
De onderdelen van een minbar: deuren, trap, bordes en overkapping
Leer de deuren, treden, zijpanelen en overkapping van een minbar herkennen met voorbeelden uit Kairouan en Marrakesh en verslagen van musea.
Een minbar is een verhoogde preekstoel in een moskee. Bij veel historische exemplaren geeft een ingang op vloerniveau toegang tot een trap die naar een klein bordes leidt. Boven het bordes kan een koepel of overkapping zitten. Langs de trap bevinden zich vaak panelen met houtsnijwerk of inlegwerk. Op een foto die de voorzijde en een van de zijkanten tegelijk toont, zijn de onderdelen het makkelijkst te herkennen. De voorzijde toont de ingang en in het zijaanzicht is te zien in welke richting de trap omhoogloopt.
Aan elk bewaard exemplaar valt iets anders af te lezen. Een complete minbar toont de samenhang tussen de ingang, de trap en de bovenbouw. Losse deurvleugels maken het mogelijk om houtverbindingen van dichtbij te bekijken. Als er maar één uitgesneden plank over is, kan een museumregistratie soms aangeven of die bij een trede of een zijwand hoorde. De voorbeelden hieronder laten zien welke onderdelen behouden zijn, welke hersteld zijn en wat alleen nog bekend is van oudere foto's.
Van de deuren langs de trap naar de overkapping
Een houten minbar in het Victoria and Albert Museum laat de volledige vorm zien. De registratie van 1050–1869 beschrijft een dubbele deur onder een fries van muqarnas. Achter de deuren leiden zeven treden naar een klein bordes onder een uivormige koepel. Van opzij is te zien dat driehoekige panelen de ruimte onder de oplopende traplijn vullen. De ingang en de schuine rand van de panelen helpen om het verloop van de trap te volgen als afzonderlijke treden moeilijk zichtbaar zijn. Victoria and Albert Museum, minbar 1050–1869.
Het museum dateert de preekstoel op basis van inscripties met de naam van de Mamlukse sultan Qaytbay, die regeerde van 1468 tot 1496. Caïro geldt als vermoedelijke plaats van vervaardiging. De moskee waar de minbar oorspronkelijk stond, is onbekend. De plaats van vervaardiging en de eerste plaatsing zijn twee afzonderlijke vragen over de herkomst. De versierde deuren wijzen de ingang aan en de koepel markeert de bovenkant. De inscripties leveren het bewijs voor de datering. Zie de gids over de imam, de muezzin en de khatib voor de benamingen voor de persoon die de vrijdagpreek houdt.
De driehoekige zijden van de minbar van de Kutubiyya lezen
De minbar die met de Kutubiyya-moskee in Marrakesh verbonden is, werd vanaf ongeveer 1137 in Córdoba gemaakt. De Almoravidische heerser Ali ibn Yusuf gaf opdracht voor zijn vrijdagmoskee. Nadat de Almohaden Marrakesh hadden ingenomen, behielden ze de preekstoel, die later in de Kutubiyya werd gebruikt. De bewaarde minbar is gedocumenteerd in het El-Badipaleis. De stad waar hij werd gemaakt, de moskeeën waar hij werd gebruikt en de plaats waar hij werd bewaard en behandeld, horen bij verschillende perioden in zijn geschiedenis. Metropolitan Museum of Art en Marokkaans ministerie van Cultuur, studie over de conservering van de Kutubiyya-minbar.
De Marokkaanse registratie beschrijft een verplaatsbare preekstoel met acht treden en versiering aan de binnen- en buitenzijde. Volg op een zijaanzicht de schuine traprand en bekijk vervolgens het grote geometrische patroon daaronder. Kleine veelhoekige panelen tussen de lijnen zijn gevuld met gesneden plantenmotieven. De afwerking combineert marqueterie en inlegwerk, onder meer met been. Een overzichtsfoto laat zien hoe het patroon op de driehoekige zijde past. Een detailfoto toont de lijnen en de kleine uitgesneden vlakken ertussen. De gids over geometrische patronen legt uit hoe je terugkerende lijnen en vormen kunt volgen. El-Badipaleis, collectiegegevens over de Kutubiyya-minbar.
Wat conservering onder de trap aan het licht brengt
De minbar van de Kutubiyya stond scheef toen de restauratoren hem onderzochten. Mark D. Minor, die meewerkte aan de gezamenlijke behandeling, beschrijft planken van eerdere reparaties die de zijkanten uit elkaar duwden en de preekstoel in de scheve stand hielden. Het team documenteerde en verwijderde die schoren. Vervolgens kwamen er nieuwe inwendige steunen, vastgezet met afneembare klemmen. Foto's van voor en na de behandeling laten zien hoe een ingreep die op een beeld van het snijwerk nauwelijks zichtbaar is, de vorm en stabiliteit van het geheel beïnvloedde. Mark D. Minor, verslag uit eerste hand van de conservering van de Kutubiyya-minbar.
Hetzelfde verslag vermeldt dat twee ontbrekende stootborden onder aan de trap zijn aangevuld. Een stootbord is het verticale vlak tussen twee opeenvolgende treden. Het loopvlak is het horizontale deel waarop de voet rust. Bij een detailfoto of een reparatieverslag helpt dat onderscheid om de ingreep te plaatsen. De vervanging betrof twee verticale vlakken. Het werk aan de inwendige steunen had betrekking op de ondersteuning van de zijkanten. Zulke aanduidingen maken beter zichtbaar wat er is behandeld dan alleen de datum van de restauratie.
Wat losse deuren en opnieuw samengestelde portalen laten zien
Het Metropolitan Museum of Art dateert het paar minbardeuren 91.1.2064 omstreeks 1325–1330 en vermoedt dat het uit de moskee van Saif al-Din Qawsun in Caïro afkomstig is. De deurvleugels bevatten onder meer rozenhout, in de catalogus rosewood genoemd, en moerbeihout, met inleg van onder andere ivoor en ebbenhout. In het audiocommentaar beschrijft een restaurator nauw aansluitende onderdelen en in elkaar grijpende verbindingen. Daardoor kunnen de materialen uitzetten en krimpen bij veranderingen in de luchtvochtigheid. De deuren laten de afmetingen en het houtwerk van een ingang zien. Om de trap en het bovenste bordes te bestuderen zijn voorbeelden nodig waarin die delen bewaard zijn. Metropolitan Museum of Art, paar minbardeuren, 91.1.2064.
Het Museum of Fine Arts in Boston bewaart een ander portaal dat is samengesteld rond onderdelen uit de late veertiende eeuw. Volgens het museum zit er nu één paneel met twee zestienpuntige sterren op de plaats waar vroeger twee naar binnen draaiende deuren zaten. Een inscriptie onderaan doet vermoeden dat in ieder geval een deel in Caïro voor sultan al-Zahir Barquq werd gemaakt. De reikwijdte van die toeschrijving is van belang omdat de zichtbare onderdelen later in hun huidige opstelling zijn samengebracht. Museum of Fine Arts, Boston, overzicht conservering van het minbarportaal.
Uit analyse bleek dat het hoofdkozijn en de onderste plank met de inscriptie van aleppoden zijn gemaakt. Zes houtmonsters leverden dateringen op van het midden van de veertiende tot het midden van de vijftiende eeuw. Deze dateringen gelden voor het hout van de bemonsterde onderdelen. Röntgenbeelden gaven andere aanwijzingen, over de manier waarop versieringen bevestigd zijn. Het museum houdt er rekening mee dat sommige ivoren plaatjes op het middelste paneel oorspronkelijk aan de zijkant van een minbar zaten. De leeftijd van het hout en het moment waarop een onderdeel op zijn huidige plaats terechtkwam beantwoorden verschillende vragen. Museum of Fine Arts, Boston, houtanalyse en röntgenbeelden.
Een fragment van een stootbord of zijpaneel plaatsen
Het Museum voor Islamitische Kunst in Raqqada bewaart een gesneden teakhouten fragment van de minbar uit de Grote Moskee van Kairouan. De registratie van BS 200 plaatst het in een stootbord bovenaan de trap en dateert het tussen 856 en 863. Het is 64 centimeter lang en 5,5 centimeter breed. De smalle plank draagt wijnbladeren en druiventrossen. Volgens de registratie zijn rond de restauratie van 1920 enkele onderdelen verwijderd en bij de historische voorwerpen van de moskee bewaard. De gids over de Grote Moskee van Kairouan plaatst de minbar in het gebouw. Museum voor Islamitische Kunst in Raqqada, houtsnijwerkfragment BS 200.
Fragment 34.150.1 van het Metropolitan Museum of Art bewaart een deel van de zijkant van een andere minbar. Het is van gesneden en beschilderd teakhout en werd in 1151 in Yazd gemaakt. Het museum noemt Abu Bakr ibn Muhammad als opdrachtgever. De hoogte is 120,7 centimeter en de breedte 31,4 centimeter. Vergelijk het met de smalle plank uit Kairouan en kijk welke plaats in beide registraties vermeld staat. Beide stukken zijn van teak. De registratie van Kairouan wijst op de bovenkant van de trap en die van Yazd op de zijkant van een preekstoel. Metropolitan Museum of Art, fragment van de minbar uit Yazd, 34.150.1.
Als historische foto's de vorm bewaren
De twaalfde-eeuwse minbar die Nur al-Din in Aleppo liet maken, is bekend uit een ander soort bron. Sylvia Auld beschrijft in de tentoonstellingscatalogus over Jeruzalem van het Metropolitan Museum of Art een driehoekige constructie met deuren vooraan, een binnentrap en een overkapping van muqarnas boven het bordes. Foto's van voor de brand van 1969 tonen de vorm en versiering van de houten preekstoel die in de Al-Aqsamoskee werd verwoest. De catalogus bevat een oude foto op naam van Félix Bonfils en afbeeldingen van verkoolde resten die het Islamitisch Museum in Jeruzalem onder nummer 142/40 bewaart. Er wordt ook een latere reconstructie vermeld. Metropolitan Museum of Art, de minbar van Nur al-Din, pp. 136–137 en catalogusnummer 93.
De overkapping van dit exemplaar bestaat uit kleine cellen die trapsgewijs zijn gerangschikt. In het Victoria and Albert Museum heeft het bordes een uivormige koepel en zitten de muqarnas boven de ingang. Kijk daarom eerst waar die cellen zitten. Ze kunnen een fries boven de deur vormen, het bordes overdekken of op meer dan één plek in dezelfde preekstoel voorkomen. De gids over muqarnas licht de geometrie toe op de schaal van een gebouw.
Een minbar op een foto of in een museum bekijken
Begin met een beeld waarop de onderkant en de bovenbouw allebei staan. Zoek de voordeur en bepaal in welke richting de treden oplopen. Volg in het zijaanzicht de lange schuine rand omlaag naar de ingang. Zoek bovenaan het bordes en de koepel, overkapping of andere constructie erboven. Bekijk het snijwerk en inlegwerk van dichtbij nadat je het paneel in het geheel hebt geplaatst.
Lees daarna het bijschrift en de collectiegegevens. Een paar deurvleugels, een opnieuw samengesteld portaal en een zijfragment leggen elk een ander deel vast. Zoek bij een gerestaureerde preekstoel een verslag dat de vervangen of verstevigde onderdelen benoemt. Controleer bij twee beelden van dezelfde minbar of ze het historische exemplaar, de toestand voor of na behandeling of een latere reconstructie tonen. Vermeld zo mogelijk het inventarisnummer, zodat de lezer hetzelfde voorwerp en de bijbehorende gegevens kan terugvinden.
Collectiegegevens en conserveringsverslagen
- Victoria and Albert Museum, 1050–1869 beschrijft de dubbele deur, zeven treden en het bordes onder een koepel.
- Studie over de conservering van de Kutubiyya-minbar bevat constructietekeningen, foto's en een behandelingsverslag.
- El-Badipaleis, Kutubiyya-minbar documenteert de treden, de versiering en de stichtingsinscripties.
- Verslag van Mark D. Minor beschrijft de inwendige steunen en de aangevulde stootborden.
- Metropolitan Museum of Art, 91.1.2064 toont foto's van Mamlukse deuren en biedt uitleg van een restaurator.
- Technisch verslag van het Museum of Fine Arts in Boston beschrijft houtidentificatie, datering van monsters en röntgenbeelden.
- Raqqada, BS 200 identificeert een gesneden teakhouten fragment van een stootbord in Kairouan.
- Metropolitan Museum of Art, 34.150.1 documenteert een gesneden en beschilderd zijfragment uit Yazd.
- Tentoonstellingscatalogus over Jeruzalem van het Metropolitan Museum of Art beschrijft de minbar van Nur al-Din en het bewaarde materiaal.





