kalendarzu bywają dodatkowe czynności, warto zachować zapis intencji przy opisie trasy.
Można odróżnić trzy formy jeszcze przed poznaniem obrzędów dzień po dniu. W notatce przydatne jest zestawienie definicji, wersetu i instytucjonalnego wyjaśnienia ofiary. Pytając o zmianę sytuacji, podaj, jaką intencję już przyjęto, które obrzędy ukończono i czy pielgrzym nadal jest w ihramie. Te informacje pozwolą zrozumieć, którego przypadku dotyczy pytanie.





