Maghrebijns schrift in de Koran: letters, kleuren en leestekens

Maghrebijns schrift in de Koran: letters, kleuren en leestekens

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

Vergelijk Koranbladen en herken Maghrebijnse lettervormen, gekleurde leestekens, perkament, getint papier en later toegevoegde randen.

Het Maghrebijnse schrift is een westerse familie van Arabische schriften die in Noord-Afrika en al-Andalus werd gebruikt. Volg op een Koranblad eerst een regel van de hoofdtekst. Sommige letterhalen buigen ver onder de basislijn. Kleine gekleurde tekens en gouden versieringen staan op andere plaatsen. De collectiebeschrijving van het blad kan aangeven welke functie zo’n teken heeft.

Een folio is één blad met een voor- en achterkant. Een dubbelblad bestaat uit een gevouwen vel dat twee bladen vormt. Een los blad kan schrift, lijnen, marges en tekens bewaren. Voor de oorspronkelijke plaats in een boek zijn soms andere gegevens nodig. De volgende registraties geven voorbeelden van schrift en bladindeling. Ze houden het dragermateriaal, de gebruikte kleuren en een later toegevoegde rand of band uit elkaar.

De basislijn en de neergaande letterhalen vinden

Kies een regel van de hoofdtekst en volg de hoogte waar de lichamen van de letters staan. Kijk vervolgens onder de regel naar gebogen halen. Folio 21.28 van het Metropolitan Museum of Art is een Noord-Afrikaans perkamenten blad van omstreeks 1300. Het meet 16,5 bij 15,2 centimeter. Het museum herkent gebogen Maghrebijnse lettervormen en wijst op halen onder de regel. De hoofdtekst is bruin. Er staan kleine blauwe en groene punten bij. Een gouden knoop met drie lobben markeert het einde van een vers.

Op een detailfoto is de neergaande haal goed te volgen. De hele bladzijde toont hoe de haal in de regel en de ruimte eronder past. Vergelijk enkele gevallen op hetzelfde blad. Noteer zowel de schriftnaam van het museum als het kenmerk dat in beeld te zien is. De gids over Arabische kalligrafische schriften geeft andere lettervormen ter vergelijking. Het collectienummer maakt duidelijk bij welk blad de waarneming hoort.

Voor 21.28 vermeldt het museum inkt, dekkende waterverf en goud op perkament. De maten gelden voor het hele blad. Bij een uitvergroting van één regel kan een tweede afbeelding tonen welk deel van het blad is uitgesneden. Zo blijven de positie van de haal en de materiaalbeschrijving aan hetzelfde voorwerp gekoppeld.

Gekleurde leestekens en gouden versmarkeringen onderscheiden

Het National Museum of Asian Art van het Smithsonian beschrijft folio F1929.69 als een los perkamenten blad uit de dertiende eeuw. Het bruine Maghrebijnse schrift staat in één kolom van zeven regels. De beschrijving noemt groene en gele klinkertekens, bruine diakritische tekens en blauwe tekens voor verdubbeling van een medeklinker of afwezigheid van een klinker. Een gouden knoop markeert een vers. Daarmee heeft het blad verschillende soorten tekens voor verschillende functies.

Begin op de afbeelding met de grotere letterhalen. Noteer daarna of een klein teken boven, onder of tussen de letters staat. Zoek een aparte gouden vorm en bekijk de ruimte eromheen. Het Met noemt de blauwe en groene punten op zijn blad diakritische punten. Het Smithsonian geeft meer specifieke functies voor de tekens op zijn eigen blad. Houd elke kleur en functie bij de registratie waarin die beschreven staat.

Alain Georges onderzoek naar gekleurde punten en regionale herkomst vergelijkt vroege handschriften en geschreven bronnen over klinkertekens. Zijn vergelijking gaat over het gebruik van tekens in meerdere handschriften. Noteer voor één museumblad eerst de plaats, vorm en beschreven functie. De gids over inkten van islamitische handschriften legt uit hoe je een zichtbare kleur en een vastgesteld materiaal afzonderlijk kunt registreren.

Perkament en getint papier vergelijken

De bladen 21.28 en F1929.69 zijn van perkament. AKM258 van het Aga Khan Museum is geschreven op perzikroze papier. Het museum vermeldt Valencia in Spanje, omstreeks 1200, en een formaat van 32,6 bij 25,6 centimeter. Het wijst op ruime letterbogen en noemt Játiva als mogelijke herkomst van het papier. Dat voorstel gaat over de drager. De maakplaats van het blad staat in een afzonderlijk veld.

Het dubbelblad 2017.232 uit de Roze Koran in het Met is een ander voorbeeld op papier, geregistreerd als Spaans van omstreeks de dertiende eeuw. Elk blad heeft vijf regels groot Maghrebijns schrift. De registratie noemt gouden leestekens met bruine, blauwe en groene omlijning en blauwe lettercijfers op gouden schijven. De bladen zijn rechthoekig. Het roze is de kleur van het papier. Goud, zilver, inkt en waterverf zijn als aangebrachte materialen beschreven.

Controleer of je dezelfde eenheid vergelijkt. Een enkel blad beslaat een andere breedte dan een opengeslagen dubbelblad. Het Met vermeldt voor het dubbelblad 31,8 centimeter hoogte en 50,2 centimeter breedte. AKM258 is als enkel blad beschreven. Let ook op een eventuele moderne rand of houder in de foto. De gids over de mushaf als fysiek boek licht de relatie tussen een blad, een dubbelblad en een boekdeel toe.

De bladrand en latere toevoegingen herkennen

De Khalili Collections schrijven folio QUR 520 toe aan Noord-Afrika omstreeks 1250–1350. Het meet 29 bij 22,6 centimeter. De registratie vermeldt inkt, goud en dekkende waterverf op velijn. De aangehechte randen van roze en met goud besprenkeld donkerblauw papier dateren uit de negentiende eeuw. Het schrift heeft gouden letters met zwarte contouren. Het museum onderscheidt versmarkeringen en rondvormige versieringen in de marge voor groepen van vijf en tien verzen.

Volg de grens waar de oorspronkelijke schrijfdrager eindigt en het extra papier begint. Op een foto kunnen beide één rechthoek vormen. In de registratie krijgen ze afzonderlijke materialen en data. De collectie noemt een waarschijnlijke koninklijke opdracht in Marokko of mogelijk in het Nasridische Granada. Verschillen tussen overgeleverde bladen kunnen volgens de beschrijving wijzen op verscheidene kopiisten. De gids over colofons en eigendomsaantekeningen toont hoe één blad gegevens uit verschillende fasen kan bewaren.

Meerdere schriften en functies in één boekdeel

Handschrift W.556 van het Walters Art Museum is een perkamenten boekdeel uit de twaalfde eeuw. Het colofon noemt het deel negen. De hoogte is 16 centimeter en de breedte 15. De hoofdtekst staat in donkerbruin Maghrebijns schrift met veelkleurige klinkertekens. Hoofdstuktitels en inscripties in verluchte panelen staan in vroeg-Abbasidisch of Koefisch schrift. Het slotpaneel met het colofon op blad 133b wordt beschreven als Mashriqi, in deze registratie ook Maghrebijns thuluth genoemd.

Volgens de catalogus markeren drielobbige vormen het einde van verzen. Andere vormen staan voor groepen van vijf en tien. Tekst, verluchte titels en slotverklaring komen op verschillende bladen voor. Vermeld het bladnummer bij elk kenmerk. Het colofon geeft het deelnummer en vermeldt volgens de registratie geen datum van voltooiing of naam van een kopiist. De donkerrode geitenleren band is waarschijnlijk zestiende-eeuws en werd later hersteld.

Bekijk waar mogelijk de digitale volgorde. De registratie geeft 3b–4a als het verluchte openingspaar en 4b als de pagina waar de tekst begint. Een versiering in de marge van 4b werd volgens de beschrijving afgesneden bij later bijsnijden. De huidige rand kan dus zowel de vroegere indeling als een latere verandering laten zien. Met het nummer van de bladzijde kun je een detail opnieuw in het boekdeel plaatsen.

Een vroeg voorbeeld naast een later boekdeel zetten

Het folio AKM482 van het Aga Khan Museum is geregistreerd als tiende-eeuws Koefisch. Het museum wijst op neergaande bogen die kenmerkend werden voor Maghrebijns schrift en noemt drie regels op elke zijde van het perkament. De rode en groene tekens hebben hun eigen uitleg. Het blad is een vroeg vergelijkingspunt voor een lettervorm. De registratie noemt het schrift Koefisch.

Het Walters Art Museum dateert handschrift W.568 in de achttiende eeuw. Het vermeldt groot Maghrebijns schrift op Italiaans papier met rode, groene en gele klinkertekens. De blindgestempelde geitenleren band dateert volgens de registratie waarschijnlijk uit de negentiende eeuw. Het handschrift levert een later voorbeeld van drager en tekens. De schriftnaam heeft een ruimere datering dan het papier en de band van dit exemplaar.

Een bijschrift dat de lezer kan controleren

Begin met de instelling, het collectienummer, de datum en de plaats zoals het museum die noemt. Geef aan welke kant of welk blad in beeld is. Noem de drager, maat, het hoofdschrift en de tekens in de beschrijving. Controleer bij een zichtbare rand of de catalogus die als deel van het blad of een latere toevoeging behandelt. Een detailfoto van een letter kan worden aangevuld met een beeld van de regel.

Op 21.28 markeert de gouden knoop een vers. De zevenregelige Smithsonian-bladzijde geeft een specifieke lijst van kleuren en functies. In W.556 zijn de kenmerken verspreid over meerdere bladen. Bij de Roze Koran zijn vijf regels per blad en de papierkleur aanwijzingen. Houd bij elk kenmerk het nummer dat de lezer naar het juiste bewijs leidt. Geef bij twee foto’s aan of je perkament met papier vergelijkt, een enkel blad met een dubbelblad, of de hoofdtekst met een versierd slot. Zo blijft de vergelijking beperkt tot wat er in beeld is.

Museumregistraties en onderzoek