Czym jest manierka pielgrzymia i jak ją rozpoznać?

Czym jest manierka pielgrzymia i jak ją rozpoznać?

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Porównaj ceramiczne, metalowe i szklane manierki pielgrzymie. Dziewięć kart muzealnych wyjaśnia ich kształt, uchwyty i udokumentowane użycie.

Manierka pielgrzymia to typ naczynia opisywany w katalogach muzealnych. Często ma spłaszczony korpus, wąską szyjkę i niewielkie ucha przy ramionach. Płaski profil ułatwia noszenie manierki blisko ciała, a ucha pozwalają zawiesić ją przy pasie lub siodle. Muzea stosują tę samą nazwę także do niektórych naczyń metalowych w kształcie półksiężyca. Zawartość i użytkowników konkretnej manierki można ustalać na podstawie dokumentacji tego właśnie przedmiotu.

Zacznij od spojrzenia na szeroką stronę manierki. Potem zobacz ją z boku. Z przodu widać szyjkę, ucha i obrys, a z boku głębokość korpusu. Sprawdź też materiał i wykończenie oraz uwagi o elementach utraconych lub dodanych później. Dzięki temu można porównać syryjską manierkę ceramiczną, naczynie safawidzkie ze współczesnymi częściami i dwie XVII-wieczne manierki metalowe nawiązujące formą do wyrobów skórzanych.

Jak z boku wygląda płaski albo okrągły korpus

Korpus soczewkowaty przypomina soczewkę. Od przodu może wyglądać na okrągły, a z boku na stosunkowo cienki. Okrągłość opisuje obrys widoczny pod jednym kątem. Głębokość pozwala porównać płaski korpus z bardziej wypukłym. Półksiężyc ma inny obrys już od przodu. Przed oszacowaniem grubości na podstawie zdjęcia warto poszukać wymiaru, który muzeum określa jako głębokość.

Ceramiczna manierka 1978.93.10 z Metropolitan Museum of Art pochodzi mniej więcej z IV lub III wieku p.n.e. Ma soczewkowaty korpus, wąski wlew i małe ucha przy ramionach. Odkryto ją podczas wykopalisk na Tall-i Takht w Pasargadach, na terenie dzisiejszego Iranu. Wymiary w katalogu to 18,2 × 15,7 × 10,7 cm. Muzeum wyjaśnia, że nazwa przywodzi na myśl naczynia sprzedawane od późnych czasów rzymskich w miejscach chrześcijańskich pielgrzymek w basenie Morza Śródziemnego. Znacznie starsza manierka z Pasargad ma własny kontekst archeologiczny. Według muzeum rozmiar i wlew odpowiadają naczyniu do picia przeznaczonemu dla jednej osoby. Metropolitan Museum of Art, manierka seleucydzka 1978.93.10

Jeśli masz dwie fotografie tego samego naczynia, zapisz, z której strony wykonano każdą z nich. Na zdjęciu z przodu łatwiej dostrzec położenie uch względem szyjki. Na zdjęciu bocznym widać wypukłość korpusu. Porównanie ujęć pozwala odnieść te obserwacje do rzeczywistych wymiarów, niezależnie od wielkości fotografii na ekranie.

Dlaczego ucha znajdują się przy ramionach

Manierka M.2002.1.140 z Los Angeles County Museum of Art ma okrągławy, spłaszczony korpus, wąską szyjkę i dwa małe ucha. Muzeum datuje ją na połowę XII wieku i wskazuje Syrię jako miejsce wykonania. Manierka mierzy 16,51 cm wysokości. Opis materiału wymienia rzeźbioną, szkliwioną ceramikę frytową i dołączone części. Katalog LACMA nosi tytuł Canteen. W haśle opracowanym przez pracowników muzeum dla Museum With No Frontiers tytuł brzmi Pilgrim flask. W obu kartach widnieje ten sam numer inwentarzowy. Karta LACMA dla M.2002.1.140 oraz Opis tej samej manierki w Museum With No Frontiers

Przymocowane ucha pozwalały zawiesić manierkę przy pasie lub siodle. Płaska strona mogła przylegać do powierzchni, na której opierało się naczynie. Muzeum uważa, że wiele średniowiecznych manierek ze świata islamu służyło prawdopodobnie do noszenia wody na własny użytek. Artykuł o czarkach kaszkul i ich łańcuchach przedstawia inny sposób zawieszania, stosowany w otwartym naczyniu. Można porównać położenie mocowań i osobno obejrzeć otwarty wierzch czarki oraz wąską szyjkę manierki.

LACMA opisuje także nieszkliwione manierki ceramiczne, w których parowanie mogło pomagać w chłodzeniu zawartości. Ten syryjski egzemplarz jest szkliwiony. Warto sprawdzić zapis o powierzchni, zanim odniesie się wyjaśnienie do konkretnego obiektu. Artykuł o sabil-kuttabie i publicznej dystrybucji wody w Kairze pokazuje budynek, w którym udostępniano wodę ludności. Ucha manierki pokazują sposób przenoszenia zapasu przez jedną osobę.

Gdy cytujesz obie karty syryjskiej manierki, pozostaw oryginalne tytuły i przytocz wspólny numer. Czytelnik może wtedy odszukać w katalogu materiał i wymiary, a w opisie Museum With No Frontiers sprawdzić objaśnienie kształtu i sposobu noszenia. Dwie nazwy w podpisie odnoszą się do jednego egzemplarza.

Manierka safawidzka ze współczesną gałką i uchwytami

British Museum opisuje 1950,1019.1 jako irańską manierkę ceramiczną z czasów Safawidów. Rok 1036 hidżry odpowiada latom 1626–1627 n.e. Manierka ma 23,1 cm wysokości, 19 cm szerokości i 10 cm głębokości. Pod szkliwem znajduje się niebieska i czarna dekoracja z ptakami, roślinami i znakami naśladującymi pismo chińskie. Według katalogu gałka i uchwyty są współczesne. British Museum, manierka safawidzka 1950,1019.1

Głębokość wynosi nieco ponad połowę szerokości. Proporcja przydaje się wtedy, gdy na fotografii dominuje dekoracja widoczna od przodu. W podpisie można umieścić datę manierki obok numeru inwentarzowego i przy uchwytach podać informację o ich wieku. Artykuł o islamskiej ceramice o metalicznym połysku pokazuje inną relację dekoracji i szkliwa. W karcie safawidzkiej manierki oba kolory znajdują się pod szkliwem.

Dwie manierki metalowe o kształtach nawiązujących do wyrobów skórzanych

Manierka 2020.11 z Metropolitan to grawerowane naczynie z brązu z XVII wieku. W katalogu jako miejsce wytworzenia podano północne Indie lub Dekan. Naczynie ma 21,1 cm wysokości i 23,6 cm szerokości. Korpus tworzy symetryczny półksiężyc o zawiniętych końcach. Muzeum wiąże tę formę ze skórzanymi naczyniami podróżnymi i wskazuje podobne kształty w malarstwie i wyrobach metalowych Dekanu. Opis omawia motywy pawia i sokoła w kontekście dekoracji indyjskiej. Metropolitan Museum of Art, manierka z brązu 2020.11

Dzióbek i pokrywka zaginęły. Zachowały się trzy pierścienie. Muzeum na ich podstawie proponuje, że manierka mogła być zawieszona na łańcuchu. Na zachowanym korpusie można prześledzić pełen obrys półksiężyca. W opisie sposobu noszenia warto przytoczyć liczbę pierścieni, brakujące części i interpretację muzeum.

Manierkę 1984.100 z XVII wieku Metropolitan przypisuje Turcji. Wykonano ją z odlanej i grawerowanej miedzi, z zachowanymi śladami złocenia tombak. Ma 23 cm wysokości, 16 cm szerokości i 12 cm głębokości. Głębokość wynosi trzy czwarte szerokości. Muzeum porównuje kształt ze skórzanymi manierkami osmańskiego ekwipunku jeździeckiego i uważa, że luksusowe wersje prawdopodobnie oznaczały rangę. To propozycja odnosząca się do kosztownych naczyń tego typu. Metropolitan Museum of Art, miedziana manierka 1984.100

Przy obu metalowych manierkach warto zapisać, skąd wzięło się objaśnienie ich użycia. W przypadku brązowego naczynia muzeum wychodzi od trzech zachowanych pierścieni. Przy miedzianej manierce porównuje kształt z wyposażeniem jeździeckim i omawia kosztowną odmianę tej formy. Takie przypisanie wniosku do konkretnej karty zapobiega przenoszeniu opisu łańcucha lub rangi na inne naczynia o podobnym wyglądzie.

Jak szklana manierka ajjubidzka wykorzystuje tę formę

Syryjska szklana manierka na wodę 1869,0120.3 z British Museum pochodzi mniej więcej z lat 1250–1260. Katalog podaje wysokość 23,2 cm, długość 23 cm i szerokość 15,2 cm. Zachowaj te nazwy wymiarów w porównaniu z obiektem, dla którego katalog podaje głębokość. Na szkle są emalia i złocenia. Muzeum rozpoznaje kształt manierki pielgrzymiej, częściej spotykany w ceramice i metalu. British Museum, ajjubidzka szklana manierka 1869,0120.3

W dekoracji muzeum rozpoznaje chrześcijańskich świętych wojowników i postacie kojarzone ze scenami dworskimi, w tym osobę grającą na harfie. W opisie można podać, gdzie postacie znajdują się na powierzchni. Artykuł o ludziach i zwierzętach w sztuce islamu podaje inne przykłady odczytywania postaci przez muzea. Ustalenie właściciela wymagałoby źródła odnoszącego się do tej konkretnej manierki.

Mosiężna manierka, której uchwyty mogły zostać dodane później

Galeria Freera w National Museum of Asian Art, części Smithsonian, przechowuje manierkę F1941.10 z mosiądzu inkrustowanego srebrem. Katalog datuje ją na lata czterdzieste lub pięćdziesiąte XIII wieku. W polu geograficznym wymienia Mosul i wskazuje północny Irak jako prawdopodobny. Wysokość całkowita wynosi 45,2 cm, szerokość 36,7 cm. Muzeum porównuje formę z ceramicznymi manierkami pielgrzymimi. Odnotowuje sitko wewnątrz szyjki i ocenia, że uchwyty prawdopodobnie dodano później. Smithsonian, manierka Freera F1941.10

Inkrustacje łączą napisy, ornamenty i przedstawienia chrześcijańskie. W centrum jest Maria z Dzieciątkiem. Są też sceny z życia Chrystusa. Muzeum przytacza hipotezę, że naczynie mógł zamówić zamożny chrześcijanin, być może jako pamiątkę z podróży. Podpis może wymienić rozpoznane przedstawienia, osobno podać hipotezę o zleceniodawcy i zachować zastrzeżenie dotyczące uchwytów.

Jak napisać opis manierki, który można sprawdzić w źródłach

Zacznij od numeru inwentarzowego. Zapisz obrys od przodu, profil boczny i głębokość, jeśli ją podano. Opisz wlew, widoczne ucha, pierścienie lub uchwyty. Wymień materiał i wykończenie. Przy każdej części dopisz odpowiednią uwagę o stanie. Manierka 2020.11 straciła dzióbek i pokrywkę. Na manierce safawidzkiej gałka i uchwyty są współczesne. Ucha manierki Freera uważa się za prawdopodobne późniejsze dodatki. Wszystkie uwagi można zweryfikować według odpowiednich numerów.

Historia kolekcji British Museum podaje przykład zakupu o udokumentowanej zawartości. Edward William Lane kupił w Kairze manierkę z chińskiej porcelany, która w chwili zakupu zawierała wodę ze studni Zamzam w Mekce. Zapis dotyczy zawartości tego egzemplarza przy zakupie. Pierwsze zastosowanie, wcześniejszy właściciel i droga naczynia wymagają innych świadectw. British Museum, historia kolekcji sztuki islamu

W zestawieniu wymiarów zachowaj nazwy podane w kartach. Irańska manierka ceramiczna ma 19 cm szerokości i 10 cm głębokości, a miedziana, przypisywana Turcji, ma 16 cm szerokości i 12 cm głębokości. Karta syryjskiej manierki szklanej podaje długość i szerokość. Podpisane liczby pokazują, które proporcje obliczono z danych, a gdzie trzeba przyjrzeć się zdjęciu bocznemu.

Karty muzealne do porównywania manierek pielgrzymich