
Η μεσογειακή διατροφή στο Μαρόκο από τον ελαιώνα στο κοινό τραπέζι
Γιατί το Σεφσαουέν αναφέρεται στο αρχείο της UNESCO, πώς διαβάζουμε την ετικέτα του ελαιολάδου και τι μπορούμε να μοιραστούμε την Παγκόσμια Ημέρα Ελιάς.
Στο Σεφσαουέν του Μαρόκου, η μεσογειακή διατροφή είναι μια ζωντανή παράδοση που συνδέει τον τόπο, τα υλικά, τη μαγειρική και το κοινό γεύμα. Η UNESCO περιλαμβάνει το Σεφσαουέν, γνωστό και ως Chefchaouen, στις κοινότητες που δείχνουν πώς συνεχίζεται αυτή η κληρονομιά. Η Παγκόσμια Ημέρα Ελιάς είναι στις 26 Νοεμβρίου. Μία ελιά αρκεί ως αφετηρία για να δούμε πώς φτάνει το φαγητό από τον ελαιώνα στο πιάτο. Η φιάλη δίνει πληροφορίες για το λάδι. Στο τραπέζι μπορούμε να μάθουμε πώς το χρησιμοποιούν οι άνθρωποι και από ποιον έμαθαν.
Γιατί η UNESCO αναφέρει το Σεφσαουέν
Η αρχική απόφαση της επιτροπής της UNESCO του 2010 αναφέρει το Σεφσαουέν του Μαρόκου μαζί με τη Σόρια της Ισπανίας, την Κορώνη της Ελλάδας και το Τσιλέντο της Ιταλίας. Τα παραδείγματα δείχνουν συγκεκριμένες κοινότητες όπου ζει η παράδοση. Η σημερινή εγγραφή στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο χρονολογεί τη διευρυμένη εγγραφή στο 2013 και απαριθμεί την Κύπρο, την Κροατία, την Ισπανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, το Μαρόκο και την Πορτογαλία. Το 2010 αφορά την πρώτη εγγραφή και το 2013 τη διεύρυνσή της. Οι δύο χρονολογίες ανήκουν στην ιστορία της ίδιας εγγραφής.
Η λέξη διατροφή μπορεί να φέρνει στον νου ένα ατομικό πρόγραμμα φαγητού. Ο φάκελος της UNESCO παρακολουθεί δραστηριότητες που συνδέονται μεταξύ τους, όπως η καλλιέργεια, η συγκομιδή, η επεξεργασία, το μαγείρεμα και η μοιρασιά του φαγητού. Το γεύμα έχει αξία και ως ευκαιρία συνάντησης. Άλλος ξέρει πότε είναι έτοιμος ο καρπός, άλλος ετοιμάζει φαγητό για μια παρέα και άλλος δείχνει στα παιδιά πώς να βοηθούν. Ακόμη και ένα καθημερινό γεύμα μπορεί να μεταφέρει μέρος αυτής της γνώσης.
Το Σεφσαουέν βρίσκεται στο βορειοδυτικό Μαρόκο. Οι δεσμοί της περιοχής με τη Μεσόγειο φαίνονται στη γεωργία και στην κουζίνα. Το δίκτυο των αντιπροσωπευτικών κοινοτήτων περιγράφει τρόπους προετοιμασίας, εορτασμού και μοιρασιάς που περνούν από γενιά σε γενιά. Η περιγραφή αναφέρεται σε συγκεκριμένη κοινότητα και στη γύρω περιοχή. Σε άλλα μέρη του Μαρόκου μπορεί να βρίσκουμε άλλα υλικά ή τεχνικές. Για να καταλάβουμε μια οικογενειακή συνήθεια, έχει νόημα να ρωτήσουμε πού, σε ποια εποχή και με ποια αφορμή τη συναντάμε.
Μια ακόμη επιλογή είναι να διαβάσουμε τον φάκελο έχοντας κατά νου μία από τις δραστηριότητες που αναφέρει. Για παράδειγμα, η επιλογή υλικών στην αγορά εξαρτάται από όσους καλλιεργούν, πουλούν και ετοιμάζουν το φαγητό. Έτσι καταλαβαίνουμε καλύτερα γιατί η παράδοση συνδέεται με ανθρώπους και τη δουλειά τους.
Η διαδρομή της ελιάς από τη συγκομιδή στο γεύμα
Μια συγκομιδή μπορεί να δώσει δύο διαφορετικές ομάδες προϊόντων. Κάποιοι καρποί πηγαίνουν σε ελαιοτριβείο για να παραχθεί λάδι. Άλλοι προετοιμάζονται για να φαγωθούν ολόκληροι ή κομμένοι. Οι επιτραπέζιες ελιές μπορούν να συνοδεύσουν ψωμί ή ένα κυρίως πιάτο. Λίγο λάδι στο τέλος της προετοιμασίας βοηθά να αναδειχθεί το άρωμά του. Οι παραγωγοί μπορούν να επιλέξουν διαφορετική ποικιλία και διαφορετικό στάδιο συγκομιδής ανάλογα με τη χρήση. Ένας πάγκος στην αγορά δείχνει λοιπόν αποτελέσματα αποφάσεων από τον ελαιώνα και τον χώρο επεξεργασίας.
Ο οδηγός για επιτραπέζιες ελιές του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας εξηγεί γιατί χρειάζεται επεξεργασία. Οι περισσότεροι φρέσκοι καρποί περιέχουν την πικρή ουσία ελευρωπαΐνη. Οι τρόποι διαφέρουν και μπορούν να περιλαμβάνουν άλμη ή άλλη επεξεργασία. Επιτραπέζιες ελιές μπορούν να γίνουν από πράσινους καρπούς, από καρπούς που αρχίζουν να αλλάζουν χρώμα ή από καρπούς κοντά στην πλήρη ωρίμανση. Η όψη αποκαλύπτει μόνο μέρος της διαδικασίας. Διαβάστε την περιγραφή όταν θέλετε να συγκρίνετε δύο παρασκευές.
Στον πάγκο χωρίστε τα προϊόντα σε δύο ομάδες. Δείτε τι λάδι είναι και αν το θέλετε κυρίως για μαγείρεμα ή για να το δοκιμάσετε με ψωμί. Έπειτα ελέγξτε στο βάζο αν οι ελιές έχουν κουκούτσι ή γέμιση. Αυτές οι πληροφορίες έχουν αξία για όποιον θα τις φάει. Αν δύο παρόμοιοι καρποί έχουν άλλη γεύση, ρωτήστε τον πωλητή αν η διαφορά προέρχεται από την ποικιλία ή από την επεξεργασία. Η απάντηση μπορεί να φανερώσει δουλειά που δεν φαίνεται στο τελικό προϊόν.
Τι μπορούμε να διαβάσουμε στην ετικέτα του ελαιολάδου
Οι κατηγορίες του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας διακρίνουν τη μέθοδο παραγωγής από την ποιοτική βαθμίδα. Τα παρθένα έλαια προέρχονται από ελιές με μηχανικές ή άλλες φυσικές μεθόδους σε καθορισμένες συνθήκες. Το εξαιρετικό παρθένο και το παρθένο ελαιόλαδο αποτελούν διαφορετικές κατηγορίες με χημικά και οργανοληπτικά κριτήρια. Η ελεύθερη οξύτητα είναι ένα από αυτά, σε γραμμάρια ελαϊκού οξέος ανά 100 γραμμάρια λαδιού. Το συμβούλιο θέτει ανώτατο όριο 0,8 για το εξαιρετικό παρθένο και 2 για το παρθένο, μαζί με απαιτήσεις για άλλες ιδιότητες. Η ελεύθερη οξύτητα είναι αποτέλεσμα ανάλυσης. Η πικράδα ή η αίσθηση κάψας από μια δοκιμή δεν αρκεί από μόνη της για την κατάταξη.
Το συμβούλιο περιγράφει επίσης ένα μείγμα εξευγενισμένου ελαιολάδου με παρθένα ελαιόλαδα κατάλληλα για κατανάλωση. Η ονομασία του στην αγορά μπορεί να διαφέρει ανά περιοχή. Ο ελαιοπυρήνας είναι το στερεό υπόλειμμα από την εξαγωγή του λαδιού. Το λάδι που πωλείται ως πυρηνέλαιο έχει άλλη κατηγορία από το παρθένο ελαιόλαδο. Σε δύο φιάλες διαβάστε ολόκληρο το όνομα του προϊόντος. Η λέξη «ελαιόλαδο» μπορεί να εμφανίζεται με μεγάλα γράμματα σε περισσότερες ονομασίες.
Οι κανόνες εμπορίας ελαιολάδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ένα παράδειγμα απαιτήσεων μιας αγοράς. Απαιτούν ένδειξη προέλευσης για εξαιρετικό παρθένο και παρθένο ελαιόλαδο που πωλείται βάσει αυτών. Η χρονιά συγκομιδής μπορεί να αναγράφεται υπό όρους, μεταξύ άλλων όταν όλο το περιεχόμενο προέρχεται από τη συγκεκριμένη συγκομιδή. Σε άλλες αγορές οι κανόνες μπορεί να είναι διαφορετικοί. Ξεχωρίστε τον τόπο εμφιάλωσης από τη δηλωμένη προέλευση. Αναζητήστε συγκεκριμένη ένδειξη συγκομιδής για να μάθετε πότε μαζεύτηκε ο καρπός. Συγκρίνετε τιμές για ίδια ποσότητα και ίδια κατηγορία.
Αν η προέλευση είναι το κριτήριο που σας ενδιαφέρει, σημειώστε τον πλήρη προσδιορισμό από κάθε φιάλη. Δύο προϊόντα μπορεί να εμφιαλώθηκαν στο ίδιο μέρος και να έχουν διαφορετική προέλευση. Έχοντας τις δύο ενδείξεις μπροστά σας, μπορείτε να ρωτήσετε τον πωλητή με σαφήνεια για τόπο συλλογής, ελαιοτριβείο ή εμφιάλωση.
Τι δείχνει το παράδειγμα του Μαρόκου για την κληρονομιά του φαγητού
Η ετικέτα και ο φάκελος για μια ζωντανή παράδοση απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα. Η ετικέτα ενημερώνει για το περιεχόμενο της φιάλης ή του βάζου. Ο φάκελος περιγράφει δεξιότητες και σχέσεις που διατηρούνται με την πρακτική. Στο Σεφσαουέν οι σχέσεις αυτές εκτείνονται από την παραγωγή και την προετοιμασία ως τις γιορτές και τα καθημερινά γεύματα. Εκτός από το λάδι που χρησιμοποιήθηκε, ρωτήστε πώς έφτασε το πιάτο στο τραπέζι. Ποιος δίδαξε τη συνταγή; Πού βρίσκονται τα υλικά; Ποια αλλάζουν με την εποχή;
Το σχέδιο του δήμου Σεφσαουέν για σήμα μεσογειακής διατροφής είναι ένα τοπικό παράδειγμα διαφύλαξης. Ο δήμος περιγράφει ένα πιλοτικό πρόγραμμα για εστιατόρια και παραγωγούς με επιτροπή, κριτήρια, επιμόρφωση και ενημέρωση των καταναλωτών. Σύμφωνα με τον δήμο, η συνεργασία με το ICLEI εντάσσεται στο AfriFOODlinks και η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί το σχέδιο. Ο δημοσιευμένος φάκελος δείχνει τον σκοπό και τα προβλεπόμενα βήματα. Όποιος ψάχνει εστιατόριο που συμμετέχει χρειάζεται πρόσφατες τοπικές πληροφορίες για συμμετοχές ή σήματα που έχουν ήδη δοθεί.
Για ένα κοινό γεύμα, καθένας μπορεί να συμβάλει με κάτι. Κάποιος φέρνει ψωμί, άλλος ετοιμάζει λαχανικά ή όσπρια και κάποιος εξηγεί πώς σερβίρουν τις ελιές στο σπίτι του. Πρόκειται για ιδέες για ένα οικιακό τραπέζι. Στον φάκελο της κληρονομιάς, αγορά, κουζίνα και τραπέζι συνδέονται, γιατί οι συμμετέχοντες μαθαίνουν από καλλιεργητές, εμπόρους, μάγειρες και συγγενείς. Από γεύμα σε γεύμα παρατηρούμε πώς η εποχή, η διαθεσιμότητα και η περίσταση επηρεάζουν τα υλικά.
Πώς να στρώσουμε τραπέζι για διαφορετικές ανάγκες
Το ψωμί, ένα μπολ με ελιές και ένα πιάτο λαχανικών ή οσπρίων είναι μια εύκολη αρχή. Βάλτε λίγο λάδι σε πιατάκι, αν κάποιος θέλει να το δοκιμάσει με ψωμί. Με απλές πρώτες ύλες και ξεχωριστές σάλτσες ή γεμίσεις, οι καλεσμένοι μπορούν να επιλέξουν. Είναι μια ευέλικτη ιδέα για κοινό γεύμα. Τα νοικοκυριά του Σεφσαουέν μπορούν να οργανώσουν το φαγητό τους με πολλούς τρόπους.
Αν ψωνίζετε για καλεσμένους που τρώνε χαλάλ, ελέγξτε τα συστατικά και την παρασκευή κάθε προϊόντος. Ένα πιάτο που λέγεται μεσογειακό μπορεί να περιέχει ζωμό, έτοιμη σάλτσα ή μαρινάδα διαφορετική από εκείνη που ξέρετε. Ρωτήστε για ειδικές ανάγκες πριν αγοράσετε, σημειώστε το συστατικό που σας απασχολεί και διαβάστε τη συγκεκριμένη συσκευασία. Ο οδηγός για τα τρόφιμα χαλάλ και την πιστοποίηση δίνει το πλαίσιο. Ο οδηγός ελέγχου για κοτόπουλο χαλάλ δείχνει γιατί συστατικά και πιστοποιητικά μπορεί να διαφέρουν ανά προϊόν πουλερικών.
Όταν υπάρχει σήμα, ο οδηγός για τον έλεγχο λογοτύπου πιστοποίησης χαλάλ δείχνει πώς να συνδέσετε το πιστοποιητικό με το πραγματικό προϊόν. Για έτοιμο φαγητό χωρίς συσκευασία, ρωτήστε τον πωλητή ή όποιον το σερβίρει. Ένα κοινό κουτάλι μπορεί να μεταφέρει λίγη σάλτσα ή γέμιση από πιάτο σε πιάτο. Κανονίστε με τους καλεσμένους πώς θα γίνει το σερβίρισμα, αν το θέμα έχει σημασία για αυτούς. Όποιος θέλει να πει προσευχή πριν ή μετά το γεύμα θα βρει λόγια και πηγές στον οδηγό για δεήσεις πριν και μετά το φαγητό.
Τι να κάνουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ελιάς
Η UNESCO τιμά την Παγκόσμια Ημέρα Ελιάς στις 26 Νοεμβρίου και αναφέρει ότι η Γενική της Διάσκεψη την ανακήρυξε το 2019. Το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας αναφέρει πως η πρόταση ήρθε από τον Λίβανο και την Τυνησία. Είναι ευκαιρία να μάθουμε για την καλλιέργεια και τη θέση της ελιάς σε διαφορετικούς πολιτισμούς. Μια μικρή δοκιμή, μια κουβέντα στην αγορά ή ένα γεύμα είναι τρόποι να το κάνουμε ανάλογα με την παρέα.
Για μια δοκιμή με δύο λάδια, σημειώστε δύο στοιχεία για το καθένα: κατηγορία στην ετικέτα και δηλωμένη προέλευση. Βάλτε παρόμοιες ποσότητες σε χωριστά πιατάκια και χρησιμοποιήστε το ίδιο ψωμί. Είναι πιο εύκολο να διατυπώσει κανείς διαφορές όταν οι γύρω γεύσεις παραμένουν ίδιες. Ο καθένας μπορεί να περιγράψει με δικά του λόγια το φρουτώδες άρωμα, την πικράδα ή μια αίσθηση πιπεριού. Μια ανεπίσημη δοκιμή δείχνει τις προτιμήσεις. Η επίσημη ταξινόμηση ακολουθεί καθορισμένες δοκιμές και διαδικασίες.
Στο τέλος, ακολουθήστε ένα από τα προϊόντα ως τους ανθρώπους που το ανέλαβαν. Για ένα βάζο ελιές υπάρχει όποιος καλλιέργησε τον καρπό και όποιος τον έκανε έτοιμο για φάγωμα. Η φιάλη λαδιού παραπέμπει σε αποφάσεις για τη συγκομιδή και την παραγωγή. Στο κοινό τραπέζι προστίθενται όσοι επιλέγουν, μαγειρεύουν, σερβίρουν και μαθαίνουν συμμετέχοντας. Αυτή η αλυσίδα κάνει το Σεφσαουέν συγκεκριμένο παράδειγμα της μεσογειακής διατροφικής κληρονομιάς. Από μία ελιά μπορούμε να ξεκινήσουμε να κάνουμε ερωτήσεις.





