
Wat is shukr in de islam? Dankbaarheid, alhamdulillah en daden
Wat betekent shukr? Lees hoe de Koran en hadith dank aan Allah verbinden met alhamdulillah, dank aan andere mensen en de manier waarop je handelt.
Zoek je een korte uitdrukking voor een alledaags gesprek, dan kun je beginnen met de betekenis van de lof. Wil je weten wat het betekent om dankbaarheid in de praktijk te tonen, kijk dan naar wat iemand opmerkt, wat diegene zegt en wat diegene met het ontvangen goeds doet. Soms werpt hetzelfde vers licht op verschillende vragen. Wie de personen en het onderwerp van een tekst eerst vaststelt, kan de voorbeelden beter plaatsen.
Wat betekent shukr in de Koran?
Koran 31:12 noemt Luqman in verband met wijsheid en dankbaarheid. Volgens het vers heeft degene die dank betuigt daar zelf baat bij. Aan het einde wordt Allah beschreven als vrij van behoefte en alle lof waardig. Voor een eerste uitleg van dankbaarheid is dit een goede plek om te beginnen. Het gaat om hoe iemand op ontvangen goeds reageert, ongeacht of een ander die reactie opmerkt.
In Koran 14:6–8 vraagt Musa zijn volk te bedenken wat God voor hen heeft gedaan. In het midden van dat gedeelte staan in vers 14:7 de woorden:
لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ
De strekking is dat God de mensen meer zal geven als zij dankbaar zijn. In de omliggende verzen staat tot wie deze woorden zijn gericht en waaraan zij worden herinnerd. Het vers geeft geen vorm of tijdstip voor de toename. Als iemand de woorden aanhaalt in een verhaal over meer inkomen of een andere verandering, kan die persoon het versnummer en het hele gedeelte erbij geven. Daarmee kan de lezer zelf zien wat de tekst rechtstreeks zegt en wat bij het voorbeeld hoort.
Om de twee gedeelten te vergelijken, kun je de spreker en het onderwerp naast iedere verwijzing schrijven. In 31:12 worden Luqman en de hem gegeven wijsheid genoemd. In 14:6–8 staat een herinnering in de toespraak van Musa. Beide gedeelten helpen bij het nadenken over dankbaarheid. Van elk de context bewaren maakt het gemakkelijker om te onderscheiden waar het gaat over het nut van danken en waar over de toezegging van toename.
Wat drukt alhamdulillah uit?
Alhamdulillah betekent dat alle lof Allah toekomt. Zo begint Koran 1:2, waarin Allah als Heer van de werelden wordt geprezen. Je kunt de woorden horen wanneer iemand goed nieuws krijgt, bij een prettige herinnering of na een maaltijd. De uitleg van bekende Arabische uitdrukkingen beschrijft andere gelegenheden waarbij mensen dezelfde woorden gebruiken.
Lof en dankbaarheid liggen dicht bij elkaar. Met deze uitdrukking prijst iemand Allah. Het woord shukr is een naam voor dankbaarheid, die iemand kan uitspreken of met een daad kan tonen. Vraagt een vriend wat je woorden betekenen, dan voldoet een korte vertaling. Wil de vriend weten waarom iemand het precies op dat moment zegt, dan kun je ook benoemen wat diegene opmerkte. Het artikel over lof en smeekbeden rond de maaltijd geeft voorbeelden met de bijbehorende bronnen.
Het artikel van Dar al-Ifta over dankbaarheid bespreekt het gebruik van een ontvangen gunst naast het uitspreken van lof. Iemand die door hulp van een vriend iets nieuws heeft geleerd, kan bijvoorbeeld alhamdulillah zeggen. Die persoon kan later benoemen wat hij of zij precies heeft geleerd en besluiten de kennis op een nuttige manier te gebruiken of door te geven. Zo worden woorden en handelingen zichtbaar in verband met hetzelfde ontvangen goeds.
Hoe kun je dankbaarheid tonen door iets te doen?
In het verhaal over David en Salomo beschrijft Koran 34:10–13 wat hun ter beschikking staat. Aan het einde van het gedeelte richt vers 34:13 zich tot het huis van David:
اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا
Het huis van David krijgt de opdracht uit dankbaarheid te handelen. Begin bij de oproep om iets te doen en lees dan wat eromheen staat. De oproep is onderdeel van een verhaal over specifieke gaven en verantwoordelijkheden. Als je dankbaarheid in dit gedeelte bestudeert, kun je zowel vragen wat de familie gekregen heeft als wat voor antwoord de tekst van haar vraagt.
Om het vers vandaag te bespreken, helpt het vaak eerst concreet te maken wat iemand heeft ontvangen. Iemand met wat vrije tijd kan die gebruiken om een ander iets uit te leggen. Iemand die hulp kreeg van buren kan hun laten weten wat hun hulp betekende en bij een geschikte gelegenheid iets voor hen doen. Als je zo’n voorbeeld in een groep geeft, benoem dan dat het je eigen voorbeeld is. Het vers legt de relatie tussen dank en handelen. De omstandigheden helpen bepalen welke handeling in dat geval past.
Sahih al-Bukhari 4837 geeft een voorbeeld over aanbidding. Aisha vertelt hoe zij de Profeet vroeg naar de duur van zijn nachtgebed. Hij antwoordde met woorden over het zijn van een dankbare dienaar. In dezelfde overlevering staat dat later zijn manier van bidden veranderde. Voor de vraag over dankbaarheid is de reden die hij voor zijn gebed geeft van belang. Dat is een andere soort handeling dan het gebruiken van tijd, kennis of bezit in de eerdere voorbeelden.
In een leesgroep kun je de oproep aan het huis van David in de ene notitie zetten en de vraag van Aisha in de andere. Het eerste is een opdracht in een verhaal uit de Koran. Het tweede laat zien wat de Profeet over zijn eigen handelen zei. Je kunt beide teksten samen lezen en bij iedere tekst laten staan wie tot wie spreekt.
Waarom hoort andere mensen bedanken bij dankbaarheid?
Jamiʿ al-Tirmidhi 1954 geeft een uitspraak van Abu Hurayra door die dank aan Allah verbindt met dank aan mensen. Dat is een bron voor het erkennen van iemand die geholpen, lesgegeven of iets gedeeld heeft. Als je iemand rechtstreeks bedankt, kun je zeggen wat door de daad van die persoon mogelijk werd. Een kort bedankje voor iets concreets zegt meer over die bijdrage dan een algemene opmerking dat het goed is afgelopen.
Het Egyptische Dar al-Ifta behandelt het ontvangen van een gunst in zijn uitleg over het beantwoorden van vriendelijkheid. Het bespreekt hoe je iemand kunt bedanken en een bede voor diegene kunt uitspreken. In een bedankbericht kun je eerst de daad noemen. Als je voor de persoon wilt bidden, kan dat ook. De gids over dua en het formele gebed legt uit wat een persoonlijke bede is.
In een gezamenlijk project kun je een helper onder vier ogen bedanken en ook de groep als geheel bedanken. Stem de woorden af op de bijdrage. Denk bijvoorbeeld aan iemand die de tijd nam om iets onbekends uit te leggen of iemand die een kleine taak op zich nam. De hadith geeft de verbinding met dankbaarheid. De precieze bewoording van het bedankje hangt af van wat de ander heeft gedaan.
Dankbaarheid en geduld bij veranderende omstandigheden
In Sahih Muslim 2999 vertelt Suhayb hoe een gelovige kan omgaan met voorspoed en tegenspoed. Wanneer er iets goeds gebeurt, noemt het verhaal dankbaarheid. Bij tegenspoed noemt het geduld. Beide situaties worden beschreven als omstandigheden waarin de gelovige iets goeds kan vinden. Door de twee omstandigheden samen te lezen, wordt duidelijk waarom de twee reacties verschillen.
Iemand kan dankbaar zijn voor hulp tijdens een moeilijke week en toch eerlijk zeggen dat de week zwaar was. Houd bij het aanhalen van de hadith beide delen zichtbaar. Wie alleen het gedeelte over dankbaarheid weergeeft, kan weglaten wat er over tegenspoed staat. Het artikel over smeekbeden bij nood bespreekt verschillende passages voor wie om verlichting wil vragen.
Een leesgroep kan twee kolommen tekenen met de omstandigheden uit de hadith erboven. Je kunt dan zien welke reactie bij elke omstandigheid staat en bespreken hoe dankbaarheid voor hulp samengaat met geduld zolang een probleem nog speelt. Zo helpt de indeling de formulering uit de tekst te behouden en kunnen deelnemers hun eigen situatie in hun eigen woorden beschrijven.
Waar kun je beginnen met lezen of aantekeningen maken?
Kies een beginpunt op basis van de vraag. Lees 31:12 voor een reden om te danken. Lees voor de toezegging van toename 14:7 binnen de toespraak van Musa. Ga voor dankbaarheid die zichtbaar wordt in handelen naar de oproep aan het huis van David in 34:13. Gebruik voor dank aan een ander de overlevering bij Tirmidhi. Zet het versnummer of het nummer van de overlevering bij de uitleg, zodat iemand anders de oorspronkelijke passage kan vinden.
Een persoonlijke notitie kan beschrijven wat goed was, wie heeft geholpen en hoe je kunt gebruiken of doorgeven wat je kreeg. Wie een nieuwe vaardigheid heeft geleerd, kan bijvoorbeeld de persoon bedanken die het heeft uitgelegd en noteren voor welke taak die vaardigheid van pas komt. Zet bij een toegevoegd citaat ook de eigen bron. In een gezamenlijke notitie kun je kort aangeven welke woorden een citaat uit de Koran zijn of uit een overlevering komen en welke regels jouw eigen ervaring beschrijven.





