
Jak działają struny, podstawek i dźwignie kanunu?
Porównaj zabytkowe i współczesne kanuny. Sprawdź, jak grupy strun, podstawek na membranach, plektrony i dźwignie kształtują brzmienie.
Kanun, zapisywany też jako qanun, jest szarpaną cytrą skrzynkową. Struny biegną grupami nad płytkim korpusem. W jednej grupie często są trzy. Grający szarpie je plektronami umocowanymi na palcach wskazujących. W instrumentach wyposażonych w małe dźwignie ruch dźwigni zmienia punkt, od którego drga dana grupa. Umożliwia wydobycie innej wysokości dźwięku z tej samej grupy.
Na dobrej fotografii wykonanej z góry można rozpoznać główne części. Znajdź ukośny bok, przy którym są kołki stroikowe oraz, jeśli instrument je ma, rzędy małych metalowych dźwigni. Poprowadź wzrok po strunach w poprzek płyty rezonansowej aż do podstawka. Po drugiej stronie stopki podstawka opierają się na napiętych odcinkach membrany. Kanun 89.4.330 w Metropolitan Museum of Art pokazuje ogólny układ i odsyła do współczesnego nagrania.
Dlaczego pudło rezonansowe kanunu ma kształt trapezu
Korpus jest na tyle szeroki, by pomieścić rzędy strun o różnej długości, i na tyle płytki, by spoczywać na kolanach muzyka lub na stojaku. Wiele egzemplarzy ma obrys trapezu prostokątnego. Ukośny bok pozwala rozmieścić mocowania zgodnie z kolejnością od długich do krótkich strun. Kanun należy do cytr, ponieważ struny rozpięto nad samym korpusem. W przewodniku po ujgurskich instrumentach muzycznych rawap i dutar pokazują dla porównania budowę instrumentów szarpanych z szyjką. Mają też własne techniki gry i repertuary.
Metropolitan podaje długość 89.4.330 jako 96,6 cm, a szerokość jako 39,4 cm. Drugi turecki kanun z końca XIX wieku w Metropolitan, 89.4.1248, mierzy 34 cale długości i 14 cali szerokości. Karty podają wymiary w różnych jednostkach i udostępniają to samo współczesne nagranie. Najpierw sprawdź numery przedmiotów i wymiary. Plik audio pokazuje grę na współczesnym kanunie i można go odsłuchać przy obu kartach, zachowując oddzielne informacje o tym, co słychać i który zabytek widać.
Zestawienie wymiarów najlepiej zacząć od opisów instytucji. W karcie 89.4.330 znajdziesz liczby zapisane w centymetrach. Przy 89.4.1248 zostaw cale obok obu wartości. Jeśli w porównaniu przeliczysz jednostki, zapisz obok wartości przeliczonych także odczyt z katalogu. Dzięki temu czytelnik może wrócić do oryginału, nawet gdy na ekranie oba instrumenty wyglądają na podobnie duże.
Jak liczyć struny i grupy strun
Grupa strun, po angielsku course, to struny traktowane razem jako jedna pozycja dźwiękowa. Grupa potrójna dodaje zatem trzy struny do ogólnej liczby, a w układzie instrumentu zajmuje jedną pozycję. Metropolitan opisuje swój egzemplarz jako 72 struny w 24 grupach. Egipski kanun 0845118 w Kunstmuseum Den Haag ma 78 strun w 26 grupach potrójnych. Opis kanunu tureckiego Ministerstwa Kultury i Turystyki podaje 24, 25 lub 26 grup po dwie albo trzy struny, zwykle łącznie około 75. Porównując instrumenty, warto podać i liczbę grup, i liczbę poszczególnych strun.
Na jednym krańcu instrumentu może występować wyjątek. Karta W 9 z kolekcji Uniwersytetu w Würzburgu opisuje kanun Turhana Tezelliego z 24 grupami. Każda ma trzy nylonowe struny z wyjątkiem najniższej, która ma dwie. Długość drgającego odcinka podano w zakresie od 775 do 148 mm. Przed liczeniem grup na fotografii porównaj obie skrajne części. Liczba kołków i liczba pozycji dźwiękowych na płycie odpowiadają na różne pytania.
Jeżeli widzisz trzy równoległe struny, prześledź ich przebieg przy kołkach i przy podstawku. Potrójne grupy w Hadze dają prosty przykład związku dwóch liczb. W egzemplarzu z Würzburga informacja o najniższej grupie wyjaśnia, dlaczego jedna reguła liczenia nie wystarcza do całego instrumentu. W opisie podaj wyjątek obok numeru W 9.
Co robią podstawek i membrany
Szarpnięta struna drga i przekazuje ruch przez podstawek. W kanunie stopki podstawka mogą opierać się na napiętych membranach wpuszczonych w górną płytę. Metropolitan opisuje ten element w tureckim egzemplarzu i wymienia rybią skórę jako tradycyjny materiał membrany. Uniwersytet w Würzburgu podaje dla W 9 membrany pergaminowe i podstawek na czterech stopkach. Te zapisy pomagają rozpoznać funkcję membrany i sprawdzić materiał w opisie danego instrumentu.
Przedmowa do A Treatise on Qanun Musical Ornaments opisuje instrument, w którym podstawek jest wsparty nad pięcioma prostokątnymi odcinkami rybiej skóry. Na fotografii znajdź długi podstawek i widoczne stopki. Potem sprawdź, czy fragmenty pod stopkami da się odróżnić od drewnianej płyty. Ażurowa rozeta należy do innej części konstrukcji. Zdjęcie w dobrym świetle pokaże wzajemne położenie elementów, a do dokładnego określenia materiału zwykle potrzebna jest karta przedmiotu.
Warto zapisać osobno liczbę stopek i liczbę pól membrany, jeżeli obie są podane. W 9 udokumentowano jako egzemplarz z czterema stopkami. Przedmowa opisuje pięć pól w innym instrumencie. Dwa źródła pokazują, jak porównać sposoby podparcia podstawka bez przenoszenia opisu jednej konstrukcji na drugą.
Jak małe dźwignie zmieniają wysokość dźwięku
Dźwignie znajdują się w pobliżu kołków na ukośnym boku. Podniesiona dźwignia tworzy nowy punkt kontaktu. Zmienia się wtedy długość odcinka między tym punktem a podstawkiem, na którym drga struna. Gdy odcinek jest krótszy, dźwięk jest wyższy. Kołki wyznaczają strój podstawowy, a dźwignie pozwalają wybierać dostępne wysokości podczas utworu. Po turecku dźwignię nazywa się mandal. W źródłach dotyczących terminologii arabskiej występują formy orabe i orab.
Wielkość zmiany zależy od konstrukcji i położenia dźwigni. Studium Stefana Pohlita o kanunach projektowanych przez Juliena Jalāla Ed-Dine’a Weissa porównuje rozwiązania i dokumentuje modyfikacje służące uzyskaniu określonych interwałów. Sama liczba dźwigni u jednego budowniczego nie określa wysokości dźwięków w innym instrumencie. Zwróć uwagę, ile dźwigni przypada na grupę i jak rozmieszczono ich punkty styku.
Widoczne rzędy dźwigni pomagają rozpoznawać także poszczególne egzemplarze. Karta Kunstmuseum wyraźnie podaje, że XIX-wieczny egipski kanun nie ma nowoczesnych dźwigni. Zdjęcie brzegu z kołkami uzupełnia więc datowanie. Ustalenie ma wartość wtedy, gdy data, stan i opis części są powiązane z kartą konkretnego przedmiotu.
Na zdjęciu rzędów dźwigni można policzyć widoczne elementy jednej grupy i zaznaczyć miejsce, w którym dotykają strun. Aby opisać działanie, prześledź odcinek od punktu styku do podstawka. Podziałka długości lub opis stroju danego instrumentu jest potrzebny, jeśli chcesz podać wielkość zmiany wysokości. Samo zdjęcie pokazuje położenie części, a nie pełny układ dostępnych interwałów.
Jak muzyk szarpie struny i kształtuje melodię
Würzburg opisuje plektrony przymocowane pierścieniami do obu palców wskazujących. Metropolitan również opisuje plektrony zakładane na palce wskazujące. Przedmowa do traktatu przedstawia kostki w metalowych pierścieniach oraz omawia granie dźwięków na przemian, powtórzenia i grę w oktawach. Techniki pomagają usłyszeć różnicę między pojedynczym początkiem dźwięku a zdobioną frazą. Ruch przy dźwigniach może służyć wyborowi wysokości. Dźwięk zaczyna się od szarpnięcia struny.
Turecki makam i arabski maqam obejmują też sposób prowadzenia frazy i podkreślania wybranych dźwięków. Przewodnik po ujgurskich Dwunastu Mukamach przedstawia odrębną, udokumentowaną tradycję, która posługuje się pokrewnym słownictwem muzycznym. Każdy repertuar należy opisywać w odniesieniu do jego wykonawców i kontekstu. Artykuł o zgromadzeniach Meshrep i przewodnik po beludżyjskiej poezji i muzyce religijnej pokazują, jak dokumentacja wiąże brzmienie i okoliczności wykonania.
Oglądając ręce grającego, możesz śledzić dwa rodzaje ruchu. Przy strunach rozpoznasz moment szarpnięcia. Przy kołkach widać, czy dłoń sięga w stronę dźwigni. Jedna fraza może łączyć powtórzenia, zmianę wysokości i grę w oktawach. W opisie wykonania dobrze jest wskazać, którą z tych czynności widać lub słychać w danym fragmencie.
Dwa nagrania do porównania z instrumentami
W nagraniu Metropolitan z 2018 r. na kanunie gra Tamer Pinarbasi, na udzie Ara Dinkjian, a na bębnie obręczowym Glen Velez. To nagranie zespołu. Posłuchaj, jak instrumenty szarpane i bęben dzielą między siebie wejścia. Karta zabytku zawiera nagranie jako przykład współczesnego wykonania. Tytuł i nazwiska muzyków podano osobno od danych instrumentu na zdjęciu.
Würzburg udostępnia nagranie z 2016 r., w którym Salah Eddin Maraqa gra taksim w maqamie Huzzām na samym W 9. Kolekcja wskazuje muzyka, instrument i datę. Dzięki temu opis podstawka, strun i dźwigni można powiązać z nagraniem właśnie tego instrumentu. W artykule lub notatce podpisz jedno jako współczesny pokaz zespołowy udostępniony przez Metropolitan, a drugie jako nagranie W 9. Związek pliku ze zdjęciem w każdej karcie jest inny.
Jak porównać datę, części i stan dwóch kanunów
Zacznij od numeru inwentarzowego i daty przypisanej przedmiotowi. Zanotuj kontur pudła, liczbę i układ strun, położenie podstawka oraz obecność dźwigni w opisie. Jeżeli są zdjęcia z różnych stron, obejrzyj brzeg z kołkami i przestrzeń pod podstawkiem. Użyj nazw wymiarów i jednostek podanych przez instytucję. Datowanie katalogowe instrumentu zapisuj osobno od daty nagrania.
Wzmianka o nazwie, datowanie zachowanego przedmiotu i zastosowanie określonego systemu dźwigni to różne świadectwa. Metropolitan omawia historię nazwy i dzieje trapezowego instrumentu w tej samej karcie. Haga i Würzburg umożliwiają porównanie konkretnych przykładów z systemem dźwigni i bez niego. W podpisie wskaż cechę, na której opiera się opis, a po ogólniejsze informacje o pochodzeniu sięgnij do źródła poświęconego temu zagadnieniu.
Podczas porównania warto zadać dwa pytania o materiał. Czy zapis identyfikuje membranę jako pergamin lub rybią skórę? Czy dotyczy to oglądanego egzemplarza, czy opisu tradycyjnej budowy? W przypadku Würzburga informacja o pergaminie należy do W 9. Wzmiankę Metropolitan o rybiej skórze można przytoczyć jako informację o tradycyjnym rozwiązaniu. To samo rozróżnienie przydaje się przy opisie kołków, podparcia podstawka i dźwigni.
Materiały i praktykę można porównać z innymi przykładami. Przewodnik po intarsji khatam pokazuje zdobienia lutni smyczkowej i bębna. Historia kawiarni osmańskich opisuje miejskie miejsca występów. Przewodnik po arkuszach ćwiczeń kaligraficznych pomaga odczytać ślady nauki innego rzemiosła, a przewodnik po wzorach geometrycznych pokazuje, jak śledzić powtarzający się motyw na powierzchni.
Instrumenty, nagrania i opracowania
- Metropolitan Museum of Art, kanun 89.4.330 dokumentuje turecki instrument z XIX wieku i udostępnia wykonanie zespołu Pinarbasiego.
- Metropolitan Museum of Art, kanun 89.4.1248 przedstawia drugi turecki egzemplarz z własnymi wymiarami.
- Kunstmuseum Den Haag, kanun 0845118 dokumentuje 26 grup potrójnych i brak nowoczesnych dźwigni w egipskim instrumencie.
- Tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki, kanun opisuje różnice liczby grup.
- Uniwersytet w Würzburgu, kanun W 9 wskazuje budowniczego, różny skład grup i nagranie instrumentu.
- Brill, przedmowa do A Treatise on Qanun Musical Ornaments opisuje podstawek, membrany i techniki gry.
- Stefan Pohlit, studium kanunów Juliena Jalāla Ed-Dine’a Weissa porównuje rozmieszczenie dźwigni i rozwiązania stroju.





