
Czym jest cuerda seca? Linie między szkliwami na zabytkowych płytkach
Cuerda seca oddziela kolory szkliwa na jednej płytce. Zobacz, jak czytać ciemne kontury, spoiny i wzory na zabytkach z Konyi i Iranu.
Gotowa kompozycja może mieć skalę znacznie większą niż pojedyncza linia. Na płytce w kształcie gwiazdy zmieści się kilka kolorów. Panel pałacowy może przedstawiać jedną scenę rozłożoną na kilkudziesięciu płytkach. Na każdej są granice szkliw, a w całym panelu widać także spoiny między elementami.
Co działo się z linią w piecu?
Przyjrzyj się miejscu, w którym stykają się dwa kolory szkliwa. W technice opisanej przez Metropolitan Museum of Art w «Persian Tiles» pola barwne rozdziela wąska linia z mieszaniny manganu i tłuszczu. Składnik tłuszczowy spala się podczas wypału i pozostawia matową linię rozdzielającą. Tworzy ona widoczny kontur i pomaga utrzymać szkliwo w wyznaczonym polu. Dzięki temu jedna płytka może pomieścić kilka pól szkliwa, na przykład płatek, liść i tło wokół nich. The Met, «Persian Tiles», wprowadzenie i katalog.
W opisie dwóch zakrzywionych płytek przypisywanych Konyi muzeum mówi o barierze o konsystencji wosku. Ashmolean opisuje na swoim panelu safawidzkim tłustą linię na bazie manganu. Opisy wyjaśniają funkcję linii w konkretnych obiektach i podają informacje o materiale z różną dokładnością. Ciemny kontur na zdjęciu jest wskazówką. Opis katalogowy lub badanie samej płytki pozwalają lepiej ustalić, z czego powstał. The Met, płytki 08.185a i 08.185b. Ashmolean, opis panelu EA1979.16.
Granice szkliwa i spoiny między płytkami
W mozaice z ciętych płytek wzór powstaje przez dopasowanie do siebie oddzielnych szkliwionych kawałków. Spoina może przebiegać wzdłuż krawędzi elementu przyciętego do określonego kształtu. Przewodnik po mozaice zellij pokazuje, jak poszczególne elementy tworzą wzór geometryczny. W technice cuerda seca jeden kawałek ceramiki może mieć kilka pól barwnych. Granica między szkliwami może biec po delikatnej krzywiźnie daleko od zewnętrznej krawędzi płytki. Obie metody pozwalają uzyskać złożone wzory. Rozmieszczenie spoin pomaga wyjaśnić sposób montażu. The Met, porównanie mozaiki z dekoracją cuerda seca.
W panelu warto szukać jeszcze jednego rodzaju linii. Spoina może biec prosto przez tło, mimo że po obu jej stronach widać ten sam kolor. Kontur wewnątrz płytki może zakręcać wzdłuż gałęzi lub szaty. Gdy wzór przechodzi przez spoinę, porównaj położenie fragmentów po obu stronach. Wytwórca musiał rozplanować pola szkliwa w obrębie każdej płytki i zadbać o ułożenie wzoru podczas zestawiania całego panelu.
Dwie zakrzywione płytki przypisywane Konyi
Obiekty The Met 08.185a i 08.185b to płytki z masy ceramicznej określonej jako stonepaste, datowane na koniec XIV wieku i przypisywane Konyi w dzisiejszej Turcji. Pierwsza ma 47,8 centymetra wysokości i 28,1 szerokości. Druga ma 47 centymetrów wysokości i 27,6 szerokości. Katalog opisuje kilka kolorów szkliwa w obrębie czarnych linii, które powstrzymywały szkliwo. Płytki mają wspólną technikę i ogólny kształt, lecz nieco różne wymiary. Muzeum podaje również wagę każdego elementu. Płytka 08.185a waży 10,4 kilograma, a 08.185b waży 8,6 kilograma. Zestawienie pozwala porównać dwa podobne elementy jako części architektury. The Met, ukształtowane płytki przypisywane Konyi.
Krzywizna podpowiada, w jaki sposób mogły zostać użyte. The Met przypuszcza, że należały do zewnętrznej okładziny wielopłatowej wieży grobowca Rumiego w Konyi. Jest to przypisanie przez kuratorów do prawdopodobnego elementu budowli. Od przodu widać barwną dekorację. Widok z boku pokazuje wygięcie ceramicznego korpusu, dzięki czemu łatwiej wyobrazić sobie dopasowanie do powierzchni budynku. The Met, uwagi kuratorów i widoki boczne.
Dwie płytki w kształcie gwiazdy z Khargirdu
Płytki związane z madrasą al-Ghiyathiyya w Khargirdzie w północno-wschodnim Iranie mają inny kształt i rozmiar. Płytka The Met o numerze 17.143.1 ma dwanaście ramion. Jej wysokość i szerokość wynoszą po 40,3 centymetra, a głębokość 3,2 centymetra. Muzeum datuje ją na 846 rok hidżry, czyli 1442–1443 n.e., i wskazuje ścianę zachodniego iwanu, sklepionej przestrzeni otwartej z jednej strony. Kształt gwiazdy wyznacza zewnętrzną krawędź elementu. Wewnątrz splecione szkliwione formy tworzą drugi wzór na tej samej płytce. W rubryce materiałowej muzeum odnotowuje wielobarwne szkliwo w obrębie czarnych konturów z woskowej bariery. W tej karcie informacja o technice pochodzi z opisu materiału, a położenie na ścianie zachodniego iwanu z noty o budowli. The Met, dwunastoramienna płytka 17.143.1.
British Museum ma inną płytkę w kształcie gwiazdy z Khargirdu, G.486. Katalog datuje ją na połowę XV wieku, opisuje stylizowane piwonie i wymienia kobaltowy błękit, czerń, czerwień, biel oraz złoto jako barwy dekoracji. Maksymalna średnica wynosi 39,5 centymetra. Muzeum łączy płytkę z madrasą al-Ghiyathiyya i podaje lata 1442–1446 dla budynku. W katalogu Khargird jest podany jako miejsce znalezienia lub pozyskania, a madrasa jako budowla, dla której wykonano płytkę. Miejscowość i przeznaczenie są dwiema odrębnymi informacjami o tym samym zabytku. Lista barw opisuje wygląd tego konkretnego obiektu. Nazwa techniki mówi o szkliwionych polach i konturach. Przed uznaniem każdej wymienionej barwy za szkliwo warto przeczytać oba pola opisu. British Museum, płytka G.486 z Khargirdu.
Katalogi stosują różne sposoby zapisu wymiarów. The Met podaje wysokość, szerokość i głębokość. British Museum podaje maksymalną średnicę. Największy wymiar obu gwiazd jest zbliżony do czterdziestu centymetrów. Każdy zapis podaje odrębne wymiary i inny poziom szczegółowości w odniesieniu do daty oraz miejsca w budynku.
Jak safawidzkie panele rozkładały scenę na płytkach
Los Angeles County Museum of Art opisuje swój siedemnastowieczny panel M.73.5.4 jako jeden z dwóch paneli umieszczonych dawniej nad łukiem w pawilonie Haszt Beheszt w Isfahanie. Złożony panel ma około 115 na 105 centymetrów. W rubryce materiału widnieje fritware, a masa wynosi 34 kilogramy. Jego obrys pasuje do pola nad łukiem i obok niego. Wewnątrz rysunek i kolory zajmują powierzchnie kilku płytek. Katalog omawia praktykę łączenia osobno malowanych kwadratowych płytek w większe kompozycje w okresie safawidzkim. Można oglądać całą scenę, a następnie zobaczyć, w których miejscach dzielą ją ceramiczne elementy. LACMA, panel pola przy łuku M.73.5.4.
EA1979.16 w Ashmolean to irański panel z połowy XVII wieku, złożony z czterdziestu ośmiu płytek. Bez ramy mierzy 93 na 269 centymetrów. Z ramą ma 101 centymetrów wysokości, 278 szerokości i 5,5 głębokości. Muzeum podaje również przybliżony wymiar pojedynczej płytki, 24 na 15 centymetrów. Przy porównywaniu fotografii warto sprawdzić, którą z tych części uwzględnia podany wymiar. Ptaki i inne zwierzęta rozmieszczono wokół centralnego wielopłatowego motywu. Osobny opis katalogowy podaje Iran jako miejsce wykonania. Sposób rozmieszczenia zwierząt można zestawić z innymi przykładami postaci ludzkich i zwierząt w sztuce islamu. Ashmolean, panel czterdziestu ośmiu płytek EA1979.16.
Niektóre kompozycje safawidzkie można czytać w zestawieniu z malarstwem książkowym. Katalog płytek The Met porównuje je ze współczesnymi im miniaturami. Rozmieszczenie postaci, roślin i obramowań w malowidłach z «Szahname» szacha Tahmaspa pokazuje, jak pokrewne elementy działają na stronie. W panelu dochodzą spoiny pomiędzy płytkami. Łodyga może ciągnąć się przez dwa elementy, podczas gdy cienka linia rozdziela dwa szkliwa na tej samej płytce. The Met, «Persian Tiles», panele safawidzkie.
Nazwa techniki może dotyczyć różnych mas ceramicznych
The Met określa masę zakrzywionych płytek przypisywanych Konyi i swojej gwiazdy z Khargirdu jako stonepaste. Ashmolean ujmuje masę panelu czterdziestu ośmiu płytek pod hasłami stonepaste i fritware. Glosariusz określa fritware jako materiał ceramiczny na bazie zmielonego kwarcu, z mniejszymi ilościami gliny i fryty. Te nazwy dotyczą korpusu pod dekoracją. Cuerda seca określa sposób oddzielania pól barwnych. Oba rodzaje informacji pomagają zrozumieć budowę płytki i jej szkliwienie. Ashmolean, technika i glosariusz fritware.
Tę samą nazwę techniki podano dla talerza z Sewilli z końca XV lub początku XVI wieku. The Met określa go jako ceramikę glinianą pokrytą szkliwem cynowym, a w opisie linii wymienia mangan i olej. Talerz jest przykładem rozdzielania kolorów na innej masie ceramicznej i innym rodzaju przedmiotu. Katalog podaje średnicę 23,5 centymetra. Ta miara opisuje cały okrągły przedmiot, tak jak rozmiary panelu opisują ułożoną dekorację. Sama hiszpańska nazwa daje więc mało podstaw do ustalenia miejsca wytworzenia konkretnej płytki. Inną metodę kształtowania szkliwionej powierzchni opisuje przewodnik po islamskiej ceramice o metalicznym połysku. The Met, talerz z Sewilli 30.53.2.
Obejrzyj powierzchnię przed odtwarzaniem ściany
Przy pojedynczym fragmencie zacznij od widocznej krawędzi. Sprawdź, czy ciemna linia kończy się na krawędzi, czy zakręca do wewnątrz płytki. Linia biegnąca na jednym kawałku może oddzielać pola barwne w obrębie tego kawałka. Pęknięcie przechodzące przez masę i szkliwo wyznacza fizyczną krawędź. Przy panelu najpierw obejrzyj układ spoin z oddali, a dopiero potem śledź poszczególne postacie.
Następnie porównaj kształt i wymiary z katalogiem. Krzywizna pomaga wyjaśnić umiejscowienie proponowane przez The Met dla pary przypisywanej Konyi. Pozycja gwiazdy z Khargirdu wynika z opisu zachodniego iwanu. Powiązanie z Haszt Beheszt dotyczy konkretnego panelu LACMA. Ashmolean dokumentuje rozmiar i układ innego panelu. Barwne pola mówią o powierzchni. Udokumentowane miejsce znalezienia, kształt pasujący do architektury lub opis muzealny pomagają ustalić, gdzie obiekt mógł być widoczny.
Zbiory muzealne i źródła dotyczące techniki
- The Met, «Persian Tiles» porównuje linię rozdzielającą, mozaiki z ciętych płytek i większe kompozycje safawidzkie.
- The Met, płytki 08.185a i 08.185b dokumentuje kształt, wymiary i prawdopodobne położenie w Konyi.
- The Met, płytka 17.143.1 opisuje dwunastoramienny element i jego zapisane miejsce w architekturze.
- British Museum, płytka G.486 podaje rozmiar, barwy i związek z madrasą w Khargirdzie.
- LACMA, panel pola przy łuku M.73.5.4 opisuje safawidzki panel i jego położenie w pawilonie Haszt Beheszt.
- Ashmolean, panel EA1979.16 podaje liczbę płytek, wymiary z ramą i bez ramy oraz opis sposobu rozdzielania kolorów.





