Dieta śródziemnomorska w Maroku od gaju oliwnego do wspólnego stołu

Dieta śródziemnomorska w Maroku od gaju oliwnego do wspólnego stołu

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Sprawdź, dlaczego Szafszawan znalazł się w wykazie UNESCO, jak czytać etykiety oliwy i jak przygotować wspólny posiłek w Światowy Dzień Drzewa Oliwnego.

W Szafszawanie w Maroku dieta śródziemnomorska to żywa tradycja kulinarna, łącząca krajobraz, wybór składników, gotowanie i wspólne jedzenie. UNESCO wymienia Szafszawan, zapisywany też jako Chefchaouen, wśród miejsc, które pokazują, jak to dziedzictwo funkcjonuje na co dzień. Przed Światowym Dniem Drzewa Oliwnego, obchodzonym 26 listopada, można prześledzić te związki na przykładzie oliwy. Z butelki dowiemy się czegoś o oleju. Wspólny posiłek pokazuje, jak ludzie go używają i dzielą się doświadczeniem.

Dlaczego UNESCO wymienia Szafszawan

Pierwotna decyzja komitetu UNESCO z 2010 roku wymienia Szafszawan w Maroku obok Sorii w Hiszpanii, Koroni w Grecji oraz Cilento we Włoszech. W każdym przypadku chodzi o określoną społeczność. Obecny wpis na Liście reprezentatywnej datuje rozszerzoną rejestrację na 2013 rok i wymienia Cypr, Chorwację, Hiszpanię, Grecję, Włochy, Maroko i Portugalię. Rok 2010 pojawia się więc w historii pierwszego wpisu, a 2013 w aktualnej, rozszerzonej dokumentacji. To dwa etapy tego samego uznania.

Słowo dieta może kojarzyć się z indywidualnym planem żywienia. Dokumentacja UNESCO zajmuje się czynnościami połączonymi ze sobą: uprawą, zbiorem, przetwarzaniem, gotowaniem oraz dzieleniem się jedzeniem. Posiłek ma wartość także jako okazja do spotkania. Jedni umieją określić porę zbiorów. Inni przygotowują jedzenie dla grupy albo pokazują dzieciom, jak wziąć udział w przedsięwzięciu. Każda z tych czynności pozwala przekazać część praktycznej wiedzy.

Szafszawan leży w północno-zachodnim Maroku. Związki regionu z Morzem Śródziemnym są widoczne w rolnictwie i kuchni. Sieć społeczności reprezentujących tę tradycję opisuje lokalne sposoby przyrządzania i dzielenia się jedzeniem oraz świętowania, przekazywane między pokoleniami. Chodzi o określoną wspólnotę i otaczającą ją okolicę. W innych regionach Maroka mogą pojawić się inne składniki i sposoby gotowania. Gdy ktoś opowiada o rodzinnej praktyce, warto zapytać, gdzie i kiedy się ją stosuje, oraz czy dotyczy zwykłego posiłku, czy szczególnej okazji.

Droga oliwki od zbioru do posiłku

Ze zbioru mogą powstać dwa różne produkty. Część owoców trafia do tłoczni, gdzie uzyskuje się oliwę. Pozostałe przetwarza się tak, aby można je było zjeść w całości lub w kawałkach. Oliwki stołowe bywają dodatkiem do chleba albo do posiłku. Gotową potrawę można skropić oliwą, aby lepiej wyczuć jej aromat. Producenci mogą wybierać różne odmiany i terminy zbiorów w zależności od przeznaczenia owoców. Na jednym straganie widać wyniki wielu decyzji podjętych w gaju i w czasie przetwarzania.

Informator Międzynarodowej Rady ds. Oliwy z Oliwek o oliwkach stołowych wyjaśnia, dlaczego owoce poddaje się obróbce. Większość świeżych oliwek zawiera gorzką oleuropeinę. Sposoby przygotowania są rozmaite i mogą obejmować zalewę solankową lub inne zabiegi. Na oliwki stołowe nadają się owoce zielone, zbierane podczas zmiany koloru oraz prawie w pełni dojrzałe. Wygląd mówi tylko część tego, jak przygotowano owoc. Przy porównywaniu dwóch słoików warto przeczytać opisy produktów.

Na ladzie można przyjrzeć się tym dwóm grupom osobno. Najpierw ustal, z jaką oliwą masz do czynienia i czy chcesz jej do gotowania, czy do spróbowania z chlebem. Następnie przeczytaj opis słoika. Sprawdź, czy oliwki są z pestkami i czy mają nadzienie. Takie informacje mogą mieć znaczenie dla osób, które będą je jadły. Możesz też zapytać sprzedawcę, dlaczego podobnie wyglądające oliwki smakują inaczej. Odpowiedź ujawnia część pracy, której nie da się zobaczyć w gotowym produkcie.

Czego dowiemy się z etykiety oliwy

Kategorie Międzynarodowej Rady ds. Oliwy z Oliwek rozróżniają sposoby wytwarzania i klasy jakości. Oliwy z pierwszego tłoczenia otrzymuje się z owoców metodami mechanicznymi lub innymi metodami fizycznymi, w określonych warunkach. Oliwa najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia, czyli extra virgin, oraz zwykła oliwa z pierwszego tłoczenia to odrębne klasy oceniane według kryteriów chemicznych i sensorycznych. Jednym z nich jest wolna kwasowość, wyrażana w gramach kwasu oleinowego na 100 gramów oliwy. Rada określa maksymalne wartości 0,8 dla extra virgin i 2 dla oliwy z pierwszego tłoczenia, razem z wymaganiami dotyczącymi innych cech. Kwasowość to wynik badania. Sama gorycz lub pikantny smak nie wystarcza do rozpoznania klasy.

Rada opisuje także kategorię będącą mieszanką oliwy rafinowanej i nadających się do spożycia oliw z pierwszego tłoczenia. Nazwa handlowa zależy od rynku. Wytłoki z oliwek stanowią stałą pozostałość po oddzieleniu oliwy. Olej sprzedawany jako olej z wytłoków z oliwek należy do innej kategorii niż oliwa z pierwszego tłoczenia. Porównując butelki, przeczytaj pełną nazwę produktu. Duże słowa „oliwa z oliwek” mogą pojawić się w kilku różnych oznaczeniach.

Unijne normy handlowe dla oliwy z oliwek są przykładem zasad obowiązujących na konkretnym rynku. Wymagają wskazania pochodzenia oliwy extra virgin i oliwy z pierwszego tłoczenia sprzedawanych zgodnie z tymi zasadami. Rok zbiorów można wskazać po spełnieniu określonych warunków, między innymi jeżeli cała zawartość pochodzi z tych samych zbiorów. Na innych rynkach wymagania mogą się różnić. Oddziel miejsce rozlewu od podanego pochodzenia oliwy. Poszukaj informacji o zbiorach, zanim wyciągniesz wniosek o terminie zrywania owoców. Przy porównaniu ceny dwóch butelek bierz pod uwagę tę samą objętość i kategorię.

Przy zakupach zapisz pełną nazwę z etykiety, a obok informację o pochodzeniu. Dwie butelki mogą być rozlewane w tym samym zakładzie, choć na każdej znajduje się inna informacja o źródle oliwy. Rozdzielenie tych pól pozwala zapytać o pochodzenie samych owoców. Nie trzeba wtedy polegać na kolorach opakowania ani na zdjęciu gaju.

Co marokański przykład mówi o dziedzictwie kulinarnym

Etykieta i dokumentacja żywego dziedzictwa odpowiadają na różne pytania. Etykieta informuje o zawartości butelki lub słoika. Dokumentacja opisuje umiejętności i więzi pielęgnowane dzięki regularnej praktyce. W Szafszawanie dotyczą one wytwarzania, przygotowania, świętowania i posiłków codziennych. Oprócz nazwy zastosowanej oliwy warto poznać drogę dania na stół. Od kogo osoba gotująca nauczyła się je przyrządzać? Gdzie kupuje składniki? Które z nich zmieniają się wraz z porą roku?

Miejski projekt oznaczenia diety śródziemnomorskiej w Szafszawanie jest lokalnym przykładem dbania o tradycję. W opisie projektu pilotażowego dla restauracji i producentów przewidziano komisję, kryteria, szkolenia i informacje dla konsumentów. Władze miejskie podają, że współpracują z ICLEI w ramach AfriFOODlinks i korzystają z finansowania Unii Europejskiej. Opublikowana dokumentacja określa cel i zamierzone etapy. Osoba poszukująca restauracji uczestniczącej w projekcie powinna sięgnąć po aktualne lokalne informacje o przyznanych oznaczeniach lub uczestnikach.

Wspólny posiłek można zacząć od zaproszenia każdej osoby do wniesienia czegoś od siebie. Ktoś przynosi pieczywo, ktoś przygotowuje warzywa albo rośliny strączkowe, a ktoś inny opowiada, jak podaje oliwki u siebie w domu. To proste pomysły na domowe spotkanie. W opisie dziedzictwa targowisko, kuchnia i stół są ze sobą powiązane, bo wiedzę zdobywa się od plantatorów, sprzedawców, kucharzy i rodziny. Przy kolejnych posiłkach można zauważyć, jak dostępność, pora roku i okoliczności zmieniają dobór składników.

Jak ugościć osoby o różnych potrzebach

Chleb, miska oliwek i dania z warzyw lub roślin strączkowych to prosty początek. Osobom, które chcą spróbować oliwy z chlebem, podaj ją w małym naczyniu. Możesz wybrać składniki o prostym składzie i podać sosy lub dodatki oddzielnie. Wtedy goście mogą sami zdecydować, co wezmą. To propozycja elastycznego jadłospisu do wspólnego jedzenia. Rodziny w Szafszawanie mogą komponować własne posiłki na wiele sposobów.

Robiąc zakupy dla osób przestrzegających zasad halal, sprawdź składniki i przygotowanie każdej potrawy. Danie nazwane śródziemnomorskim może zawierać wywar, gotowy sos lub marynatę zrobioną inaczej niż w znanej ci wersji. Przed zakupem zapytaj gościa o szczególne wymagania. Zapisz składnik, którego dotyczy pytanie, i przeczytaj bieżące informacje na opakowaniu. Przewodnik po żywności halal i certyfikacji podaje podstawy. Poradnik o sprawdzaniu zgodności kurczaka z halal pokazuje, jak składniki i zakres certyfikacji różnią się w zależności od produktu drobiowego.

Gdy na opakowaniu widnieje znak, poradnik do weryfikacji oznaczeń certyfikacji halal wyjaśnia, jak powiązać certyfikat z konkretnym produktem. Gdy gotowe jedzenie nie ma opakowania, można zapytać gospodarza lub sprzedawcę. Łyżka przeniesiona z jednej miski do drugiej może przenieść odrobinę sosu albo nadzienia. Uzgodnij sposób podania z gośćmi, jeśli ma to dla nich znaczenie. Osoby chcące rozpocząć lub zakończyć posiłek modlitwą znajdą słowa i źródła w przewodniku po modlitwach przed i po jedzeniu.

Gdy potrawy przygotowuje kilka osób, zapiszcie, kto może odpowiedzieć na pytania o konkretne danie. Przy sosie, marynacie lub gotowym dodatku można zostawić opakowanie albo kartkę z nazwą produktu. Gość mający dodatkowe wymagania dostanie wówczas potrzebne informacje przed nałożeniem porcji. Taki sposób ustalania składu sprawdza się przy wspólnym stole, przy którym każda osoba przynosi coś innego.

Co zrobić w Światowy Dzień Drzewa Oliwnego

UNESCO obchodzi Światowy Dzień Drzewa Oliwnego 26 listopada. Organizacja podaje, że jej Konferencja Generalna ogłosiła ten dzień w 2019 roku. Międzynarodowa Rada ds. Oliwy z Oliwek wymienia Liban i Tunezję jako pomysłodawców. To okazja, by dowiedzieć się więcej o uprawie oliwek i roli drzewa w różnych kulturach. Wystarczy niewielka degustacja, rozmowa na targu lub wspólny posiłek, jeśli taka forma odpowiada uczestnikom.

Przy małej degustacji zanotujcie po dwie informacje o każdej oliwie: klasę zadeklarowaną na etykiecie i podane pochodzenie. Nalej podobne ilości do dwóch prostych naczynek i podaj ten sam chleb. Przy mniejszej liczbie innych bodźców łatwiej opisać różnice. Każda osoba może własnymi słowami opowiedzieć o owocowym aromacie, goryczy albo pieprznej nucie. Domowa degustacja pozwala poznać upodobania. Oficjalna klasyfikacja przebiega według określonych badań i procedur. Po zakupie można jeszcze zapytać sprzedawcę o zbiory i tłocznię.

Na koniec prześledź drogę konkretnego produktu przez osoby, które się nim zajmowały. Słoik oliwek prowadzi do osoby, która wyhodowała owoce, i do tej, która je przetworzyła. Butelka oliwy przypomina o decyzjach podjętych przy zbiorach i produkcji. Wokół stołu dochodzą ci, którzy wybierają, gotują i podają, oraz osoby, które uczą się dzięki uczestnictwu. Taki łańcuch sprawia, że Szafszawan pokazuje znaczenie śródziemnomorskiego dziedzictwa kulinarnego. Od jednej oliwki można zacząć o nie pytać.